रामप्रकाश पुरी

१. पार्टी सदस्य र पार्टीका काम
कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्य सजिलै हुन सकिंदैन । कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्य हुनुभन्दा पहिले पनि जनसंघर्षका बिभिन्न मोर्चामा केही योगदान गर्नुपर्ने नियमलाई समेत अगाडि सारिएकोले कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्य हुँदा वखतमा व्यक्ति परिपक्व भइसकेको हुन्छ । ऊ आफ्नो वर्गीय धरातलमा बुझ्न सक्ने र सामाजिक रूपमा कायम भएका वर्गलाई पनि चिन्न सक्ने अवस्थामा आइसकेको हुन्छ । उसले कसका विरूद्धमा सङ्घर्ष गर्नुपर्छ भन्ने करालाई समेत ध्यानमा राखेर आफ्नो साङ्गठनिक कार्यलाई अगाडि बढाउन थालिसकेको हुन्छ । पार्टीमा आवद्ध हुनुभन्दा पहिले नै उसले पार्टी कामका बारेमा पनि केही न केही जानकारी लिइसकेको हुन्छ । पार्टीका निर्णयको कार्यान्वयन गर्नुपर्ने जिम्मेवारीबारे पनि उसलाई अवगत भइसकेको हुन्छ । पार्टी अनुशासन र आचरणलाई परिपालना गर्ने कुरालाई पनि उसले ग्रहण गरिसकेको हुन्छ । तर यी क्रियाकलाप पूर्ण कम्युनिस्टका लागि अपर्याप्त छन् । उसले अरू सैद्धान्तिक, राजनीतिक, साङ्गठनिक क्रियाकलाप एवम् जीवनशैलीलाई उच्च बनाउनका साथै त्याग र बलिदानको भावनाबाट व्यक्त हुन सक्ने व्यक्तित्वको समेत आर्जन गर्दै जानुपर्दछ । उसले यी कुरालाई कम्युनिस्ट जीवनका आदर्शका रूपमा नै परिभाषित गर्न सक्नुपर्दछ । अनि ऊ पूर्ण कम्युनिस्ट बन्दै जान्छ । तर पूर्ण कम्युनिस्ट नभएपनि कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्य हुन सकिन्छ र पार्टीले केही निश्चित आचारण निर्धारण गरेर आफ्ना सदस्य निर्माण गर्दछ र उनीहरूको संख्या बढाउँछ । तिनै सदस्यलाई पार्टी कार्यकर्ता र नेताको रूपमा विकास गरेर पार्टी कामलाई अगाडि बढाउँछ । पार्टी कामलाई कम्युनिस्ट पार्टीका सदस्यहरूले मात्र सम्पन्न गर्न सक्दछन् भने त्यसलाई अन्य सहयोगी पक्षले सहयोगात्मक भूमिका खेलेर समृद्ध बनाउने काम गर्दछन् ।

पार्टीका बिभिन्न काम हुन्छन् । साना ठूला भनिएपनि सबै कामहरू महत्वपूर्ण हुन्छन् । सबै सदस्यले आफ्नो क्षमता अनुसार पार्टीमा काम गर्नुपर्छ । त्यो क्षमतालाई पार्टी सदस्यले आफै दर्शाएर पार्टीको कामलाई अगाडि बढाउनुपर्छ । त्यसैका आधारमा सङ्घर्षका मोर्चाहरूलाई व्यवस्थापन गर्ने र बिभिन्न सदस्यलाई त्यसको जिम्मा दिने काम पार्टीले गर्दछ । पार्टी सदस्य भएमा मात्र पार्टीका काम अगाडि आउँछन् । ती कामलाई निदान गरेर पार्टी सदस्यले आफ्नो कामलाई अगाडि बढाउनुपर्दछ । काममा पार्टी सदस्यले निसङ्कोच र उत्साहपूर्ण ढंगले भाग लिनुपर्दछ ।

२. पार्टी निर्णयको महत्व र प्रभाव
कम्युनिस्ट पार्टीले आफ्नो उद्देश्यको कुरा मात्र गरेर हुँदैन, उद्देश्य पूरा गर्ने सन्दर्भमा गरिने काम कस्ता प्रकारका छन् ? तिनीहरूको परिणाम के-कस्तो आउने हो ? भन्ने सन्दर्भलाई समेत गम्भीरतापूर्वक विश्लेषण गर्नुपर्दछ । त्यस्ता काम तात्कालिन कार्यनीतिक क्षेत्रभित्र रहेका हुन्छन् । त्यसैले कार्यनीतिक प्रश्नमा कम्युनिस्ट पार्टी सही र वस्तुपरक हुनुपर्दछ । किनभने तात्कालीन कार्यनीतिको सम्बन्ध तात्कालिक राजनीतिक परिस्थितिका साथै अन्य वस्तुगत परिस्थितिसँग सम्बन्धित हुन्छ । तिनीहरूको व्याख्या र विश्लेषण सही भएको खण्डमा पार्टीका काम सही रूपले सम्पन्न हुन सक्दछन् । अन्यथा आफ्नै कार्यनीतिबाट पार्टीको कार्यशैली भद्दा बन्दै जान्छ र त्यसले कम्युनिस्ट उद्देश्य पूरा गर्ने हैसियत राख्न सक्दैन । निर्णयको कति धेरै महत्व हुन्छ र तिनीहरूको देशको राजनीति र सामाजिक जीवनमा कति धेरै प्रभाव पर्दछ भन्ने कुरा स्पष्ट छ । कम्युनिस्ट पार्टीले हचुवा तरिकाले निर्णय गर्न सक्दैन र त्यस्ता हचुवा निर्णय गर्न र गराउनका लागि पार्टी सदस्यले पनि कुनै दवाव दिनु हुँदैन । त्यसका लागि पार्टी सदस्यले आफ्नो सैद्धान्तिक तथा वैचारिक स्तरलाई उठाउँदै लैजानुपर्दछ । निर्णय गर्नका लागि अध्ययनको ठूलो स्तर उठ्नुपर्छ भन्ने त होइन, तर तात्कालीन परिस्थितिको ठोस व्याख्या र विश्लेषण गर्ने हैसियत भने निर्माण गर्नैपर्दछ । निर्णयकर्ता पार्टी भएपनि पार्टी सदस्यको क्षमताको स्तर निर्णयमा अभिव्यक्ति भएको हुन्छ, त्यसैले पार्टीको निर्णय हो भनेर कुनै पार्टी सदस्य पन्छिएर ओभानो हुन सक्दैन । उसले जस—अपजस दुबै आत्मसात् गरेर पार्टी निर्णयमा आफ्नो रूचि देखाउनै पर्दछ र त्यसलाई कार्यान्वयन गर्नका लागि प्रयास गर्नुपर्दछ ।

जनसंघर्षका मोर्चाहरू वैधानिक आन्दोलन र सङ्घर्षलाई अगाडि बढाउने पार्टीका एकप्रकारका स्थायी संयन्त्र हुन् । ती संयन्त्रमा पार्टी निर्णय ठीक ढंगले प्रेषित हुन सकेन भने गडबडी पैदा हुन्छ । आन्दोलन र सङ्घर्ष अगाडि बढ्न सक्दैनन् । पार्टीका काम पनि हुन सक्दैनन् । संयन्त्र निष्कृय र निकम्मा हुन पुग्दछन् । यस्तो पनि हुन सक्दछ ः गलत निर्णय भएका कारण सक्रिय संयन्त्रमा भड्काव आउँदछ र तिनीहरूले विनाश र अवनतिको बाटो समात्न थाल्दछन् । यस सम्बन्धी कैयौँ उदाहरण हेर्न सकिन्छ, जस्तो कि गलत निर्णय भएका कारण माओवादी आन्दोलनले अन्ततः विनाशको बाटो पक्रियो र जनतामा सशस्त्र सङ्घर्ष सम्बन्धीको धारणामा नै नकारात्मकता पैदा भयो । यसले वास्तविक क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई कति धेरै पर धकेलेको छ, त्यो कुरा सजिलै बुझ्न सकिन्छ । माओवादी सङ्गठनका संयन्त्र नै लथालिङ्ग हुन पुगेको र एक समयमा मौलाएको भएपनि तुरून्तै बिभिन्न वहानामा पार्टी नै बिभाजित हुन पुग्नुको पछाडि सो पार्टीको पूर्व निर्णय र नीतिको ठूलो भूमिका छ । पार्टीमा विभाजन आउनु वा लथालिङ्ग हुनाको लागि पार्टीको गलत निर्णय नै हो भन्ने कुरा त होइन, तर माओवादी आन्दोलन जुन विषयलाई अगाडि बढाउने भनेर शुरू भएको थियो, त्यो विषय आज उनीहरूका लागि अर्कै कुरा भएको छ वा त्यसका विरूद्धमा उनीहरू स्वयम् अगाडि आएका छन्, यस्ता कुरा गलत निर्णयका कारणले अगाडि आउने गर्दछन् ।

यहाँ सबै प्रकारका सङ्गठनको कुरा गरिएको हैन । बिभिन्न सङ्गठनका बिभिन्न वर्गीय र राजनीतिक स्वार्थ हुने भएकोले त्यस अनुसार नै उनीहरूको निर्णय र पैरवी हुने गर्दछन् । यहाँ क्रान्ति र सामाजिक परिवर्तनको लागि प्रतिवद्ध कम्युनिस्ट पार्टीको लागि नै यो छलफल गरिँदै छ । क्रान्ति, आन्दोलन र सामाजिक परिवर्तनका विषयलाई आफ्नो कार्यक्षेत्र बनाउने राजनीतिक सङ्गठनको रूपमा कम्युनिस्ट पार्टी नै हुने भएकोले त्यसले गर्ने निर्णयको महत्व हुन्छ । राजनीतिक निर्णय सही भए भने मात्र बिभिन्न चुनौतिका वावजूद पनि पार्टीको भूमिका अहम् हुन सक्दछ । यस विषयसम्बन्धी पनि हामीसित धेरै उदाहरण छन् । जस्तो कि विगत कैयौँ वर्षदेखि नेकपा (मसाल)को राजनीतिक तथा भौतिक अस्तित्व समाप्त पार्नका लागि पार्टीका दुश्मनहरू बिभिन्न ढङ्गले अगाडि आए । ती सबैलाई पार्टीले परास्त गरिदिएको छ । आगामी दिनमा पनि बिभिन्न ढङ्गले ती तत्व अगाडि आउने छन् । उनीहरूलाई पनि परास्त गरेर पार्टीले आफ्नो गन्तव्यलाई पछ्याउनु पर्नेछ । यो कसरी सम्भव भइरहेको छ भने, पार्टीले राजनीतिक तथा साङ्गठनिक निर्णय गर्दा जहिले पनि ठोस स्थितिको ठोस विश्लेषणको आधारमा गर्ने गरेको छ । त्यसैले दुश्मनले जतिसुकै आक्रमण गरेपनि ने.क.पा.(मसाल)को अस्तित्वलाई समाप्त पार्न सकेनन् तर उनीहरू आफै समाप्त भएर गए ।
पार्टीका निर्णय सही भए आन्दोलन वा क्रान्तिका मोर्चाहरूबाट जनतामा राम्रो र सकारात्मक सन्देश जान्छ । आन्दोलन र क्रान्तिको औचित्यलाई जनसमुदायले अनुमोदन गर्दै लैजान्छ । यसको अर्थ हो क्रान्तिमा जनता स्वयम्को भूमिका बढेर जानु । तर निर्णय सही भएनन् भने पनि सन्देश त जान्छ, तर त्यो नकारात्मक हुन्छ । यसरी पार्टी निर्णयको जनसङ्घर्ष र क्रान्तिको मोर्चामा क्रान्ति, पार्टी, देश र जनताको भविष्यलाई सम्बोधन गर्ने क्षमताहरू अन्तर्निहित भएका हुन्छन् र तिनीहरूको धेरै महत्व हुन्छ भन्ने कुरा पनि स्पष्ट छ ।

३. पार्टी काममा नेता तथा कार्यकर्ताको भूमिका
जनसङ्घर्षका मोर्चामा पार्टी कार्य सम्पन्न गर्ने काम पार्टीका नेता तथा कार्यकर्ताले गर्दछन् । जनसङ्घर्षका काम प्रभावकारी हुने नहुने भन्ने विषयमा पार्टीका नेता तथा कार्यकर्ताको कार्यक्षमतामा भर पर्दछ । नीति र निर्णय सही भएर मात्र हुँदैन, तिनको कार्यान्वयनमा नेता तथा कार्यकर्ताले देखाउने सक्रियता र कार्यकुशलताले नै जनसङ्घर्षका कार्य प्रभावकारी बनाउन सक्दछन् । पार्टीका काम प्रभावकारी हुनुको अर्थ जनसङ्घर्षका मोर्चाहरू बलियो हुनु हो । आ-आफ्नो मोर्चामा खटिएका नेता तथा कार्यकर्ताले निर्माण गरेको सङ्गठन, योजना र परिचालनको समायोजन हुन सकेमा मात्र जनसङ्घर्षका मोर्चाहरूले प्रभावकारी परिणाम दिन सक्दछन् ।

जनसङ्घर्षका मोर्चामा पार्टी नेता र कार्यकर्तालाई बिभिन्न प्रकारकोे जिम्मा दिइएको हुन्छ । कम्युनिस्ट पार्टीका सदस्यहरू सङ्गठन निर्माण, बिभिन्न वर्गीय सङ्गठनको निर्माण गर्न र तिनका माध्ययमबाट कम्युनिस्ट पार्टीका उद्देश्यलाई अगाडि बढाउन, प्रशिक्षणमा भाग लिन वा प्रशिक्षण दिन, भाषण प्रदान गर्न, बिभिन्न प्रकाशन प्रकाशित गर्न र तिनको विक्री वितरण गर्न, पर्चा, ब्रोसर, पम्पलेट आदि जनताको बीचमा लैजान वा सार्वजनिक स्थलमा जनचेतनाका लागि तिनीहरूलाई प्रदर्शन गर्न, बिभिन्न सैद्धान्तिक छलफल र वहस गर्न, सङ्गठनको आर्थिक पक्षप्रति सम्वेदनशील हुन, प्रचार-प्रसारका कार्य गर्न तथा पार्टीका अन्य बिभिन्न काम गर्नका लागि करिब करिब समान रूपले नै योग्य हुन्छन् । तैपनि कामकोे प्रभावकारिता र अपनत्वमा वृद्धि ल्याउनका लागि र सबै नेता तथा कार्यकर्ताका बिभिन्न प्रतिभालाई पार्टीमा सम्मिलन गरेर पार्टीको कार्यक्षमतालाई शक्तिशाली बनाइएको हुन्छ । त्यो एकप्रकारको शक्ति पनि हो । त्यही शक्तिलाई विभाजन गरेर बिभिन्न जनसङ्घर्षका मोर्चामा पार्टी कार्यका योजनाहरू पठाइन्छ । त्यसरी त्यहाँ बिभिन्न विधि, जस्तै कि आम भेला, कार्यकर्ता भेला, विस्तारित बैठक, प्रशिक्षण, बैठक आदि गरेर कामलाई ठोस रूपमा व्यक्त गरिन्छ । त्यसरी भएको निर्णयलाई कार्यान्वयन गर्नका लागि आफूलाई प्राप्त जिम्मेवारीलाई गम्भीरतापूर्वक आत्मसात् गर्दै सबै नेता तथा कार्यकर्ताले पूरा गर्ने भूमिका निर्वाह गर्नुपर्दछ ।

माथि उल्लेखित कार्यविभाजनको अर्थ नबुझेका वा सङ्गठनका विरूद्धमा लाग्ने कतिपय तत्वले पार्टी सदस्य र कार्यकर्ता बीच फलाना कामरेडले कहिल्यै पनि फलानो काम गर्दैन, अथवा जनताको बीचमा जाँदैन, सदरमुकाममा वा राजधानीमा मात्रै बस्दछ, यति पैँशा कमाएको छ, यति घडेरी जोडेको छ भन्ने जस्ता अफवाह फैलाउने काम गरेको पनि पाइन्छ । त्यस्तै कतिले चरित्रहत्या गरेर आफ्नो छुल्याह चरित्रको प्रदर्शन गरेको पाइन्छ । वास्तवमा त्यो सङ्गठनलाई ध्वस्त बनाउने, सङ््गठनको एकता र सक्रियतामा समस्या पैदा गराउने अपराधिक कार्य हो । कुनै कामरेड सक्रिय भएको छैन, तोकेका जिम्मेवारी पूरा गरेको छैन, निजी सम्पत्ति जोड्ने ध्याउन्नमा रहेको छ वा चारित्रिक रूपले कमजोर छ भने आम पार्टी–सदस्य, पार्टीका नेता र कार्यकर्तालाई उसको विषयमा छलफल र निर्णय गर्ने पूरा अधिकार हुन्छ । तर त्यसको विधिलाई पार्टीले सुनिश्चित गरेको कुरालाई कहिल्यै पनि बिर्सनु हुँदैन । निर्धारित विधि अनुसार नै काम सम्पन्न गर्नुपर्दछ । त्यसरी विधिपूर्वक सम्पन्न गरिएका छलफल र निर्णयले सम्बन्धित व्यक्तिलाई सुधारका लागि प्रशस्त अवसर दिनाको साथै पार्टीबाट बाहिरिए पनि उसको मानवअधिकारको सम्मान गर्दछन् । उसको व्यक्तिगत जीवनलाई सामूहिक उद्देश्यमा रहेको पार्टीले कहिल्यै पनि क्षति गर्दैन । मात्र यति हो कि ऊ पार्टीमा बस्न अयोग्य भए पार्टीबाट निष्काशित हुन्छ । भ्रम फैलाउने र चरित्रहत्या गर्ने काम पार्टीभित्र गुटवन्दीमा सामेल भएका वा दुश्मनका एजेण्ट र पार्टीभित्र घुसपैठ भएका तत्वले गर्ने भएकोले पार्टी र पार्टीका बिभिन्न जनसङ्घर्षका मोर्चामा पार्टी सदस्यले के भइरहेको छ भन्ने कुरालाई सचेततापूर्वक हेर्नुपर्दछ ।

पार्टीका कार्यमा नेता तथा कार्यकर्ताको सामूहिक निर्णयको कार्यन्वयनको लागि व्यक्तिगत उत्तरदायित्व खोजिन्छ । सामूहिक नेतृत्व भनेको निर्णय प्रक्रियामा जानु र त्यसलाई एउटा कुनै विधिबाट(सर्वस्वीकृति वा बहुमत) ठोस गरेर कार्यन्वयनमा लैजानु हो । व्यक्तिगत उत्तरदायित्व भनेको तोकिएको कामका लागि सम्बन्धित कामरेडको जवाफदेहिता हो । सबै कुरा जानेको भएपनि, सक्रियता र इमान्दारितामा कुनै शङ्का नभएपनि तोकिएको कामको लागि बाहेक अरू कामको लागि जवाफदेहिता लिनु हुँदैन र त्यसमा हात पनि हाल्नु हुँदैन । किनभने त्यो निर्णय नभएको कुरा हो । यस सम्बन्धमा एउटा लोककथाबाट शिक्षा लिनु राम्रै हुन्छ ।

त्यो लोककथा यस्तो छ ः एकादेशमा एउटा कुकुर र गधा पाल्ने मानिस थियो । उसले ती कुकुर र गधालाई अघाउन्जेल खाना दिंदैन्थ्यो । त्यसैले कुकुर र गधाले मोर्चा निर्माण गरेर सङ्घर्षको तय गरे । उनीहरूको निर्णय अनुसार भुक्ने प्रतिभा भएको कुकुरले अबदेखि नभुक्ने, भारी बोक्ने प्रतिभा भएको गधाले भारी नबोकिदिने भन्ने सहमति भयो । त्यस अनुसार उनीहरू आ-आफ्नो स्थानतिर गएर बसे । राति उक्त घरमा चोर आयो । कुकुरले उक्त चोरलाई देख्यो, तर सङ्घर्षको निर्णय र सहमतिलाई उसले दृढतापूर्वक कार्यान्वयन गर्नेतिर नै ध्यान दियो । त्यसैले चोर सामान भएको ठाउँतिर जाँदा पनि कुकुरले हेरिरह्यो मात्र, भुकेन । त्यो कुरा गधाले पनि देख्यो र बुझ्यो कि सामान चोरले लिंदै छ । अनि गधाले विचार गर्यो, चुत्थो मालिकले हामीलाई खाना नदिएको र हामीले मालिकका लागि काम नगर्ने भनी आन्दोलन गरेको भएपनि चोरले सामान लिंदा त नोक्सान हुन्छ । त्यसकारण मालिकलाई यसको जानकारी दिन आवश्यक छ । यस्तो सोचेर गधा बेसरी करायो । गधाको कर्कश स्वरले मीठो निद्रामा परेको मालिकको निद्रा विथोलियो र रिसले मुरमुरिंदै मुङ्ग्रोे हातमा लिएर गधाको छेउमा गयो र कहिल्यै नउठ्ने गरी गधाको ढाड भाँचिदियो । अनि अर्कोतिर साथीसित भएको सहमति पनि तोडेको कारणले विश्वास पनि सङ्कटमा पर्न गयो र चोरले सामान समेत लिएर गयो । कथा त यति नै हो तर यसको शिक्षा यस्तो हुन्छ ः कुकुरले भुकेको भए मालिक बिउँझन्थ्यो र र कुकुर किन भुकेको हो भनेर त्यसको कारण खोज्दथ्यो । किनभने भुकेर सन्देश दिने जिम्मा कुकुरको हो । गधाको होइन । त्यसैले कुकुर भुकेको भए सही सन्देश जान्थ्यो र मालिकले सोही अनुसार ग्रहण गरेर आफ्नो काम गर्दथ्यो र नोक्सान हुनबाट जोगिन्थ्यो । यसको अर्थ हो ः आफ्नो जिम्मेवारी र क्षेत्राधिकार भन्दा बाहिर गएर काम गर्नु हुँदैन । जसको जे जिम्मेवारी हो, त्यही अनुसार काम गर्नुपर्दछ । कम्युनिस्ट पार्टीका सदस्यले यो नीतिकथालाई राम्रोसित आत्मसात गर्ने हो भने अफवाह फैलाउन आएका तत्व मुर्झिएर नष्ट हुँदै जाने छन् भने जनसङ्घर्षका मोर्चाहरू सशक्त हुँदै जानेछन् ।

नेता तथा कार्यकर्ताले पार्टीको प्रतिष्ठालाई रक्षा गर्नका लागि सम्पूर्ण रूपले आफूलाई तयार गर्नुपर्दछ । उनीहरूको भूमिका हुनुपर्छ कि गौरवपूर्ण इतिहासको रक्षा गर्नु, जल्दोबल्दो वर्तमान निर्माण गर्नु र आशा र विश्वासले भरिएको बाटोमा हिड्दै सुन्दर भविष्य सृजना गर्नु । यो सबै कार्य गरेर नै पार्टीको कामलाई अगाडि बढाउन सकिन्छ । यो भनेको जनसङ्घर्षमा राम्रोसित काम गरौँ र मोर्चालाई सुदृढ बनाऔँ भन्ने नै हो ।

४. जनसङ्घर्षका मोर्चाहरूमा पार्टी कामको महत्व
सबै अवस्थामा पार्टीको कुनै न कुनै भूमिका रहेको हुन्छ । पार्टीले राजनीतिक उद्देश्यका साथ काम गर्ने भएकोले भूमिका निर्वाहका दृष्टिले समय र सन्दर्भ अनुसार फरक फरक भूमिका निर्वाह गर्दछ । ती फरक भूमिकामा रहेर पार्टीले काम गर्ने अवस्था मध्ये जनसङ्घर्षको मोर्चा एउटा हो । जनसङ्घर्षको काल भनेको पार्टीले सञ्चालन गर्ने वैधानिक सङ्घर्ष र बिभिन्न राजनीतिक गतिविधिको समयावधि हो । त्यो समयावधिमा पार्टीले कसरी काम गर्छ र जनसङ्घर्षको मोर्चालाई कसरी व्यवस्थित बनाउँछ भन्ने बारे जनसमुदायलाई स्पष्ट गरिरहनुपर्दछ ।
सामान्य रूपले पार्टीका काम कुनै न कुनै प्रकारले सञ्चालन भइरहेका हुन्छन् । तर एउटा कम्युनिस्ट पार्टीका लागि त्यति कुरा मात्र काफी हुँदैन । सबै कामको स्तर उठाउनु, तिनीहरूलाई जनसमुदायको बीचमा स्थापित गर्नु, तिनीहरूको औचित्यलाई सिद्ध गर्नु र ती कार्यले पार्टीका दीर्घकालीन उद्देश्यलाई दिएको योगदानबारे पार्टी सदस्यहरू स्पष्ट हुने समेतको वातावरण पनि निर्माण गर्नुपर्दछ । जनसङ्घर्षका कार्यलाई कम आङ्कलन गरेर ती कार्यप्रति उपेक्षा वा उदासिनता राख्ने काम संस्थागत रूपमा त हुनुहुँदैन नै, त्यसका साथै व्यक्तिगत रूपमा समेत कुनै पनि पार्टी सदस्यमा त्यसप्रकारको प्रवृत्ति देखा पर्नु हुँदैन । पार्टीले कुन प्रकारको कार्यदिशालाई आत्मसात् गरेको छ र उक्त कार्यदिशालाई आत्मसात् गर्नुपर्ने अवस्थाबारे कुन प्रकारको व्याख्या र विश्लेषण गरेको छ ? त्यसलाई राम्ररी बुझेर जनसमुदायको बीचमा लैजानुका साथै जनसमुदायलाई स्पष्ट पार्नका लागि पार्टी सदस्य र समर्थकले विशेष ध्यान दिनुपर्दछ । पार्टीका कामप्रतिको रूचि र लगनशीलताले पार्टीको कार्यदिशाबारे ज्ञान हासिल गर्नका लागि महत्वपूर्ण योगदान दिन्छन् । त्यसैले पार्टी सदस्य र समर्थकका लागि यो पक्ष धेरै नै महत्वको हुन्छ । पार्टीको समृद्ध भविष्यको लागि पार्टी काममा सदस्यहरूको रूचि र लगनशीलताको मात्राले प्रभाव पार्दछ । पार्टी काममा पार्टी सदस्यहरूले जति बढी रूचि देखाउँछन्, त्यति बढी नै जनसङ्घर्षका मोर्चामा पार्टी शक्तिशाली बन्दै गइरहेको हुन्छ । जति कम पार्टी काम हुने गर्दछन्, त्यति नै बढी जनसङ्घर्षका मोर्चाहरू कमजोर बन्दै गइरहेका हुन्छन् । त्यसैले पार्टीका काम सङ्घर्षका मोर्चाका अभिन्न अङ्ग हुन् । पार्टीका काम नहुने जनसमुदायमा सङ्घर्षका मोर्चाहरूको त के कुरा, पार्टी सङ्गठनको अस्तित्वको समेत सङ्कट पैदा भएको हुन्छ । त्यसैले समर्थक जनसमुदायमा पार्टीका कामलाई पुर्याउनुको अर्थ पार्टी सदस्य जन्माउनु हो भने आम जनसमुदायमा पार्टीको कामलाई पुर्याउनुको अर्थ समर्थकको व्यापक आधार तयार पार्नु हो । यस हिसावले पार्टी काममा सङ्गठन निर्माणको महत्वपूर्ण मोर्चा पनि अन्तर्निहित हुन्छ भन्ने कुरा स्पष्ट हुन्छ ।

५. निष्कर्ष
पार्टीको शक्ति पार्टी–सदस्यको कार्यक्षमताबाट व्यक्त हुन्छ । सदस्यहरू कार्यकर्ता र नेता भएर सङ्गठनलाई समृद्ध बनाउनका लागि सङ्घर्षरत हुन्छन् भने मात्र पार्टीको शक्ति निर्माण हुन सक्दछ । पार्टी–सदस्यको निर्माण गर्ने कार्यमा कम्युनिस्ट पार्टीले लेनिनवादी पद्धतिलाई नै आधार मान्ने गर्दछ । पार्टी–सदस्य नै कार्यकर्ता र नेता हुन् । उनीहरूले उद्देश्य प्राप्तिका लागि सङ्गठन बनाएर राजनीतिक, सामाजिक लगायतका भूमिका खेल्दछन् । उनीहरू शान्तिपूर्ण आन्दोलनका बिभिन्न जनसङ्घर्षका मोर्चादेखि सशस्त्र सङ्घर्षका अभियानलाई सफल पार्ने परिवर्तनकारी अभियन्ता हुन् । त्यसैले उनीहरूको विधान, सिद्धान्त, विचार र सङ्गठन एउटा व्यवस्थित पद्धतिमा निर्माण भएको हुन्छ । शत्रुले जतिसुकै प्रहार गरेपनि त्यसलाई तोडन् सक्दैन । यो शक्तिलाई पार्टी निर्णयले जिवन्त बनाउने गर्दछ । पार्टी निर्णय सर्वदा सही हुन आवश्यक छ । अर्थात, ठोस स्थितिको ठोस विश्लेषण र वस्तुपरक समझदारी कम्युनिस्ट पार्टीको परिपक्व व्यवहार र कार्यशैली हो । पार्टी निर्णयहरूको महत्व र प्रभाव निकै आयामिक हुन्छ । तिनीहरूको दीर्घकालिक महत्व हुन्छ । कुनै शक्ति कम्युनिस्ट पार्टी हो वा होइन भनेर त्यसले तत्काल गरेका निर्णयका आधारमा होइन, ती निर्णयका परिणामका आधारमा मात्र भन्न सकिन्छ । पार्टीका निर्णयलाई कार्यान्वयन गर्ने कार्य नै पार्टी काम हो । यो काममा कार्यकर्ता र नेताले आफूलाई पूर्ण रूपले समर्पण गर्नुपर्दछ । त्यसो भएमा मात्र पार्टी शक्तिशाली, निर्णायक र दूरदर्शी भएर जनसेवामा लाग्न सक्दछ र दुश्मनका विरूद्ध पनि जुध्न सक्दछ । त्यसरी पार्टी आफ्नो लक्ष्यमा पुग्न सक्दछ । यसतर्फ सबै पार्टी सदस्य, कार्यकर्ता, नेता, समर्थक जनसमुदाय समेतले आवश्यक ध्यान दिएर शक्तिशाली कम्युनिस्ट पार्टी निर्माण गर्नका लागि योगदान दिनुपर्दछ ।