भदौ १० गते भोटेकोशी–त्रिशूली नदीमा आएको बाढीको पीडा कम हुन नपाउँदै असोज २५ गते बिहान बुढीगण्डकी जलाधार क्षेत्रमा पुनः बाढी आएको छ, यद्यपि यो बाढीको दुष्परिणाम भोटेकोशी–त्रिशूलीको जस्तो छैन । फेरि पनि बाढीको प्रकृति उस्तै छ । त्यसका बाबजुद हिमपहिरोकै कारण बुढीगण्डकी नदीमा बाढी आयो भन्ने प्रमाण अहिलेसम्म प्राप्त भएको छैन तर जलवायु परिवर्तनकै कारण यो विपत्ति आइपरेको मान्न सकिन्छ किनकि भोटेकोशी–त्रिशूलीमा जस्तै बुढीगण्डकीमा पनि पानी थुनिएर कृत्रिम बाढी आएको छ । भोटेकोशी–त्रिशूलीमा जस्तै बुढीगण्डकी बाढीमा पनि जनधनको क्षति भएको छ । हुन त भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीको भन्दा कम आयतन भएकाले बुढीगण्डकीको क्षति अत्यन्तै कम छ । अहिलेसम्म शव फेला परेका छैनन् । केही दर्जन मानिस बेपत्ता भएका छन् करिब ५० जनाको उद्धार भइसकेको छ । करिब ५० जति नै घरटहरा बगेका छन् । थुप्रै पक्की तथा झोलुङ्गे पुल बगेका छन् । यो बाढीबाट चारोटा जलविद्युत् आयोजनामा क्षति पुगेको छ । त्यसले गर्दा विद्युत् आपूर्तिमा समस्या परेको छ ।

बुढीगण्डकी बाढी गोरखाको चुमनुब्री गाउँपालिकाबाट उत्पत्ति भएको प्रारम्भिक अनुमान छ । चुमनुब्रीको वडा नम्बर ६ को तुम्बे क्षेत्र हुँदै बग्ने स्यारखोलामा असोज २५ गते एकाबिहानै बाढी आएको भनिएको छ । अहिलेसम्मको अध्ययनअनुसार सो क्षेत्रमा राति सुक्खापहिरो गएको त्यो पहिरोले स्यारखोला हुँदै बुढीगण्डकी नदीसम्म बाढी ल्याएको बताइएको छ । त्यस क्रममा केही बेर बुढीगण्डकीको पानी थुनिएको हुन सक्ने देखिएको छ । यहाँनेर स्मरणीय तथ्य यो छ, त्यस बेला गोरखामा वर्षा भइरहेको थिएन । त्यसै पनि नेपालबाट मनसुन फिर्ता गइसकेको छ । अहिले नेपालमा जे जति वर्षा भइरहेको छ, त्यसका पछाडिको कारण पश्चिमी र स्थानीय वायु मात्रै हुन् । यसरी जलवायु परिवर्तन अर्थात् तापक्रम वृद्धिकै कारणले सुक्खापहिरो गएको मान्न सकिन्छ । यस प्रकार जुन कारणले भोटेकोशी–त्रिशूलीमा बाढी आएको थियो, तिनै कारणले बुढीगण्डकीमा पनि बाढी आएको देखिन्छ ।

भदौ १० गतेयता नेपालले त्रिशूली जलाधार क्षेत्रभन्दा माथि जलवायु परिवर्तनको दुइटा दुष्परिणाम बेहोरिसकेको छ । अझै यस्ता कतिओटा र कुन प्रकारका दुष्परिणाम बेहोर्नुपर्ने हो ? हामी यस खालको खतराको माझमा रहिरहेका छौँ । हाम्रा मानवबस्ती तथा जलविद्युत् आयोजना, सडक, सिँचाइजस्ता पूर्वाधार नदीकिनारमा नै छन् । अहिले जुन प्रकारको प्राकृतिक विपत्ति हामीले बेहोरिरहेका छौँ, त्यसले हामीलाई गम्भीर बनाएको छ । हामी भविष्यमा यस खालको दुष्परिणामको सामना गर्नका लागि अहिलेदेखि नै तयार हुनुपरेको छ, यद्यपि यी विपत्तिको पूर्ण समाधान हामीसित छैन । विश्वको बढ्दो तापक्रमका कारणले नै हामीले समेत यस्ता विपत्ति बेहोरिरहेका छौँ । त्यसकारण यस खालका अप्रत्यक्ष प्रकारले मानवनिर्मित प्राकृतिक विपत्तिको सामना गर्न हामीले विश्वसँगै सहकार्य गर्नुपर्ने देखिन्छ ।

हिमाली देश भएको तथा हाम्रा हिमाल विश्वकै सबैभन्दा कान्छा पहाड भएकोमा विश्वको बढ्दो तापक्रमको दुष्परिणाम हामीले धेरै बेहोर्नुपर्ने निश्चित छ, यद्यपि यस खालको विपत्ति बेहोर्ने हामी एक्ला देश होइनौँ । त्यसका बाबजुद यस्ता विपत्तिबाट गम्भीर रूपमा प्रभावित हुने देशमध्ये हामी शीर्ष स्थानमा छौँ । त्यसकारण यो विषयलाई नेपालले गम्भीर रूपमा लिनुपर्दछ । यस्ता विपत्तिको सामना गर्नका लागि हामीले एकातिर आन्तरिक कार्य गर्नुपर्ने आवश्यकता छ भने अर्कोतर्फ, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका काम गर्नुपर्नेछ । हामीले मुख्यतः नदीतटीय क्षेत्रका भौतिक र मानवीय क्षति न्यूनीकरण गर्नका लागि तात्कालिक र दीर्घकालीन योजना बनाउनुपर्ने देखिन्छ । अर्कोतर्फ, विश्वस्तरबाटै ग्लोबल वार्मिङलाई नियन्त्रण गर्ने अभियानलाई तीव्रता दिइनुपर्दछ । यसरी बुढीगण्डकी बाढीले दिएको चेतावनीको हामीले सामना गर्न सक्नेछौँ ।