अनिलकिशोर घिमिरे

नेकपा (मसाल) ले आफ्ना सबै जनवर्गीय संगठनलाई विभिन्न विषय दिएर संघर्षको कार्यक्रम सञ्चालन गर्न निर्देशन गरेको थियो । अखिल नेपाल युवक संघले भ्रष्टाचार र राष्ट्रघाती नागरिकता ऐन संशोधन विधेयकको कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने ठेगान ग-यो । सयौँ मोटरसाइकलसहित एउटा बसको पनि व्यवस्था थियो । माघ १५ गते महेन्द्रनगरबाट सुरु गरी माघ २९ गते काकडभित्तामा पुगेर समापन गर्ने कार्यतलिका सार्वजनिक गरी पूर्वतयारीमा लागियो ।

नेपालको तराईका २२ जिल्ला वास्तवमै संवेदनशील प्रकारका रहेका छन् । एकातिर, दक्षिणको सिमाना भारतसँग जोडिएकाले गर्दा कैयौँपटक सीमावासीले भारतीय दादागिरी र हस्तक्षेपको सामना गर्नुपरिरहेको छ, साथै खुल्ला सिमानाका कारण चोरीडकैती, तष्करीको समस्या बेहोरिरहनुपरेको छ भने अर्कातिर, तराईमा रहेका मुट्ठीभर जमिन्दार, दलाल, ठेकेदारले तराईका भोकानांगा गरिब किसानलाई दास बनाएर वर्षौंदेखि शासन चलाइरहेका छन् ।

तराईको पिछडापन र गरिबीलाई भजाएर खरबौँ रकम विनियोजन गर्ने तर वास्तविक रूपमा त्यहाँको विकासमा परिचालन नहुने र सधैँभरि जनताले कष्टकर जीवन बिताइरहनुपर्ने बाध्यता रहेको छ । शासकदेखि प्रशासकसम्मले संस्थागत रूपले नै नीति बनाएर नै भ्रष्टाचार गर्ने गरेका छन् । विभिन्न बहानामा नेपाल आउने र यतैको नागरिकता प्राप्त गर्ने परिपाटीले रैथाने नेपाली अल्पमतमा पर्ने र भारतीय नागरिक बहुमतमा रही मुलुक फिजीकरण हुने खतरा पैदा भइरहेको छ । सत्ता र शक्तिमा रहने दलले आफ्नो निहित स्वार्थ पूरा गर्नका लागि विदेशीका सामु आत्मसमर्पणवादी प्रवृत्ति अपनाएर विदेशी साम्राज्यवादी एजेन्डालाई यहाँ नीतिगत रूपमै संस्थागत गर्ने काम हुँदै गएको छ । यसकारणले नेपालको तराई क्षेत्र भू संवेदनशील अवस्थामा रहेको छ ।

हाम्रो अभियान पनि त्यही क्षेत्रका जनतालाई जागरण पैदा गर्ने उद्देश्यबाट अभिप्रेरित रहेकाले यसको ठुलो र ऐतिहासिक महत्व रहेको छ । सङ्गठनको अध्यक्षको हैसियतले यति ठुलो कार्यक्रमको सम्पूर्ण व्यवस्थापन र यसलाई गन्तव्यमा पु-याउनुपर्ने चुनौती रहेकाले मेरो नेतृत्वमा हुने उक्त अभियान मेरो साङ्गठनिक जीवनको अझ महत्वपूर्ण पाटो रहने निश्चित थियो ।

२०७६ माघ १५ गते महेन्द्रनगरमा अभियानको उद्घाटन गर्न पुग्नुपर्ने थियो । माघ १४ गते बुटवलबाट १६०६ नम्बरको बस रिजर्भ गरी मसाल र तारांकित रातो झण्डा फर्फराउँदै रातो घेरासहितको हरियो ज्याकेट भिरेर हाम्रो यात्रा बुटवलबाट पश्चिमतिर हानियो । माघको आधाआधी समय, चिसो हट्ने त कुरै भएन । सिसा लगाइएको बसभित्र त चिसो सिरेटोले हान्दै थियो, अझ मोटरसाइकलमा हिड्ने कामरेडको स्थिति के भए होला ? जे होस्, एउटा सामाजिक जागरणको महान् अभियानमा हिँडेका हामी यात्रीलाई चिसोको कुनै पर्वाह थिएन । मात्र हाम्रो सोचाइ थियो, भ्रष्टाचारीको मुटुमा ढ्याङ्गो ठोक्ने, राष्ट्रघातीलाई थर्कमान पार्ने ।

भालुवाङमा खाजा खाएर कोहलपुर पुग्दा झमक्क साँझ परिसकेको थियो । महेन्द्रनगर पुग्दा राती हुने निश्चित भयो । साथीहरूले महेन्द्रनगरबाट पालैपालो फोनको घण्टी बजाउँदै थिए । खान, बस्नका लागि सहज होस् भन्ने उनको चाहना थियो, तर बसको अगाडि हुस्सुले छेक्दै थियो । पानीका बाछिटाले झ्यालको चर खोज्दै थिए र प्रतिकिमि बसको स्पिड घट्दै गइरहेको थियो । मोटरसाइकलमा झुण्ड्याइएको रातो झण्डा निथु्रक्क परेको थियो ।

शायद अभियान उद्घाटनको पूर्वसन्ध्या प्रतिकूलजस्तो थियो । बाइकमा रहेका साथीका निधार, छाती र घुँडामा बज्रिएका पानीका छिटाले गन्तव्य चुम्ने अभिलाषामाथि कुठाराघात गर्दै थिए । घनघोर वर्षालाई छिचाल्दै ड्राइभरले बसलाई कुदाइरहेका थिए । ‘कहिले त हिमालचुलीमा, कहिले मधेश फाँटमा’ भन्ने जीवन शर्माको उत्कृष्ट गीत घन्किरहेको थियो ।

रक्तिमका कलाकार साथीहरू बस ड्राइभरको छेउमै बसेर निद्रा हराइरहेका थिए । बर्दिया निकुञ्जको जङ्गलमा एक्कासी बस रोकियो । एकजना अपरिचय व्यक्तिगत व्यक्तिको छियाछिया भएको मृत शरीर बाटोको एउटा किनारामा छरपस्टिएको थियो भने अर्को किनारामा मोटरसाइकल पल्टिएको थियो । रातको समय जंगलको बाटो शायद कुनै अर्को गाडीले मोटरसाइकल ठक्कर दिएर भागेको अनुमान त्यहाँ हुँदै थियो । भर्खरै घटना घटेको थियो ।

कारण त्यसको अनुसन्धान भइरहेको र एकजना घाइते बिरामीलाई अस्पताल पु-याइएको कुरा प्रहरीले उठाउँदै थियो । हामीलाई हतार भएकाले छिटो छिटो गाडी साइड गरेर अगाडि बढ्यौँ । कैयौँ बाइकका साथीहरू त्यही जाममा भेटिएका थिए । पानीको पर्वाह नगरी उनीहरू अगाडि बढ्ने हिम्मत गरेका छन् । खाना खाने समय महेन्द्रनगर पुग्न अब ढिलो भइसकेको छ । चिसापानीतिरै खाना खानएर जाने सल्लाह भयो । बाइकमा रहेका केही साथीहरू अत्तरिया पुगेछन् । कतिपय त कोहलपुरतिर बसेछन् ।

कतिपय साथीहरू हामीलाई पछ्याइरहेका थिए । हामी महेन्द्रनगर पुग्दा रातीको १२ बज्यो । पानी परिरहेको थियो । महेन्द्रनगर मस्त निद्रामा थियो । तर पनि प्रशान्त कमरेड जागै थिए । उनी सडकमा हामीलाई कुरिरहेका थिए । बाटो बिराएर झण्डै गड्डाचौकी पुगिएछ । फेरि फर्किएर हामी बस्ने ठाउँमा आइपुगियो । लामो यात्राले थकित भएकाले अरूभन्दा आरामतिरै ध्यान गयो ।

माघ १५ गते बिहान ओछ्यान छोडेर बाहिर निस्कँदा झरी रोकिएको थिएन । अझ केही दिन पानी पर्ने मौसम पूर्वानुमान महाशाखाको भनाइ फेसबुकका भित्तामा असरल्ल देख्न पाइन्थ्यो । खरबदारी अभिानको उद्घाटनको सम्पूर्ण तयारी पूरा भएको थियो । तर मौसमको गडबडीले सबैलाई चिन्तित बनायो । महेन्द्रनगरको मुख्य चोकमा हजारौँ जनसमुदायमाझ उद्घाटन गर्नेगरी सबै व्यवस्था गरिएको थियो । दिउसोसम्म वर्षा रोकिने आशा गरिए पनि त्यो सम्भव भएन ।

हामीले ढिलो गर्दा सबै कार्यक्रमको तालिकामा असर पर्ने भएकाले स्थानीय नगरपालिकाको हल व्यवस्था गरी अभियानको उद्घाटन गरियो । युवक संघको झण्डा र राष्ट्रिय झण्डा अभियान टोली प्रमुखलाई हस्तान्तरण गरी राजमोका केन्द्रीय सदस्य मनोज भट्टले अभियानको उद्घाटन गर्नुभयो । कैयौँ जनवर्गीय संघठनका नेताले अभियान सफलताको शुभकामना दिनुभयो । उद्घाटन कार्यक्रमको समापनपछि सबै मोटरसाइकलमा झण्डा राखेर राष्ट्रियता र जनहितका कैयौँ गगनभेदी नारा लगाउँदै हाम्रो यात्रा अत्तरियातिर अगाडि बढ्यो । हरियो ज्याकेटमा लेखिएको ‘भ्रष्टाचारको अन्त्य गर’ भन्ने नाराले सबैको ध्यानाकर्षण गरेको थियो ।

मान्छेहरू यस्तो -याली देखेर अचम्म मान्दै थिए । किनकि पार्टीहरू चुनावी मौसममा यस्तै गरी गाडीमा झण्डा हल्लाउँदै भोट माग्दै आउने गर्दछन् । तर चुनावबाहेकको समयमा यस प्रकारको कार्यक्रम कमैले मात्र गर्छन् । त्यसमध्ये हाम्रो पार्टी र यसका जनवर्गीय संगठनले बेलामौकामा यस प्रकारका अभियान गर्ने गरिएको छ । अत्तरिया पुग्दा साँझ पर्न लागेको थियो। अत्तरिया चोकमा पर्चा वितरणसहित एउटा कोणसभा गरी मयुर होटलतिर रातीको बसाइ गरियो ।

माघ १६ गते बिहानै चिया खाएर यात्रा तय गरियो । अत्तरियाको अर्को चोकमा सभा गरी लम्कीतिर लागियो । कैलाली, कञ्चनपुरका कैयौँ साथीहरू हामीलाई चिसापानीसम्म छोड्न अगाडि लाग्नुभयो । बिचबिचमा फूलमालाले स्वागत गर्न साथीहरू चोकचोकमा जम्मा भएका थिए । कसैले राष्ट्रिय झण्डा हामीलाई हस्तान्तरण गरी हौसला प्रदान गर्दैथिए । साँच्चै यो दृष्यले हामीलाई राष्ट्रियताको पक्षमा अझ कटिबद्ध हुन प्रेरित गर्दथ्यो । सामाजिक अभियानमा सशक्त रूपमा लाग्न उत्साह प्रदान गर्दथ्यो ।

लम्कीमा टिकापुरतिर साथीहरू आएर चियाखाजासहित स्वागत गर्न आतुर थिए । दिउसोको ११ बजे सदैव खाना खाने समय आज भने नास्ता बन्दै थियो । खाना त बाँसगढीमा तयार थियो, जहाँ करिब २ बजे पुगिन्थ्यो । जे होस्, अभियानमा सबै कुरा भनेजस्तो हुँदैन । तर पनि हामी लम्कीमा खाजा खाएर सानो सभा गरी अगाडि बढ्यौँ । जनताको तहबाट हाम्रो अभियानलाई व्यापक समर्थन र ऐक्यबद्धता प्राप्त हुँदै गयो । सामाजिक सञ्जालमा पनि व्यापक हुँदै गएपछि अभियान जति अगाडि बढ्यो, उति उल्लासमय हुँदै गयो ।

बाँसगढीमा खाना खाँदा दिउसो २ बजेको थियो । खाना खाएर बाँसगढीमा सभा गरियो । बाँकेतिरका साथीहरू झण्डासहित मोटरसाइकलमा स्वागत गर्न आएका थिए । युवक संघको ठुलो झण्डा लिएर हाम्रो अभियान टोलीलाई हस्तान्तरण गर्दै गर्दाको दृष्य साँच्चिकै आकर्षक थियो । त्यही ठुलो झण्डाको नेतृत्व अगाडि लगाएर हामी कोहलपुरतिर लाग्यौँ । चोकचोक, बजारमा पर्चा छर्दैै, नारा लगाउँदै, भ्रष्टाचार विरुद्धमा जागरण पैदा गर्दै हामी कोहलपुरमा पुग्दा कर्णाली प्रदेशको टोलीले स्वागत ग-यो ।

कोहलपपुरमा सभाको तयारी थियो । पूर्व सांसद हरि आचार्य सम्बोधनका लागि तयारीमा हुनुहुन्थ्यो । ज्वाला इलेक्ट्रिकल्सका पर्शुराम लामिछानेले नयाँ साउन्ड बक्स लिएर चोकमा घन्काइरहेका थिए । कोहलपुरको सभा सकिएपछि साउन्ड बक्स अभियान टोलीलाई हस्तान्तरण गर्नुभयो । अघिल्लो दिन कैलालीको टोलीले अभियानलाई कम्बल सहयोग गरेको थियो । यसरी ठाउँठाउँमा हामीलाई सहयोग र सद्भाव आउने क्रम चलिरह्यो । यसले अभियानलाई थप उर्जा प्रदान ग-यो । बिचबिचमा स्थानीय निकाय र अन्य कार्यालयबाट प्राप्त सहयोग, इन्धन, बजारबाट पाइने आर्थिक सहयोगले हाम्रो अभियानको व्यवस्थापनको काम सहज बनिरहेको थियो । साँझ नेपालगञ्ज पुगियो । अँध्यारो हुने तर्खरमा नेपालगञ्ज थियो । हतार हतार कार्यक्रम सम्पन्न गरियो । मेची–महाकाली लजमा खान, बस्नको व्यवस्था थियो । केही समय अभियानको समीक्षा ग-यौँ । समीक्षाले आगामी योजना बनाउन सहयोग पु-यायो र कतिपय कमी–कमजोरीलाई सच्याउन मद्दत पु-यायो ।

माघ १७ गते बिहान चप्परगौडीमा नास्ता लिएर तुल्सीपुरतिर लागियो । अमेलियाबाट उकालो निस्कँदा धुलाम्य बाटो रहेछ । बाटो निर्माणको काम भइरहेको भञ्ज्याङसम्म धुलो थियो । बबई पुग्दा दाङका साथीहरू राष्ट्रिय झण्डा, फूलमाला, अबिरसहित स्वागतका लागि आतुर थिए । बबईबाट थपिएका मोटरसाइकलमा झण्डा बाँधेर अगाडि बढ्दा हाम्रो अभियानको रौनक नै बेग्लै बन्यो । तुलसीपुर बजारमा पुग्दा सयौँ जनताले हाम्रो जुलुश हेरिरहेका थिए र अभियानप्रति ऐक्यबद्धता प्रकट गरिरहेका थिए ।

हामीलाई स्थानीय साथीहरूले सिधै स्थानीय थारू समुदायले सञ्चालन गरेको होमस्टेमा लगेर बिहानको खानाको बन्दोबस्त गर्नुभयो । होमस्टे सञ्चालक टोलीले अभियानलाई भव्य स्वागत ग-यो र सानो कार्यक्रम त्यहाँ पनि प्रस्तुत ग-यौँ । दिउसो तुलसीपुरको विपीचोकमा भव्य सभा सम्पन्न भयो । स्थानीय हाम्रो पहुँच रेडियोमा कार्यक्रमको बारेमा कुराकानी पनि भयो । टोलीले घोराही–१० नारायणपुरमा कार्यक्रम गरी घोराहीको तुल्सीपपुर चोकमा समेत कार्यक्रम सम्पन्न ग-यो ।

दाङको बिजौरीमा पूर्वमन्त्री लोकेन्द्र विष्ट मगरले ड्रागन फ्रुटको खेती गरेका रहेछन् । करिब ६६ कट्ठा जग्गा लिगमा लिएर गरिएको उक्त खेतीले धेरै चर्चा पनि पाएको छ । मन्त्री भएका बेला चीन भ्रमणमा जाँदा देखिएकाले आफू त्यसबाट प्रभावित भई उक्त खेती सुरु गरिएको उनले बताए । केही समय उनैसँग ड्रागन फ्रुटको खेती र अरू ठाउँमा सम्भाव्यताबारे मन्थन गर्ने अवसर पनि पाइयो । थोरै पैसाको लगानीमा गर्न सकिने उक्त खेतीले कैयौँ बेरोजगार युवालाई आकर्षण पैदा गर्न सक्छ ।

नेपालमा थुप्रै अवसर हुँदाहुँदै पनि त्यसको सम्भावना खोजी नगरी देखासिकीकै भरमा विदेश ओइरिने प्रवृत्ति नेपाली युवाको छ । लखौँ नेपाली युवालाई स्वदेशमै कैयौँ सम्भावनाको खोजी गरी व्यवस्थापन गर्न सकिने हाम्रो निष्कर्ष छ । पूर्वमन्त्रीको उक्त खेतीले धेरै युवालाई प्रेरित गर्न सक्छ । साँझ छिप्पिनै लाग्यो । घोराहीको सिड्नीसाइ धर्मशालामा बसाइँको व्यवस्थापन थियो । साँझ संयोगले जनगायक जीवन शर्मा भेटिए । उनीसँग भेटिएपछि केही समय साङ्गीतिक रूपमा आनन्द आउँछ । भोलिपल्ट उनी प्युठानमा जनसंगीतका स्वर ओकल्न पुग्दै थिए । हामी भने कार्यक्रम गर्दै गर्दै दाङकै भालुवाङ पुग्नु थियो । खाना खाएपछि केही समय समीक्षा गरियो । संगठनका पूर्व अध्यक्ष काँशीनाथ पोख्रेलले केही सल्लाह, सुझावसमेत दिनुभयो ।

माघ १८ गते बिहान घोराहीमा पत्रकार भेटघाट गरी टोली लमहीतिर लाग्यो । लमहीतिरको साथीहरू बिचबाटोतिर हामीलाई स्वागत गर्न आइपुगेका थिए । उनीहरूसँगै जोडिएर हामी लमही हुँदै गढवा लाग्यौँ । राजमोका कार्यकारी अध्यक्ष रश्मीराज नेपाली पनि गढवामा भेट हुनुभयो । पार्टी संगठनका थुप्रै साथी त्यहाँ भेटिए । भ्रष्टाचारले गर्दा देश आक्रान्त भएको, विकास पछाडि परेको कुरा दाङका जनतालाई थाहा नै छ । लमहीबाट गढवा जाँदा राप्तीमा बनेको पुलमा करोडौँ भ्रष्टाचार भएको भनी तत्कालीन कांग्रेस नेता खुमबहादुर खड्का जेल परेको त्यहाँका जनताले भोगेकै विषय हो ।

हामीले त्यहीँ पुलमाथिबाट ‘भ्रष्टाचारीहरू होशियार’ भन्दै पुनः लमहीमा आएर सभा र जनभेटघाट कार्यक्रम सम्पन्न ग¥यौँ । संघीयताको आवरणमा जातीय हिसाबले दाङमा पनि द्वन्द्व मच्याउन थालिएको थियो । खासगरी थारू समुदायको बाहुल्यता रहेको दाङमा थरुहट राज्यको माग गर्दै विदेशी दातृ संस्थाको पैसा खन्याउने काम पनि भयो । थारूलाई अधिकार दिने नाममा मनोवैज्ञानिक रूपमा प्रभावमा पारी विभिन्न जुलुश र सभामा परिचालन गर्ने काम पनि भयो ।

तर सङ्घीयता वास्तविक रूपमा राज्यको पहुँचबाट टाढा रहेका र पिछडिएका थारू समुदायको हितका लागि आउँदै आएको थिएन । मुट्ठीभर व्यक्तिको फाइदा र विदेशी शक्तिकेन्द्रको स्वार्थमा परेर कैयौँ निर्दोष थारू समुदायका व्यक्तिसमेत मारिए । बुझ्दै गएपछि अब त्यो प्रकारको जातिवादी हौवा कमजोर हुन थालेको छ । संघीयताको खारेजीको मागसमेत उठाइरहेका छौँ । लमहीमा खाना खाएर नर्तीमा कार्यक्रम गर्दै भाुलवाङतर्फ यात्रा अगाडि बढ्यो । नर्तीमा स्थानीयवासीले राष्ट्रिय झण्डा दिएर हामीलाई राष्ट्रियताको आन्दोलनमा अझ लाग्न प्रेरित गरेका थिए । भालुवाङवासीले सयौँको संख्यामा उपस्थित भएर फूलमाला र अबिरले स्वागत गरे । भव्य सांस्कृतिक सभा सम्पन्न भयो । राजमोका कार्यकारी अध्यक्ष रश्मिराज नेपालीले हाम्रो अभियानलाई शुभकामना दिएर थप उर्जा दिनुभयो । साँझ स्थानीय साथीको घरघरमा अभियान टोली बाँडिएर बस्यौँ ।

माघ १९ गते बिहान भालुवाङमा खाजा खाई कपिलवस्तुतिर टोली हिँड्यो । राप्तीको किनार भएर होला, चिसो सिरेटोले कान बजिरहेको थियो । चिसोले कठ्याङ्ग्रिएका हातले बाइकको ह्यान्डिल समातेर साथीहरू अगाडि बढ्न कस्सिएकै थिए । कालाकाटेका साथीहरूको अनुरोध स्वीकार गरी सानो कार्यक्रम दिइयो । कपिलवस्तुको शिवपुरमा बिहानको खाना तयार गरी साथीहरू हामीलाई स्वागत गर्न आतुर थिए । चिसोले रन्थनिएको शरीरलाई माछाको झोलले केही सन्तुलनमा ल्यायो ।

शिवपुरमा खाना खाएपछि चन्द्रौटा र गोरिसिंगेमा कार्यक्रम गरियो । कपिलवस्तुको सदरमुकाम तौलिहवामा पुग्नुपर्ने थियो । मधेशी समुदायको बाहुल्यता रहेको र भारतको सीमा नजिकै पर्ने शहर भएकाले हाम्रो एजेन्डालाई त्यहाँ लैजानुपर्ने थियो । खासगरी सीमापारिबाट नेपालतिर आएर नेपाली नागरिकता लिने काम कपिलवस्तुमा प्रशस्त छ । अहिले संसदमा पेश भएको नागरिकता संशोधन विधेयकले अझ सहज रूपमा विदेशीलाई नेपाली नागरिकता प्रदान गर्ने बाटो खोल्ने छ ।

त्यस विषयमा खबरदारी गर्न हामी जिल्ला प्रशासन कार्यालय तौलिहवाको गेटमै पुग्यौँ । दक्षिणतिरबाट नियोजित रूपमा नेपाली नागरिकता प्राप्त गरेका र नागरिकता पाउन बाँकी रहेकाबाहेक अन्य आदिवासी तराईवासी नेपालीले वास्तवमै सीमाक्षेत्रमा पिल्लरको काम गरेका छन् र सक्दो रूपमा नेपाली राष्ट्रियता र सार्वभौमिकताको रक्षा गरेका छन् । तर अब ती रैथाने नेपाली अल्पमतमा पर्ने र भारतीय बहुमतमा भई नेपाली राष्ट्रियतामािथ धावा बोल्ने स्थिति आइरहेको संकेत त्यहाँ पाइन्थ्यो ।

मधेशवादी दलले मधेशको पिछडापन, गरिबीलाई अन्त्य गर्ने होइन कि स्थापित गराउन लागिरहेका देखिन्छन् । हाम्रो कार्यक्रमको विषयवस्तु देखेर तौलिहवावासी जनता खुशी भएर र हामीलाई अगाडि बढ्न हौसला दिए । साँझपख गोवारीमा कार्यक्रम गरी ५ नम्बर सेरोफेरोमा बास बस्ने चाँजोपाजो मिलाइयो । पार्टीका साथीको घरमा बस्दा पारिवारिक भेटघाट र सम्बन्ध तथा चिनजान भई संगठनप्रतिको माया अझ बढ्ने गर्दछ ।

माघ २० गते बिहान पनि सम्बन्धित ठाउँमै खाना खाई गजेहडा कार्यक्रम गर्न निस्कियो । त्यसपछि ४ नम्बर, पिपरामा सभा गर्दै रुपन्देहीतिर लाग्यौँ । रुपन्देहीको कञ्चन गाउँपालिकाको गर्गरे र हरैयामा कार्यक्रम गरी हरैयामै बास बसियो । कपिलवस्तुका साथीहरू त्यहीँबाट फर्किए ।
माघ २१ गते रुपन्देहीका साथीहरू मुर्गिया हामीलाई स्वागत गर्न आइपुगेका थिए । बिहान हरैयामा नै चियाखाजा खाएर सालझण्डी सानो कार्यक्रम र जनभेटघाट गरी मुर्गिया पुगियो ।

मुर्गियामा सभाको कार्यक्रम गरी बनकट्टा खाना खाई पुनः नयाँगाउँ, बेलबास कार्यक्रम गरी बुटवलतिर हिँडियो । बुटवल ५ नम्बर प्रदेशको अस्थायी राजधानी हो । काठमाडौँलाई मात गर्नेगरी सडक जाम सुरु भइसकेको छ । त्यसो त सङ्घीय सङ्रचनाअन्तर्गत यो प्रदेशले आफ्नो नाम र स्थायी राजधानी ठेगानसमेत गरिसकेको छैन । यसले सङ्घीयताको असफलताको सङ्केत गर्दछ, जो हामीले सुरुदेखि भनिरहेका छौँ । रुपन्देही पनि कैयौँ क्षेत्र भारतीय भूभागसँग जोडिएको जिल्ला हो । बेलहिया नाका भएर धेरै राजस्व उठ्नेमध्येको भन्सारसमेत त्यहीँ पर्दछ । यो भ्रष्टाचारको अखाडा हो ।

उक्त कार्यालयमा सरुवा हुनका लागि कर्मचारीले मोटो रकम खुवाउने गर्दछन् । अन्य तष्करी र कालाबजारी गर्ने बिचौलियाको पनि कमी छैन यहाँ । नजिकैको मर्चवार क्षेत्रमा भारतले सीमावर्ती ठाउँमा एकतर्फी रूपमा रसियावाल खुर्दलोटन तटबन्ध बनाएर वर्षायाममा नेपाली भूभागलाई डुबानमा पार्दछ भने भारतमा ८५ भन्दा बढी गाउँलाई बाढीबाट जोगाउँछ । अर्कातिर, खुल्ला सिमानाका कारण कैयौँ भारतीय नागरिक नेपाल आई के–कस्तो कार्य गरिरहेका छन् भन्ने कुराको रेकर्ड राज्यसँग छैन ।

यसले भारतीय हस्तक्षेपलाई बढाउन मद्दत गरिरहेको छ । हामीले बुटवलको चौराहा र ट्राफिकचोकमा बृहत् सभा गरी भारतीय हस्तक्षेप र भ्रष्टाचारको खबरदारी ग-यौँ । बेलुकी बसाइँ पनि राजमोको क्षेत्रीय कार्यालय बुटवलमै भयो । नेकपा (मसाल) का महामन्त्री मोहनविक्रम सिंहले युवकको अभियानलाई अभिनन्दन गर्दै वक्तव्य जारी गर्नुभयो । यसले अझ अभियानमा उर्जा थप्यो र पूर्वतर्फ बढ्दै गरेको अभियान झन् सशक्त बन्दै गयो । (क्रमशः)