अखिल (छैठौं) को बाइसौँ राष्ट्रिय सम्मेलनको तयारी कसरी चलिरहेको छ ?
हामीले सङ्गठनको ऐतिहासिक बाइसौँ राष्ट्रिय सम्मेलन रुपन्देहीको बुटवलमा २०७८ असोज २२ गतेदेखि २४ गतेसम्म सम्पन्न गर्न गइरहेका छौँ । सम्मेलनको तयारीको क्रममा गरिनुपर्ने आन्तरिक साङ्गठनिक कार्यहरू भइरहेका छन् । विभिन्न जिल्ला सम्मलन, भेला र बैठकहरू सम्पन्न भइरहेका छन् । कोभिडको कारणले गर्दा हामीले सबै जिल्ला भेला र सम्मेलनहरू प्रतिनिधिमूलक गर्ने निर्णय गरेका थियौँ । अब जिल्लाका बैठकहरू बसेर प्रतिनिधि छान्ने कार्य भइरहेको छ । स्थल व्यवस्थापनमा साथीहरू खटिइरहनुभएको छ । प्रतिनिधिहरूले छलफल गर्ने, खाने, बस्ने व्यवस्थापनमा सहजता ल्याउने प्रयत्न गरेका छौँ । उद्घाटन र बन्दसत्रका लागि आवश्यक प्राविधिक तयारी भइरहेका छन् । हामी सम्मेलन तयारीको अन्तिम चरणमा छौँ ।

कोभिड महामारीका माझ हुन गइरहेको राष्ट्रिय सम्मेलनमा स्वास्थ्य सुरक्षाका के कस्ता उपाय अपनाउँदै हुनुहुन्छ ?
विश्वभर फैलिएको कोभिडले हामीलाई पनि नराम्रोसँग प्रभावित गरेको छ । अहिले स्थिति सहज बन्दै गएको देखिएको छ । कोभिड सङ्क्रमण कम हुँदै गएको छ । अन्य विद्यार्थी सङ्गठनले पनि यही असोजमा सम्मेलन सम्पन्न गरिसकेका छन् । सबै विद्यार्थीहरूले आवश्यकतानुसार मास्क लगाउने कुरा बानी भइसकेको छ । नेपालमा विद्यार्थीलाई कोभिडले केही असर गरेको भए पनि मृत्युसम्म पु¥याएको छैन । जनस्वास्थ्यमा अपनाउनुपर्ने सुरक्षाका उपायहरू अपनाइने छ ।

कति जिल्लाबाट प्रतिनिधिको उपस्थिति हुने अनुमान गर्नुभएको छ ?
पार्टीको सङ्गठन भएका सबैजसो जिल्लाबाट विद्यार्थीहरूको प्रतिनिधित्व रहन्छ । सदस्य सङ्ख्याको आधारमा प्रतिनिधि छनौट गर्ने नीति बनाएका छौँ । जिल्ला समिति, आङ्गिक र सामुदायक क्याम्पसबाट, सम्पर्क समितिबाट प्रतिनिधि छनौट गरेर सम्मेलनमा भाग लिने छन् । कोभिडको कारण सबै जिल्लामा भेला र सम्मेलन गर्न सकिएको छैन । भेला र सम्मेलन नगरेका जिल्लाबाट बैठक वा समझदारीका आधारमा प्रतिनिधि बोलाएका छौँ । प्रतिनिधिकै बिचमा उद्घाटन र बन्दसत्र गर्ने योजना बनाएका छौँ ।

राष्ट्रिय सम्मेलन कसरी सम्पन्न गर्दै हुनुहुन्छ ? कार्यतालिका के कस्ता छन् ?
हामीले २०७८ असोज २२ गते रुपन्देहीको बुटवलमा उद्घाटन गर्ने छौँ । राष्ट्रिय जनमोर्चाका अध्यक्ष चित्रबहादुर केसीले उद्घाटन गर्ने कार्यक्रम रहेको छ । उद्घाटन कार्यक्रममा नेकपा (मसाल) निकट सबै जनवर्गीय सङ्गठनका अध्यक्षलाई निमन्त्रणा गरेका छौँ । देशमा क्रियाशील विद्यार्थी सङ्गठनलाई पनि शुभकामनाका लागि निमन्त्रणा गरेका छौँ ।असोज २३ र २४ गते बन्दसत्र र समापनका सम्पूर्ण कार्यक्रम हुने छन् । अध्यक्षको राजनीतिक तथा साङ्गठनिक प्रतिवेदन, त्यस्तै विधान संशोधन, आर्थिक प्रतिवेदन, विशेष प्रस्ताव र आगामी कार्यक्रम प्रस्तुत गरिने छ । ती सबै प्रस्तावमाथि बन्दसत्रमा छलफल गरेर असोज २४ गते सम्मेलन सम्पन्न गर्ने कार्यतालिका बनाएका छौँ ।

विद्यार्थी सङ्गठन राजनीतिक पार्टीमा नयाँ सदस्य भर्ना गर्ने मुख्य ढोका मानिन्छ । नयाँ पिँढीलाई आकर्षण गर्ने तपाईंहरूका के कस्ता योजना छन् ?
विद्यार्थी सङ्गठन राजनीतिक पार्टीको महत्तवपूर्ण भ्रातृ सङ्गठन हो । विद्यार्थीको मूल एजेन्डा शिक्षा, स्वास्थ्य र जनताका आधारभूत अधिकारको बारेमा सचेत गराउँदै सङ्गठित र आन्दोलित गर्ने हो । विद्यार्थीहरूलाई अखिल (छैठौँ) मा सङ्गठित गर्ने, समितिमा राख्ने, जिम्मेवारी दिने र ती जिम्मेवारीलाई कुशलतापूर्वक पूरा गर्ने साथीहरूलाई थप जिम्मेवारी दिँदै सक्रिय बनाउने प्रयत्न गरिरहेका छौँ । हामीले विद्यार्थीहरूलाई सङ्गठित गरेर पार्टीको दर्शन, राजनीति तथा कार्यक्रमको बारेमा प्रशिक्षण गर्ने गर्दछौँ ।

विद्यार्थीलाई सङ्गठनमा आकर्षित गर्नका लागि सङ्गठनका दर्शन, राजनीति, उद्देश्य र कतिपय उनीहरूको रुचिअनुसारका विषयमा पनि प्रशिक्षण सञ्चालन गर्ने, राष्ट्र र राष्ट्रियताका विषयमा सचेत बनाउने, गलत शिक्षानीतिको बारेमा जानकारी दिने, मुलुकमा बढ्दै गइरहेको भ्रष्टाचारका विरुद्धमा सचेत गराउने, देशमा रहेको पछौटेपन, अन्धविश्वास, विकृति र विसङ्गतिका विरुद्धमा सचेत गराउने कार्यक्रम लिएर विद्यार्थीहरूसम्म पुग्ने प्रयत्न गरिरहेका छौँ ।

विद्यार्थी आन्दोलनको अहिलेका मुख्य समस्याहरू के के हुन् ?
विद्यार्थीहरूमा बढ्दै गएको विचारविहीनता नै अहिलेको मुख्य समस्या हो । पुँजीपति, निजी शिक्षाका मालिकले विद्यार्थीलाई राजनीतिबाट विमुख बनाउने प्रयत्न गरिरहेका छन् । लागु औषधका माफियाले विद्यार्थीलाई कुलतमा फसाइरहेका छन् । सत्ताधारी विद्यार्थी सङ्गठनमा देखिएका भ्रष्ट चरित्र, विकृति र विसङ्गतिले पनि विद्यार्थीहरूलाई राजनीतिक गतिविधिमा सामेल गराउन समस्या पैदा भएका छन् ।
विद्यार्थीहरूले सामाजिक कार्यमा भाग लिन छाड्दै गएका छन् । यसले उनीहरूलाई एकाङ्की बनाउँदै लगेको छ । उनीहरू देश र समाजप्रति चासो नराख्ने खतरा देखिएको छ । सामाजिक सन्जालमा देखिने गलत प्रचारले पनि विद्यार्थीलाई प्रभावित बनाएको छ ।

संयुक्त विद्यार्थी आन्दोलन कहाँ पुग्यो ? नेकपा (एमाले) को विद्यार्थी सङ्गठनसित तपाईंहरूको सम्बन्ध कस्तो छ ?
पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले दोस्रो पटक संसद् विघटन गरेपछि अखिल (छैठौँ) सहित नेपाल विद्यार्थी सङ्घ, अनेरास्ववियु, अखिल (क्रान्तिकारी) र समाजवादी विद्यार्थी युनियनले संयुक्त आन्दोलन सञ्चालन गरेका थियौँ । संसद् विघटनका विरुद्ध सुरु भएको संयुक्त आन्दोलन महङ्गी, भ्रष्टाचारका विरुद्धमा पनि केन्द्रित ग¥यौँ । विद्यार्थीहरूलाई खोपको व्यवस्था गरेर परीक्षा गर्ने वातावरण तयार गर्न सङ्घर्ष भयो । अमेरिकी सहयोग परियोजना मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पाेरेसन (एमसिसी) को विरोधमा अखिल (छैठौँ) मात्रै थियो । अब एकीकृत समाजवादी पार्टी निकट अनेरास्ववियु र अखिल (क्रान्तिकारी) पनि एमसिसीको विरोधमा आउने परिस्थिति निर्माण भएको छ । दार्चुलाका जयसिंह धामीलाई भारतीय सशस्त्र प्रहरीले महाकालीको तुइन काटेर हत्या गरे । त्यसको विरुद्धमा पनि हामीले सङ्घर्ष ग¥यौँ ।

एमाले निकट विद्यार्थी सङ्गठन अनेरास्ववियुसँग अहिले संयुक्त आन्दोलन गर्ने वातावरण बनेको छैन । विगतमा हामीले उनीहरूसँग मिलेर संयुक्त आन्दोलन गरेका थियौँ । विद्यार्थीका साझा मुद्दाहरूमा सङ्घर्ष गर्ने नीति कायम छ । हामीले गणतन्त्र पक्षधर सबै विद्यार्र्थी सङ्गठनसँग संयुक्त आन्दोलन गर्ने नीति लिएका छौँ । तात्कालिक एजेन्डा नमिलेको अवस्थामा कोही सङ्गठन बाहिर रहन सक्दछन् । एमालेनिकट अनेरास्ववियु संसद् विघटनको पक्षमा देखिएको हुनाले अहिले उनीहरूसँग कार्यगत एकताको अवस्था सिर्जना हुन नसकेको हो ।

सम्मेलनको तयारी चलिरहेकै बेला तपाईंहरूको महासचिवले सङ्गठन नै परित्याग गर्नुभयो । यसले तपाईंहरूको सङ्गठनलाई कत्तिको प्रभाव पारेको छ ?
युनियनका महासचिवले सङ्गठन परित्याग गरेको भनिएको छैन । पार्टीको फुटपरस्त गतिविधिमा लागेको हुनाले उहाँ आफै अलग हुनुभएको हो । सङ्गठनले दिएका सबै जिम्मेवारीलाई परित्याग गरेर, राष्ट्रिय सम्मेलनसम्बन्धी दिइएका काम छोडेर हिँडेपछि हामीले उहाँलाई व्यावहारिक रूपमा सङ्गठनका जिम्मेवारीबाट हटायौँ । फुटपरस्त गतिविधिमा सामेल भएपछि उहाँसँग कुनै सम्पर्क छैन । फुटपरस्त गतिविधिमा लाग्नुभन्दा अगाडिदेखि उहाँ आफै निस्कृय हुँदै गएको हुनाले सङ्गठनमा खासै फरक परेको छैन । निस्कृय भएको व्यक्ति दुईचार दिन सामाजिक सन्जालमा चर्चामा आउनका लागि फुटपरस्त गतिविधिमा लागेको जस्तो देखिन्छ । उहाँले फुटपरस्त गतिविधि त्यागेर सङ्गठनमा काम गर्ने इच्छा व्यक्त गरेमा फेरि सामेल भएर काम गर्ने वातावरण बन्न सक्छ । त्यो उहाँमै भर पर्छ । हामीले उहाँप्रति कुनै आग्रह वा पूर्वाग्रह राखेका छैनौँ ।

तपाईंहरूको माउपार्टीले सरकारलाई समर्थन गरिरहेको छ तर सामाजिक सन्जालमा तपाईंको कतिपय पोस्टमा सरकारसमेतको विरोध गरेको देखिन्छ । यसो गर्दा आम जनतामा भ्रम पर्दैन र ?
विद्यार्थी सङ्गठन सधैँभरि प्रतीपक्षी आन्दोलनको प्रतिनिधि हो । हामीले कहिल्यै पनि कुनै पनि सरकारको ताबेदारी गरेका छैनौँ र गर्दैनौँ पनि । कुनै सरकारले कतिपय राम्रा कामहरू गरेको छ भने ती कामको समर्थन गर्दछौँ† जस्तै– केपी ओलीको सरकारले लिपुलेक, लिम्पियाधुरा, कालापानी समेटेर नक्सा जारी गर्दा समर्थन गरेका थियौँ । हामीले सरकारका गलत क्रियाकलापको समर्थन गर्न सक्दैनौँ । हामीले समर्थन गर्ने पार्टी नेकपा (मसाल) ले पनि सरकारका गलत क्रियाकलापको विरोध र भण्डाफोर गर्ने नीति लिएको छ । सरकारकाले लिएका गलत नीति र राष्ट्रघाती प्रवृत्तिको खुलेर विरोध गर्नुपपर्दछ र गरिरहेका छौँ ।

मैले पार्टीको नीतिसँग फरक हुने गरी विचार प्रकट गर्ने गरेको छैन । कतिपय साथीहरूले ठिक र बेठिक छुट्याउन नसकेर पार्टीले सरकारलाई समर्थन गरेको कारण हामीले सरकारको विरोध गर्नु हुँदैन भन्ने धारणा राखेको पाइन्छ । कुरा त्यस्तो होइन, हाम्रो पार्टीले सरकारका गलत क्रियाकलापको विरोध गर्ने नीति लिएको छ ।

तपाईंले अखिल (छैठौं) को इतिहास नै लेख्नुभएको छ । इतिहासको अध्ययनबाट कस्तो निष्कर्ष निकाल्नुभएको छ ?
मैले धेरै समयपहिले अखिल (छैठौँ) को इतिहास लेख्ने योजना बनाएको थिएँ । लेखनका लागि विभिन्न सामग्रीहरू सङ्कलन गर्दै गएको थिएँ । समयाभावको कारण लेख्न सकेको थिइनँ । कोरोनाको कारण लकडाउन भएपछि सङ्गठनका काम हुन सकेनन् । त्यसै अवधिमा अखिल (छैठौँ) को इतिहासको अध्ययन र लेखन कार्यलाई अगाडि बढाएँ । इतिहासमा मैले सकेसम्म निष्पक्षता अपनाउन खोजेको छु । घटनाक्रमहरू जस्तो ढङ्गले विकसित भएका थिए, त्यही ढङ्गले लिपिबद्ध गर्ने प्रयत्न गरेको छु । इतिहासलाई न्याय गर्न सक्नुपर्छ भन्ने उद्देश्यका साथ लेख्ने प्रयत्न गरेको छु ।

अखिल (छैठौँ) को इतिहास लेख्दा मेरा केही अनुभव छन् । हाम्रो (छैठौँ) धाराले इतिहासका सामग्रीलाई व्यवस्थित गरेर राख्न सकेको रहेनछ । अखिल (छैठौँ) का धेरै नेताहरूसँग कुनै पनि लिखित सामग्री थिएनन् । सङ्घर्षमा भएका घटनाक्रमलाई लिपिबद्ध नगरिएका कारण धेरै समस्या भोग्नुप¥यो । कतिपय व्यक्तित्वले सही सूचना दिन सक्नुभएन । सूचनाको रुजु गर्नका लागि पनि समय लाग्यो । मैले लामो समय लगाएर जेजति सामग्री सङ्कलन गर्न सकेँ, इतिहासमा भएका मत्तवपूर्ण घटनाक्रमलाई पुस्तकमा समेट्ने प्रयत्न गरेको छु ।

अखिल (छैठौँ) को इतिहास खालि विद्यार्थी आन्दोलनसँग मात्रै नभएर राजनीतिक आन्दोलनसँग जोडेर लेख्ने प्रयत्न गरेको छु । मैले लेखिसकेपछि त्यसबेलाका अध्यक्षलाई सामग्री उपलब्ध गराएर रुजु पनि गरेको थिएँ । त्यसैले कम भन्दा कम त्रुटि होस् भन्ने मेरो उद्देश्य थियो । सबै अध्यक्षहरूले आफू अध्यक्ष हुँदाका घटनाक्रम रुजु गरेर सहयोग गर्नुभएको छ । विमोचन कार्यक्रममा पनि उहाँहरूले राम्रा र सकारात्मक धारणा राख्नुभयो । त्यसले लेखनप्रति मेरो आत्मबल बढाएको छ ।

अन्तमा, युगदर्शनमार्फत प्रसारण गर्नुपर्ने केही विषय छन् कि ?
– युगदर्शन सङ्कटमा जन्मिएको पत्रिका हो । हामीले हाँक साप्ताहिलाई झन्डै चार दशकसम्म फलायौँ, फुलायौँ, स्थापित गरायौँ । मैले पनि हाँक साप्ताहिकमा पूर्णकालीन रूपमा ७ वर्ष विताएको छु । पत्रकारिता मेरो निकै रुचिको विषय हो । मलाई अहिले पनि आफू पत्रकार नै हुँ जस्तो महसुस हुन्छ । शाही शासनको सङ्कटको समयमा हामीले हाँक साप्ताहिकलाई अगाडि बढाएका थियौँ । केही साथीहरूको लहडको कारण हाँक हामीबाट खोसिएको छ । हाँक साप्ताहिकका प्रकाशक÷सम्पादक गोविन्दबहादुर थापाको निर्णयप्रति मेरो चित्त बुझेको छैन । उहाँले हाँक साप्ताहिकलाई फिर्ता गर्नुपर्छ भन्ने मेरो धारणा विगतदेखि नै सार्वजनिक गर्दै आएको छु ।

युगदर्शन साप्ताहिकले अनलाइनलाई व्यवस्थित बनाएको छ । प्रिन्ट संस्करणलाई अझै परिस्कृत बनाउँदै लैजानुपर्ने आवश्यकता छ । नयाँ सोचका साथ युगदर्शन अगाडि बढोस् भन्ने शुभकामना व्यक्त गर्न चाहन्छु ।
(प्रस्तुति : प्रकाश थापामगर)