काठमाडौं । भारतले दार्चुला सदरमुकाम खलंगास्थित महाकाली नदीमा धमाधम पक्की तटबन्ध बनाइरहेको छ । नेपालसँग समन्वय नै नगरी भारतले तटबन्ध निर्माण गरिरहेको हो ।
भारतीय पक्षले पुलघाटदेखि तल्लो क्षेत्रमा करिब दुईदेखि पाँच मिटर नदीतिरको भागमा तटबन्ध निर्माण सुरु गरेपछि स्थानीय सशंकित बनेका छन् ।
दुई देशबीचको सिमानदी महाकालीमा भारतले एकतर्फी तटबन्ध बनाएर नदीको धार नेपालतर्फ फर्काउने प्रयास भइरहे पनि नेपाल सरकार भने मुकदर्शक बनेको छ । तटबन्धको डिजाइन के हो र त्यसले नेपाल तर्फ के कति क्षति पुर्याउन सक्छ भन्नेबारे नेपाली पक्ष अनभिज्ञ देखिएको छ ।
भारतले त्यसबारे नेपालसँग कुनै समन्वय नै नगरेको जिल्ला प्रशासन कार्यालय दार्चुलाले जनाएको छ । दार्चुलाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी दीर्घराज उपाध्यायले भारतसँग तटबन्धको बारेमा बुझ्ने प्रयास भइरहेको युगदर्शनलाई बताउनुभयो ।
‘हामीले उता पिथौरागढका जिल्ला प्रमुखसँग समन्वय गरिरहेका छौँ । पुरानो तटबन्ध भत्किएकोले त्यसलाई मर्मत गर्न लागिएको हो भन्ने जवाफ पाएका छौँ’ प्रजिअ उपाध्यायले भन्नुभयो, ‘यस विषयमा के कस्तो तटबन्ध बन्ने हो र नेपालतर्फ के कति क्षति पुर्याउन सक्छ भन्ने विषय प्राविधिक अध्ययनको कुरा हो ।’
प्रजिअ उपाध्यायले तटबन्धबाट नेपालतर्फ क्षति नहोस् भन्ने ढंगले आफूहरुले समन्वयको प्रयास गरेपनि यसबारे केन्द्रीय तहबाटै कूटनीतिक प्रयास हुनुपर्ने बताउनुभयो । सरकारलाई सो सम्बन्धमा जानकारी गराइसकिएको तर हालसम्म केन्द्रबाट कूटनीतिक पहल भएकोबारे आफूलाई थाह नभएको प्रजिअ उपाध्यायले बताउनुभयो ।
आफ्नो भूभागतर्फ पुलघाटदेखि जहरलालसिंह नवियाल स्टेडियमसम्मको एक किलोमिटर क्षेत्रमा पक्की तटबन्ध निर्माण सुरु गरेको भारतले ढुङ्गा पन्छाउने तथा जग खन्ने काम गरेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय सन्धि–सम्झौता अनुसार सीमा नदीको बहावलाई असर पर्ने गरी कुनै पनि मुलुकले एकअर्काको सहमतिबिना भौतिक संरचना निर्माण गर्न पाइँदैन। तर दार्चुलामा भने नेपाली पक्षलाई जानकारी नै नदिएर भारतीय पक्षले नदीको बहाव परिवर्तन हुने किसिमले आफूखुसी पक्की तटबन्ध निर्माण गरिरहेको छ।
यसअघि विसं २०७० सालमा महाकालीमा आएको भीषण बाढीअघि पनि भारतले नदीको धार परिवर्तन हुने गरी तटबन्ध बनाएको थियो । यसपटक पनि त्यसै किसिमले महाकालीमा तटबन्ध निर्माण हुन थालेपछि महाकाली फर्किने खतरा बढेको स्थानीय बताउँछन्।
