कञ्चनपुरको महेन्द्रनगरमा रहेको महाकाली अञ्चल अस्पतालले पछिल्ला दिनमा कतिपय भौतिक प्रगतिसहित जनविश्वास जित्दै गइरहेको छ । केही वर्ष अघिसम्म सिमावर्ती भारतीय शहरका अस्पतालहरुमा बिरामी पठाउने ‘रिफर सेन्टर’ का रुपमा परिचित यो अस्पतालले अहिले कतिपय रोगको उपचारमा गुणस्तरीय सेवा दिन थालेको छ । हाल अस्पतालमा विभिन्न रोगसँग सम्बन्धित थुप्रै विशेषज्ञ चिकित्सकहरु कार्यरत छन् । अस्पतालले अन्य सेवासँगै महिला रोगसँग सम्बन्धित बिरामीहरुलाई गुणस्तरीय सेवा सेवा पुर्याइरहेको छ । अस्पतालमा स्त्रीरोग विशेषज्ञका रुपमा कार्यरत हुनुहुन्छ, डा. कविता साह । उहाँ एक चिकित्सकसँगै समाजसेवीको रुपमा पनि परिचित हुनुहुन्छ ।
डा. साह महाकाली अस्पतालमा आएपछि महिला रोगको उपचारमा अस्पतालले गुणस्तरीय फड्को मारेको सम्बन्धित क्षेत्रका व्यक्तिहरु बताउँछन् । यसै सम्बन्धमा प्रस्तुत छ, महाकाली अस्पतालले पुर्याइरहेको सेवा र महिलासँग सम्बन्धित रोगको अवस्थालगायतका विषयमा कञ्चनपुरस्थित युगदर्शन सम्बाददाता पुष्कर भट्टले डा. साहसँग गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश ।
तपाइँ एक जना विशेषज्ञ चिकित्सक हुनुहुन्छ, यो आफैँमा गौरवपूर्ण परिचय हो । यस वाहेक तपाइँ आफूलाई कसरी परिचित गराउन चाहानुहुन्छ ?
म डा. कविता साह, मानव सेवामा आफूलाई समर्पित गरेको मान्छे । सेवा गरिरहने, मेहनत गर्न मन पराउने एक जना डाक्टर हुँ भनि आफूलाई परिचित गराउन चाहन्छु ।
समाजमा मान्छे पैसा कमाउन मरिहत्ते गरिरहेका बेला एक जना डाक्टर भएर तपाइलाई सेवा भावनाको विकास कसरि भयो ?
म एक शिक्षित परिवारबाट प्रतिनिधित्व गर्ने भएर पनि होला, पैसा कमाउने भावनाको विकास कहिल्यै भएन । मलाई आमाबाबाले कहिल्यै पैसाको कमि हुन पनि दिनुभएन त्यसैले खासै अभाव भोग्नुपरेन । विचार सबैको एकै हुन्छ भन्ने पनि हुँदैन । मलाई सानैदेखि राम्रोसँग पढेर रामो काम गर्नुपर्छ र समाजको सेवा गर्नुपर्छ भन्ने भावना मात्रै आयो । यो पैसा कमाउने भन्ने भावनाले कहिले पनि छोएन ।
तपाइँले महिला रोग विशेषज्ञता नै किन रोज्नुभयो ?
महिलालाई नै महिलाहरुले आफ्नो समस्या खुलेर भन्न सक्छन् । हाम्रो समाज अझै पनि आफ्ना समस्या पुरुष डाक्टरलाई भन्न सक्ने अवस्था छैन । नेपालमा महिला रोग विशेषज्ञ महिलाहरु कमै छन् । यसले गर्दा महिलाहरु कतिपय अवस्थामा आफ्ना समस्या खुलेर भन्न नसक्ने र रोग लुकाएर बस्ने अवस्था छ ।
अधिकांश महिलाहरुमा आफ्ना केही न केही समस्या हुन्छन् । तर ती समस्या पुरुष डाक्टरसँग उनीहरु खुलेर भन्न चाहँदैनन् वा सक्दैनन् । उनीहरुले आफ्ना समस्याबारे खुल्न महिलाकै खोजी गरिरहेका हुन्छन् । यो अवस्थामा पर्याप्त महिला रोग विशेषज्ञ महिला नहुँदा उनीहरु वर्षौंदेखि आफ्ना रोग लुकाएर बस्ने गरेका छन् । त्यसैले मैले महिलाका रोगसँग सम्बन्धित समस्या समाधानका लागि आफूले सक्दो योगदान गर्नेछु भन्ने अठोटका साथ नै स्त्रीरोग विशेषज्ञ बनेकी हुँ ।
यहाँले सुदूरपश्चिमको यस अस्पतालमा काम गरिरहँदा कस्ता–कस्ता रोगबाट महिलाहरु ग्रसित भएको पाउनृुभयो ? अधिकांशमा देखिने समस्या र धारणा कस्तो पाउनुभएको छ ?
मैले यस अस्पतालमा काम गर्दै गर्दा अधिकांश महिला हरुको महिनवारी समयमा नहुने, कहिले धेरै हुने, कुनैमा हुँदै नहुने, बाँझोपन, पाठेघर सम्बन्धी समस्या बढि मात्रा रहेको छ । यसबाट बँच्न सरसफाईमा बढि ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ । पानी धेरै कम पिउने गर्नाले समेत कहिले काँहि यस्ता समस्या आइदिने गर्दछन् र मुख्य कुरा त जनचेतनाको कमि पनि रहेको छ । किनभने महिलाहरु अझै पनि खुलेर समस्या भन्न नसक्ने, सासु, श्रीमान लगायत अरु मान्छेबाट समस्या भन्न लगाउने गर्दछन् ।
त्यसकारण पनि समस्या के हो सबै कुरा स्पष्ट हुँदैन र रोग पालेर बसेका हुन्छन् । महिला सम्बन्धी अधिकांश रोग त सरसफाईको कमि, महिनावारी तथा प्रसुति भएको बेला कडा मिहेनतको कारण हुने गर्दछन् । अर्को समस्या बाँझोपन को पनि छ । यता अधिकांशको धारणा महिलामा मात्रै यो रोग देखिन्छ भन्ने धारणा रहेछ । पुरुषलाइ चेकजाँच नगर्ने महिलालाई नै दोष दिने गर्दा रहेछन् ।
तपाइँ महिला रोग विशेषज्ञ भएको नाताले वर्षौंसम्म आन्तरिक समस्या लुकाएर बस्ने महिलाहरुलाई के सल्लाह दिन चाहानुहुन्छ ?
हो, यो कुरा तपाइँले ठिक भन्नु भयो, अझै पनि सबै महिला त नभनौं तर धेरै मात्रामा महिलाहरुमा यो समस्या देखेँ मैले । सुरुमा त भन्दै नभन्ने, भनिहाले पनि श्रीमान, सासु, नन्द आदि मार्फत समस्या भन्न लगाउने र औषधि लैजान खोज्ने तर चेकजाँच गराउन लाज मान्ने प्रवृत्ति अझै हटेको छैन धेरैमा । म यस्ता महिलालाई के सल्लाह दिन चाहन्छु भने म पनि तपाइँ जस्तै एक महिला हुँ । मलाइ एक साथी सोचेर भएपनि सबै कुरा सेयर गर्नुहोला मलाई भनेर तपाइँलाइई लाज हुँदैन बरु तपाइको समस्याको समाधान हुन्छ । त्यसकारण मलाइ खुलस्त भएर भन्दा हुन्छ, मसँग डराउन र लजाउनु पर्ने कुनै कारण छैन भनेर खुलेरै कुरा गर्न सल्लाह दिन्छु । डक्टरलाई समस्या भने लाज हुँदैन बरु नभने पो समस्या बल्झिन्छ अनि लाजले ज्यान समेत लिन सक्ने हुन्छ ।
महाकाली उपप्रादेशिक अस्पतालमा काम गरिरहँदा अस्पतालले दिएको सेवा सुबिधाप्रति कतिको सन्तुष्ट हुनुहुन्छ ?
अस्पतालले दिएको सेवा प्रति भन्दा पनि मैले अस्पताललाई के दिन सकेँ भन्ने तर्फ मेरो ध्यान बढि गयो । अस्पतालले मलाइ सेवा गर्न मौका दिएको छ । त्यस प्रकारको कुनै असन्तुष्टी छैन । किनभने मलाई मेरो सुविधाहरू दिएकै छ । मलाई यहाँका जनताको सेवा दिने मौका दिएकोमा सहयोगी हातहरुलाई धन्यवाद दिन चाहन्छु । मुलतः मेसु डा. हरि दाई (डा. हरिकुमार श्रेष्ठ), डा विरेन्द्र बुढाल, अध्यक्ष बोक्सर सर (कृष्णदत्त जोशी) लगायत नाम त धेरैको थाहा भएन, व्यावस्थापन टिमलाई र स्थानीय जनतालाई धन्यवाद दिन चाहन्छु जसले मलाइ माया गर्नुहुन्छ, विश्वास गर्नुहुन्छ । समग्रमा म अस्पतालले दिएको सेवाप्रति सन्तुष्ट छु ।
पढेर डाक्टर बन्ने चाहना भएका नयाँ पुस्ताका किशोर किशोरीहरुलाई तपाइँ के सल्लाह दिन चाहानुहुन्छ ?
उनीहरुलाई म के सल्लाह दिन चाहन्छु, भने तपाइँको इच्छा छ भने म सक्दिन भनेर कहिले पनि पछाडी नफर्कनु होला । किनभने तपाइँको मेहनत भन्दा ठुलो धन केही पनि छैन । तपाइँ आर्ट्स, कमर्स, साइन्स आदि जे पढे पनि मेहनत विना सफलता मिल्ने वाला छैन । त्यसकारण मेहनत गरी पढ्न र सेवाको भावना लिएर काम गर्न सल्लाह दिन्छु।
अन्त्यमा मैले नसोधेका तर तपाइँलाई भन्न मन लागेका केही कुरा छन् कि ?
म सम्पूर्णमा के भन्न चाहन्छु भने धेरै जसो रोगहरु सरसफाईको कमिले हुने गर्दछन् । त्यसमा पनि महिलाले व्यक्तिगत सरसफाइमा बढी भन्दा बढी ध्यान दिनुहोला अनि प्रसस्त मात्रामा पानी पिउनु होला ।
र, अन्त्यमा म मेरो आमाबुबालाई प्रणाम गर्न चाहन्छु उहाँहरुले आज मलाई यो ठाउँसम्म पुग्ने बनाउनु भयो । आफूले दुःख गरेपनि मलाई दुःखबाट टाढा राख्नु भयो । मलाई कुनै प्रकारको अभाव हुन नदिने आमाबाबालाई धेरै धेरै धन्यवाद दिन चाहन्छु । र मेरा कुरा आम जगतमा पुर्याउन सहयोग गर्नु भएकोमा युगदर्शन र यहाँलाई पनि धन्यवाद ।
