धनविर पुनमगर ##

काठमाडौँ । यतिवेला नेपालभरी नै बारबरा फाउण्डेशनको चर्चा निकै ठूलो छ तर त्यसबार विस्तृत जानकारी भने अत्यन्तै थोरै मानिसहरूलाई होला ।

संक्षिप्तमा चर्चा गर्नुपर्दा बारबार एडम्स नाम गरेकी एक जना अमेरिकी महिला थिइन् । उनी न्यूयोर्कमा जन्मेकी र वासिङ्टनमा हुर्केकी थिइन् । बारबरा नेपालमा पञ्चायतकालमा सन् १९६१ मा आएकी थिइन् । बेलायती महारानी भिक्टोरियाको नेपाल भ्रमणको समाचार लेख्न भनेर नेपाल आएकी थिइन् तर आजीवन बसिन् ।

इतिहासकार र उनलाई नजिकबाट चिन्ने व्यक्तित्वहरूले भन्ने गर्दछन्, राजा महेन्द्रका भाइ बसुन्धरासँगको तत्कालीन रोयल होटलको याक एण्ड यती बारमा भेट र हिमचिमले उनलाई नेपालको सत्तासीनको नजिक बनाएको थियो । इतिहासकारहरूका अनुसार उनलाई दुईपटक देशनिकाला गरिएको थियो । एकपटक रानी ऐश्वर्यले पनि उनलाई देशनिकाला गरेकी थिइन् भने अर्कोपटक सन् २००० मा गिरिजाप्रसाद कोइरालाले देश निकाले गरेका थिए, जुन समाचार नेपाली टाइम्सको सन् २००६ अक्टोबर अन्तिम हप्ताको संस्करण र सन् २०१० जुलाईको इसीएस म्यागजिनमा लेखिएका छन् ।

राजनीतिक मुद्दामा मुखर हुने, शक्ति केन्द्रसँग बाक्लो उठबस गर्नेगर्नाले धेरैले बारबरामाथि शंकाको दृष्टिले हेर्ने गरेका थिए । उनी आजीवन नेपाल बसेता पनि उनले अमेरिकी नागरिकता भने नत्यागेको सन् २०१६ अप्रिल २३ मा वासिङ्टन पोस्टको सामग्रीमा उल्लेख गरिएको छ । तर नेपालमा गणतन्त्र आएपछि भने उनले मानार्थ नेपाली नागरिकता पाएकी थिइन् ।

बारबराका पिता अमेरिकी जासुस थिए भनिन्छ, तर नेपालमा वा अन्य देशमा उनको पिताका बारेमा पुख्ता प्रमाणहरू भने भटिएका छैनन् । त्यस आधारमा पनि बारबरा एडम्सलाई नेपालमा शंकाको दृष्टिले हेर्ने गरेको पनि कतिपयको भनाई छ ।

बारबरा फाउण्डेशन के हो ?

बारबरा फाउण्डेशन उनै बारबरा एडम्बसले खोलेको गैर–नाफामूलक/सामाजिक संस्था हो । भनाई अनुसार बारबरा फाउण्डेशन नेपालमा रहेको गैर–नाफामूलक/सामाजिक संस्था हो । उसका दस्तावेजहरूमा विशेष गरी पत्रकारिता, गाउँ समितिका विकास, सुशासन र आम मानिसको आवाज उठाउने काम गर्ने भनेर उल्लेख गरिएको छ । यसको पृष्ठभूमि, उद्देश्य, काम र सामयिक विषयहरूलाई हेर्दा उत्कृष्ट लाग्छ ।

बारबरा एडम्बस

जस्तै उसले उठाएका विषयहरू छन्‌ः ग्रामिण समुदायहरूमा परिवर्तन, पिछडिएका/दलित/आदिवासी समुदायहरूको उत्थान, युवाहरूको सहयोगी बन्ने, खोजमूलक पत्रकारिता, सुशासन र पारदर्शिता, सामाजिक चेतना जगाउने लगायतका विभिन्न कार्यक्रमहरू छन् । तर यो संस्थाले विभिन्न बहानामा नेपाली समाजलाई आफ्‌नो कित्तामा पार्दै नेपालको राजनीति माथि नै आफ्‌नो बलियो पक्कड बनाउने कोशिस गरेको बुझिन्छ । यतिवेला यस संस्थामा विभिन्न राजनीति पार्टीका नेता, पत्रकार, उद्यमी लगायतका व्यक्तिहरू आवद्ध छन् ।

को को छन् बारबरा फाउण्डेशनमा ?

फाउण्डेशनको कार्यकारी समितिमा

अध्यक्ष- डा. सन्दुक रुइत : एक प्रसिद्ध नेत्र चिकित्सक (eye surgeon)। गरीब मानिसहरूको दृष्टि सुधार गर्ने काममा विशेष योगदान; क्याटर्याक्ट सर्जरी सुविधा पुर्‍याउने; दीन-दीहात क्षेत्रका मानिसहरूलाई सस्ता र गुणस्तरीय नेत्र उपचार प्रदान।

उपाध्यक्ष- डा. चन्द्रप्रसाद पोख्रेल : Tribhuvan University को Botany विभागका संकाय सदस्य; कृषि विज्ञान, वनस्पति र मानव–परिस्थितिकी क्षेत्रका विज्ञ; क्लाइमेट चेंज काउन्सिल जस्ता सरकारी/विज्ञान संस्था संग सम्बन्धित । अहिलेसम्म सार्वजनिक कागजात र विश्वसनीय समाचार स्रोतहरूमा यति थाहा छ कि डा. चन्द्रप्रसाद पोख्रेलले कुनै पार्टीलाई औपचारिक रूपमा समर्थन गरेको भन्ने खुलासा भएको छैन।

महासचिव- मोहना अन्सारी : मानवअधिकार अभियन्ता। मुस्लिम समुदायकी कानूनी अधिकारवादी; राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग (NHRC) मा कमिसनर रहेकी; महिला बालबालिका तथा संवेदनशील समूहहरूसँग काम गरेकी । एक प्रमुख मानव अधिकारकर्मी र नेपालको मुस्लिम समुदायकी पहिलो महिला वकिलको रूपमा परिचित हुनुहुन्छ।

कोषाध्यक्ष- सुदर्शन राज पाण्डे : चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट; वित्त/लेखा क्षेत्रमा लामो अनुभव; नेपाल र भारत दुबै देशको लेखा प्रणाली र कर प्रणालीमा काम गरेको; ICAN र SEBON जस्ता संस्थाहरू संग सम्बन्धित अनुभव।

सदस्यहरूमा:

सञ्जयबहादुर थापा : आर्किटेक्ट तथा शहरी डिजाइनर; काठमाडौं र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा मास्टर प्लानिङ्ग र डिजाइनमा काम; सन् २०१५ को भूकम्पपछिको पुनर्निर्माण सम्बन्धी परियोजनाहरुमा संलग्न ।

डा. गोविन्दराज पोख्रेल : राष्ट्रिय योजना आयोग, पुनर्निर्माण प्राधिकरण लगायत सरकारी निकायमा अनुभव; शिक्षा र नीति निर्माणमा विशेषज्ञ; वैकल्पिक उर्जा प्रवर्द्धन गर्ने काम गरेको । पोख्रेल हाल नेपाली कांग्रेसका केन्द्रीय सदस्य हुन् ।

डा. स्वर्णीम वाग्ले : अन्तर्राष्ट्रिय विकासका विज्ञ; नेपालको योजना आयोगमा उच्च पदमा रहेका; विश्व बैंक / UNDP जस्ता संस्थामा काम; आर्थिक नीति, विकास योजनामा अनुसन्धान एवं विश्लेषण । वाग्ले हाल राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को उपसभापति छन् ।

प्रो. गोविन्द नेपाल : विकास योजना, जल सँसाधन, ऊर्जा र वातावरणीय नीति निर्माणमा विशेषज्ञ; धेरै सरकार र बहुपक्षीय संस्थाहरूसँग काम गरेको; आर्थिक योजनामा योगदान। प्रो. गोविन्द नेपाल हाल नेपाली कांगे्रसको केन्द्रीय आर्थिक विभागमा छन् ।

अखिलेस उपाध्याय : पत्रकारिता क्षेत्रमा लामो अनुभव; The Kathmandu Post जस्ता प्रतिष्ठित सञ्चार माध्यमहरूसँग; विदेशी सम्बन्ध, दक्षिण एशिया नीति विषयमा लेख र टिप्पणी।

राघिनी उपाध्याय : चित्रकार तथा प्रिन्टमेकर; महिला, पहिचान र मिथकीय कथाहरुमा आधारित कला; नेपाल र अन्तर्राष्ट्रिय प्रदर्शनीहरुमा प्रस्तुति; कला प्रतिष्ठानहरुमा नेतृत्व।

सुहरिद घिमिरे : व्यवसायी र सामाजिक अभियन्ता; अन्धोपन नियन्त्रण, स्वास्थ्य र व्यापार क्षेत्रमा अनुभव; Tilganga Institute of Ophthalmology आदि Eye Programहरूसँग काम गरिरहेका छन्।

रहेका छन् ।

यतिवेला सार्वजनिक भएको फाउण्डेशन कमिटीमा ११ सदस्यीय देखिएता पनि वास्तविकता र सत्यता भने अरु केही हुन सक्ने विभिन्न राजनीतिक व्यक्तित्वहरूको भनाई रहँदै आएको छ ।

अमेरिकाको व्हाइटहाउसको निकट मानिने यो संस्थाले नेपालमा विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएता पनि त्यसको प्रत्यक्ष वा परोक्ष फाइदा कसलाई पुर्‍याएको छ, भन्ने त्यो भविष्यमा खुल्दै जाला ।