बागलुङ बजार । नेपालको सर्वाधिक चर्चित बाजा मादलको व्यवसाय सङ्कटमा रहेको पाइएको छ । तिहारको बेला मादलको उपयोग बढ्नुपर्नेमा सो व्यवसाय घट्ने देखिएको हो ।
मादल व्यवसाय सङ्कटमा पर्दा त्यसबाट पीडित एक पात्र हुन्, बागलुङ ढोरपाटनका मीनबहादुर दर्जी । गत २० वर्षदेखि मादल बनाएर जीविकोपार्जन गर्दै आएका दर्जीले मादल व्यवसायबाटै नौ जनाको परिवार पाल्दै आउनुभएको थियो तर अहिले मादल बिक्न छोडेपछि गिट्टी कुट्ने र बालुवा बोक्ने गर्नुहुन्छ । मादल व्यवसाय सङ्कटमा परेपछि दर्जीले पेसा बदल्नुपरेको हो ।
‘मेरो पसलमा पहिले बाह्रैमास मादल किन्ने आउँथे । हरेक महिना कम्तीमा पनि १० ओटा मादल बिक्री गथ्र्यौं । मलाई मादल बनाउन भ्याइनभ्याइ हुन्थ्यो । बिहान उठेदेखि रातिसम्म नसुतुन्जेलसम्म मादल बनाइरहन्थे कमाइ पनि राम्रो हुन्थ्यो । वर्षमा झन्डै रु पाँच लाख कमाइ गर्थें । मूल्य पनि राम्रै पथ्र्यो’ उहाँले भन्नुभयो– ‘अहिले मादल किन्न बेला मौकामा एक÷दुई जना मान्छे आउँछन् । उनीहरूलाई पहिले बनाएको मादल दिएर पठाउँछु । पहिलेको जस्तो मूल्य पनि पर्दैन । मैले एउटा मादलको रु १२ सयदेखि पाँच हजारसम्ममा बेच्ने गर्थें ।’
त्यस्तै, निसीखोला गाउँपालिका–५ का कुलबहादुर नेपालीले पनि मादल व्यवसाय गरेको १४ वर्ष भयो । उहाँको पनि अचेल मादल कमै बिक्री हुन्छ । वार्षिक आठ सय बढी मादल बेच्ने नेपालीले अहिले ५० ओटा पनि बिक्री गर्न नसकेको बताउनुभयो ।
‘चार वर्षौं भइसक्यो, मादल निकै कम बिक्छन् । तिहार आउने बेला अलि अलि बिक्री त हुन्छ । यस बेला मात्रै मादल बेचेर दुई महिना पनि खान पुग्दैन । तिहारको बेला त मादल किन्ने ग्राहकको लाइन हुन्थ्यो । मादल पुराउनै सकिन्नथ्यो । अहिले हेर्नुस् त यति धेरै मादल बनाएँ । बिक्री नै हुँदैनन्’ नेपालीले भन्नुभयो– ‘वर्षभरि मादल बनायो, बिक्री हुन्न । अब अरू नै काम गर्नुपर्ने भयो । अब यसबाट परिवार पाल्न सकिने भएन ।’
बागलुङको दोस्रो व्यापारिक केन्द्र बुर्तिबाङ बजारमा विद्युतीय सामग्री बेच्दै आउनुभएका जीवन शर्माले पछिल्लो समय ठुला ठुला साउन्ड सिस्टम र माइकको माग निकै बढेको बताउनुभयो ।
‘अहिले बजारमा सानाठुला साउन्ड सिस्टमको माग निकै बढिरहेको छ । अझ यो तिहारको बेलामा त झन् बढी माग हुने गरेको छ । पहिले पहिले मादल बेच्ने व्यापारीलाई भ्याइनभ्याइ हुन्थ्यो । अहिले उनीहरूको व्यवसाय सुक्दै गएको छ । अहिले त मेला महोत्सव जताततै साउन्ड सिस्टम घन्किन्छन् । मादल त बज्नै छोडे’ उहाँ भन्नुहुन्छ– ‘केही वर्ष अगाडिसम्म गाउँमा जाँदा मादल बाजा घन्किने गरेको पाइन्थ्यो, अहिले जताततै साउन्ड सिस्टममा गीत मात्रै सुनिन्छन् ।’ (रासस)
