रक्तिम विशेष साँझ–२०८३ सफल बनाउन म रौतहट जिल्लाबाट श्याम गोले भाइलाई लिएर २०८८३ वैशाख ३१ गते काठमाडौँको यात्रामा निस्किएँ ।

सीतापाइलामा हेमराज पुनसँग भेट गरेर फेरि बेलुका ६ बजेतिर राष्ट्रिय जनमोर्चा केन्द्रीय कार्यालय कपन पुगेँ । त्यहाँ देशका विभिन्न जिल्लाबाट जेठ १ गतेदेखि तीव्र रूपमा प्रशिक्षक र कलाकार जुटेका थिए । जेठ ५ गतेदेखि हेमराज र म निरन्तर स्पोन्सर खोज्दै काठमाडौँका गल्लीगल्लीमा भौतारियौँ । “युग बोल्छ” नाटकका लागि आवश्यक सामग्री जुटाउने, रङरोगन गर्ने, कपन केन्द्रीय कार्यालयमा रातिको १२ बजेसम्म अभ्यास गर्दै जुधिरह्यौँ । जेठ १६ गते राजधानीको राष्ट्रिय नाचघर उद्घाटन गरेर उक्त कार्यक्रम देशका जिल्ला १० स्थानमा चल्नेवाला थियो ।

लगातार १५ दिनको कठिन परिस्थितिमाझ राष्ट्रिय नाचघरमा रक्तिम अभियान सुस्ताएको अवस्थामा फेरि आफै र दर्शकलाई ब्युँताएको थियो । कार्यक्रम सञ्चालन समष्टि बुढा र सबिन अर्गेजाले गर्नुभएको थियोे । नेकपा (मसाल) का महामन्त्री मोहनविक्रम सिंहको उपस्थितिले कार्यक्रमको शोभा बढेको थियोे । विभिन्न दलका नेतागण, कलाकार, विशिष्ट अतिथि, सांस्कृतिक अतिथि, पत्रकार, रक्तिमलाई माया गर्ने जनसमुदायको उपस्थितिले वातावरण उत्साहजनक बनेको थियो ।

कार्यक्रममा स्वागत गीतबाट सम्पूर्ण कलाकारले “हामी एक बनौँ” भनेर आह्वान गर्दा हलमा दर्शक, नेता सबै चकित बनेका थिए । हामी आफ्नो ससाना स्वार्थले गर्दा नै प्रगतिशील कम्युनिस्ट विचार÷आचरण छोड्दै गएको फेरि यो गीतले स्मरण गराएदिएको थियोे । स्वागत नृत्य “कम्युन संस्कृति” तथा “आएन परदेशी” गीत र अभिनयबाट दर्शकको आँखामा आँसु छचल्किएको थियोे । “फेरि पनि हुकुमी शासन” ले बालेन सरकारको चरित्रलाई उजागर गरेको थियोे ।

“ज्वालामुखी” गीतले भोको पेटले कसरी दानापानी मागेको हुन्छ भन्ने कुरा देखाएको थियोे । “युग बोल्छ” नाटकले साहुले गर्ने अत्याचारलाई देखाएको थियोे । हर्के र उजेलीले क्रान्तिको आह्वान गरेको दृश्यले साँच्चै क्रान्तिको भाव ती अनुहारमा देखिन्थे । अझ रक्तिमका संस्थापक अध्यक्ष जनगायक जीवन शर्माको “सिमली छाया” ले दर्शकलाई गाउन, नाच्न, अभिनय गर्न बाध्य बनाएको थियोे । रक्तिमका अध्यक्ष गिरीप्रसाद बुढाको प्रतिज्ञाबद्ध शब्दले गीतले कार्यक्रमलाई ऊर्जा दिएको थियोे ।

फोटोसेसन गरेर ३७ जनाको टोली ३ घण्टाको त्यो ‘रक्तिम साँझ’ सकियो । त्यसपछि केही साथीहरू खाजा खाएर माइक्रोबसमा चितवनतर्फ लागे भने केही साथीहरू कलङ्कीबाट बसको यात्रा गर्याैँ । यात्राको क्रममा त्रिशूली नदीको छालझैँ मनभित्र अनेकौँ शब्दको जाल बुन्दै बिहान ४ बजे नारायणगढ बजारमा ओर्लियौँ । अटोमा चढेर सिर्जनाचोकस्थित चेतना भिलेज रेस्टुरेन्ट पुग्यौं । थकित शरीरलाई आराम दियौँ ।

जेठ १७ गते आइतबार सुन्दर नगरी चितवन नारायणगढको नारायणी कलामन्दिरमा २ बजेबाट कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने भएकोले हतारहतारमा मञ्च सिँगार्ने काम भयो । संयोजक डम्बर पुरी, राजेन्द्र ढुङ्गाना, देवी शर्मा, जितबहादुर थापा, पुष्पा थापालगायत साथीहरूको महत्त्वपूर्ण भूमिकामा सो तयारी अगाडि बढेको थियो ।

रक्तिमको तालिकाअनुसार नै कार्यक्रमको सञ्चालन सबिन अर्गेजा र उषा पुनले गर्नुभएको थियो । कार्यक्रम स्वागत गीतबाट सुरु भएको थियोे । गर्मीले उकुसमुकुस बनाए पनि कार्यक्रम हेर्न जनसमुदायको उपस्थिति राम्रो थियो ।

कार्यक्रममा प्राविधिक सिस्टमले केही धोका दियो । समग्रमा कार्यक्रम राम्रो प्रयास भयो ।

कार्यक्रम सकिएपछि हामी आफ्नो सामान पोको पारेर केही साथीहरू चेतना भिलेज म्युजिक जानुभयो । हामी केही सामान बोकेर बेलुका नारायणी नदीको तिरतिर घुम्न गयौँ । केही समय नदी किनारमा रमाइलो दृश्य हेर्याैँ । फर्केर आफ्नो बासस्थानमा फर्कियौँ । खाना खायौँ । कार्यक्रमको समीक्षा गर्याैँ । दिनभरिको थकाइ मेट्यौँ ।

जेठ १८ गते बिहान मीना बुढाथोकीको नेतृत्वमा केही साथीहरू बुटवलयात्रामा निस्कनु भयो भने हेमराज आश्रम र हरिबहादुर सर्तुङ्गी काठमाडौँ, विष्णु केसी अर्घाखाँची, मानबहादुर नेपाली कपिलवस्तु र हामी २० जनाको टोली बसमा चढेर बागलुङ बुर्तिबाङको यात्रामा निस्कियौँ । त्यो नारायणी नदी र त्रिशूली नदीको सुन्दर प्राकृतिक दृश्यावलोकन गर्दै मुग्लिङबाट मस्र्याङ्दी तिरैतिर छिर्कनेमा दिउँसोको खाना खायौँ । हाम्रो यात्रा लामो थियोे । पोखरा हुँदै पर्वत कुश्माबजार पुग्दा गाडी फेरियो । इभी माइक्रोबस चढेर फेरि हाम्रो यात्रा निरन्तर अगाडि बढ्दै थियोे । माइक्रोबसको टायर पन्चर भयो । फोटो खिच्ने काम भयो । फेरि बिस्तारै अँध्यारो हुँदै थियो । साथीहरू गीत गाउँदै यात्रालाई रमाइलो स्मरणीय बनाउनुभयो । त्यो १२–१३ घण्टाको यात्रापछि बल्लतल्ल बुर्तिबाङबजार जाने बाटो र निसीखोला जाने बाटोमा गाडी रोकियो । त्यति बेला रातिको ९ बजेको थियोे । दुईओटा सानो गाडीमा फेरि सामान लोड गरेर पौने घण्टाको यात्रापछि बल्लतल्ल भानसिंह बुढाको घरमा आइपुगियो । सामान थन्क्याएर राति १० बजेतिर खाना खाएर सुत्यौँ ।

जेठ १९ गते बिहान हामी खाना बनाएर खायौँ । आआफ्नो कपडा बोकेर नजिकैको निसीखोला सरसफाइ गरियो । चुत्रो टिपेर खायौँ । खोला थुनेर माछा खोज्यौँ तर पाइएन । खोलेसाग टिप्यौँ । उत्तिसको दाउरा तेर्सो भारी बनाइँदो रहेछ । दाउरा बोकेर ल्याइयो । बेलुका खाना खायौँ ।

जेठ २० गते बिहान ६ बजे सबै जना मर्निङवाक गर्दै बुढाथोकगाउँका इष्टमित्रकहाँ पुग्यौँ । त्यहाँ मानिस मर्दा धानमकै सगुनस्वरूप बोकेर लासको निधारमा पैसा सिउरेर ढोग्ने, त्यति बेला बाहिर दमाईले बेलाबेलामा टेम्को बजाउने र त्यसपछि घाटमा लगेर गाड्ने चलन रहेछ । त्यहाँ राष्ट्रिय जनमोर्चाका वडासदस्य मनसुर बुढाकी आमाको श्रद्धाञ्जली कार्यक्रममा सहभागी भयौँ । रक्तिम अभियानका अध्यक्ष गिरीप्रसाद बुढाले श्रद्धाञ्जली मन्तव्य राख्नुभयो । त्यहाँ भूतपूर्व प्रदेश सांसद खिमविक्रम शाही, भानसिंह बुढा, थम्मन घर्तीमगरलगायतका साथीहरू थियौँ ।

हामीले पुतलीबजारमा साँझको कार्यक्रमको प्रचारप्रसारमा लाग्यौँ । त्यस क्रममा खाना खायौँ । केही समय आराम गरेपछि नजिकैको ज्ञानेन्द्र माध्यमिक विद्यालयमा पुग्यौँ । त्यहाँ प्रधानाध्यापक अमृता बुढामगरसँग भेट भयो ।

कार्यक्रमको टिकट काटियो । ठिक त्यही बेला केही समय पानी पर्याे । नास्ता खाएर हामी फेरि ६ बजे बेलुकातिर पुतलीबजार नृत्य देखाउने काम भयो । खाना राति १० बजेतिर खायौँ ।

जेठ २१ गते रक्तिम अभियानका कलाकारहरू बिहान खाना खाएर निसीखोला–५ मसालगाउँमा आलु खन्न गयौँ । काम सकेपछि खाजा खायौँ । त्यसै क्रममा गाडी आयो । आलु लोड गरेर भानसिंहजीको घरमा पुगियो । साँझ ६ बजे गाडीमा चढेर कलाकारलाई लिएर झिवाखोला पुग्यौँ ।

झिवाखोलामा आफ्नो प्रस्तुति देखाउँदै गर्दा एक जना कलाकार पेट दुखेर ढल्नुभयो । हतारहतारमा उहाँलाई नजिकैको अस्पतालमा लगियो । उपचारपश्चात् राति ९ बजेतिर वासस्थानमा पुगियो ।

जेठ २२ गते बिहान ४ः३० बजे उठ्यौँ । ७ बजेतिर हामी बागलुङ, रोल्पा र रुकुमको सीमास्थित चौरीखर्क रुकुमकोट पुग्यौँ । उक्त गाउँ प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिपूर्ण थियो ।

पुष्पलाल राजमार्ग, त्यो नागबेली बाटो हुँदै कति बाटो अप्ठ्यारो, साँघुरो चिप्लो उकालो हुँदै बल्लतल्ल गन्तव्यमा पुगियो । नाङ्गो डाँडा, भिरको बाटो, सानो गोरेटो, ठाउँठाउँमा धुपीका बोट, झोलामा खाजा बोकेर अगाडि बढिरह्यौँ । लगभग ३८–३९ सय मिटरको उचाइमा पुगेर ढोरपाटन, रुकुमका भुमे र रोल्पाका डाँडा हेर्दै जाँदा त्यो पाखोभरि गाईगोरु चरिरहेको देखिन्थ्यो । बुकी फूल फुलिरहेको दृश्यलाई मोबाइलका क्यामरा कैद गरी दिउसो १२ बबजेतिर हामी गन्तव्यतर्फ फर्कियौँ । खाना खाएको केही समयमै सबिनजीको फोन आयो । फेरि कलाकारका सामान बोकेर अध्यक्ष गिरीप्रसाद बुढा र म बुर्तिबाङ बजारमा ३ बजेतिर आइपुगियो । गाडीबाट सामान झारियो । केही समयपछि कुलबहादुर छन्त्याल, झकबहादुर श्रेष्ठ, दीपक थापा, हरिकान्त शर्मा, दानबहादुर थापा, सबिन, मानबहादुर नेपालीलगायतका साथीहरू लागेर होटल दरबारमा मञ्च सिँगार गरियो ।

जेठ २३ गते शनिबार बिहान ८ बजेतिर घुम्दै डाँडामा गएर बुर्तिवाङ बजारलाई मोबाइलको क्यामरामा कैद गर्याैँ ।

वरिपरि सल्लाका घारी नियाल्दै मन शान्त बनायौँ । पारिपट्टि ढोरपाटन जाने बाटो निर्माण भइरहेको थियोे । १० बजेतिर खाना खाएर बुर्तिबाङबजारको होटल दरबार हल पुगियो । साथीहरूको उपस्थिति बढिरहेको थियोे । हामीले थप मञ्च सिँगार्ने काम गर्याैँ । लगभग मानिसको उपस्थिति तीन सय नाघेको थियोे ।

कार्यक्रमको सञ्चालन सबिन अर्गेजा र दानबहादुर थापाले गर्नुभएको थियोे । कार्यक्रममा अतिथिहरू काठेखोला गाउँपालिका उपाध्यक्ष तिलक थापा, बडीगाड गाउँपालिका उपाध्यक्ष भीमसेन वनलगायतको उपस्थिति थियो । दिउँसो १२ः३० बजेबाट कलाकारहरूले “हामी एक बनौँ” स्वागत गीतबाट कार्यक्रम उद्घाटन गरिएको थियोे । मैले प्राविधिक रूपमा सहयोग गरेँ । कार्यक्रममा मञ्च सानो भएको नृत्य, नाटकमा समस्या भइरहेको थियोे तर पनि जनताको अपार मायाले अन्तिमसम्म कार्यक्रमले साथ पाएको थियोे । लगभग ४ बजेतिर कार्यक्रम सकियो ।

खाजा खाएपछि हामी फेरि पुन हलमा पुगेर कार्यक्रमको समीक्षा गरियो । राष्ट्रिय जनमोर्चाका केन्द्रीय सदस्य गौरीश्वर पाण्डेले कलाकारहरूलाई प्रशिक्षात्मक मन्तव्य दिनुभएको थियोे । उक्त कार्यक्रम रातिको ८ बजेसम्म चलेको थियोे ।

जेठ २४ गते हामी बुर्तिबाङबजारबाट ७ः३० बजेतिर खाजा खाएर ८ बजेतिर पोखराको लागि गाडीमा बसेर यात्रा सुरु गर्याैँ । घुम्ती बाटो, विभिन्न सहर हुँदै माथि भ्यूटावर डाँडाबाट धौलागिरी हिमालको दृश्यलाई फेरि मोबाइलमा कैद गरियो । १२ः३० बजेतिर बागलुङ बजारको होटल इरामा खाना खाएर फेरि बागलुङ बजारलाई छोडेर पर्वत जिल्ला प्रवेशसँगै कालीगण्डकी नदीको तिरैतिर नदीको वेगसँगै अगाडि बढ्यौँ । मनका भावनालाई पनि कालीगण्डकीसँग वेग मार्दै गाडीभित्र उकुसमुकुस भए पनि कतिखेर स्याङ्जाको हेम्जाबजार आयौँ, पत्तै पाएनौँ । दिउसो ३ः३० बजेतिर पोखराको फिर्केदेवी रेस्टुरेन्ट एन्ड गेस्ट हाउस प्रालि आइपुग्यौँ । पोखराको जिरोचोकबाट बसमा चढेर १५ जनाको टोली हल्लनचोकमा झरियो । त्यति बेला पानी दर्किरहेको थियोे । एकछिन ओत लाग्यौँ । थोरै पानी कम भएपछि फेवातालको किनारैकिनार मान्छेका भिड छिचोल्दै फेवातालको बिचको मन्दिरसामुन्ने बसेर फोटो खिचियो । हिँड्दाहिड्दै वासस्थान आइपुगियो ।

जेठ २५ गते बिहान चियाखाजा खाएर हेमराज, मानबहादुर र म गाडीमा सामान राखेर ८ बजेतिर पोखराको सभागृह हलमा पुग्यौँ । सामान अस्तव्यस्त रहेछ । नामबहादुरजी पनि आउनुभयो । पुरानो जीर्ण अवस्थाको यो सभागृहको स्टेज बस्ने सिट टुटफुट भइसकेको रहेछ । यो सम्पत्ति संरक्षण गर्न पोखरा महानगरपालिकाको भूमिका र चासो त्यति देखिएन । हरेक दिनजसो कार्यक्रम त्यहीँ हलमा हुने गर्दो रहेछ ।

गिरीप्रसाद, सबिन, थुमराज, विष्णु, बिन्दु, उषाजी पनि आउनुभयो । सबै जना मिलेर मञ्चलाई सिँगार्ने काम भयो ।

प्राविधिकले पनि आफ्नो सामान, लाइट चुस्तदुरुस्त बनाई तयारी अवस्थामा राख्नु भयो । दिउसो १२ बजेतिर हामी तीन जना हिँड्दै खाना खान गयौँ । दिउसो १ बजेदेखि कार्यक्रम थियो । खाना खाएर फेरि हतारहतारमा मञ्चमा पुग्यौँ ।
धौलागिरी हेम्जा नौमती पञ्चेबाजालाई गेटमा भव्य स्वागत गरियो । विशेष रक्तिम साँझ हेर्न मान्छेको घुइँचो थियोे । कार्यक्रम मिलाउँदामिलाउँदै जाँदा दिउसो २ बजेबाट औपचारिक रूपमा कार्यक्रमको सञ्चालन दानबहादुर थापाले गर्नुभयो । दर्शकको उपस्थिति ६/७ सयको थियोे ।

पोखराका विशिष्ट अतिथिहरू मञ्चअगाडिको रोहमा आसन ग्रहण गरिसकेपछि रक्तिमका टोलीको तर्फबाट “हामी एक बनौँ” गीतबाट स्वागत गरिएको थियोे । कार्यक्रम आयोजक रविमोहन ढकाल, शङ्कर बराल, चन्द्रबहादुर केसी, कृष्ण अधिकारी, गणेश अधिकारीलगायतका साथीहरूको योगदान उल्लेखनीय थियो ।

कार्यक्रम अगाडि बढ्दै थियोे । बाहिर पानी परिरहेको थियो । मध्यान्तरपछि नाटकको दृश्य चलिरहेको थियो, बत्ती गएर समस्या आयो । जेनेरेटर चलाएर कार्यक्रमलाई फेरि जोडियो । दर्शकहरू निस्केर हिँड्न थाले । पहिलाभन्दा कार्यक्रम जोडदार भयो । “रुख भन्छ पात भन्छ” बोलको गीतबाट प्रतिज्ञाबद्ध जनाउँदै कार्यक्रम समापन भयो । अन्तिममा हेम्जा मगर पञ्चेबाजा बजाउँदै अतिथि, कलाकार सबैलाई नचाएर मायाको चिनोस्वरूप फोटोसेसन गरियो । त्यसै क्रममा आरती र सङ्गीताको स्वास्थ्यमा समस्या आएपछि अस्पताल पुर्याउनुपरेको थियोे ।

सामान प्याक गरेर केही समय गाडी पर्खियौँ । टोलीका केही सदस्य हिँड्दै होटल आयौँ र आराम गर्याैँ।

जेठ २६ गते बिहान ९ बजेदेखि अघिल्लो दिनको कार्यक्रमको समीक्षा थियोे । कार्यक्रमको सञ्चालन रक्तिमका अध्यक्ष गिरीप्रसाद बुढाले गर्नुभएको थियोे । कार्यक्रम १२ बजेसम्म चलेको थियोे । कृष्ण अधिकारीले कार्यक्रमको बारेमा दर्शकले देखाउनुभएको अपार मायाले पोखराको सभागृह हल भरिएको भन्ने मन्तव्य राख्नुभयोे । उहाँले कलाकारको स्वास्थ्यमा ध्यान दिनुपर्ने बताउनुभयो । अखिल नेपाल युवक सङ्घका अध्यक्ष गणेश अधिकारी, सहकर्मी हरिकान्त शर्मा, सबिन अर्गेजा, सचित्र केसी, बिन्दु परियार, उषा पुन, क्रिस्टिना राई, सिर्जना पुन, पूजाले पनि आआफ्ना धारणा राख्नुभएको थियोे ।

कार्यक्रमपछि खाना खाएर आराम गर्याैँ । त्यसपछि पृथ्वीचोकतिर गुम्न गयौँ । नास्ता खाएर फेरि मानबहादुर र म जिरोचोकबाट बस चढेर हल्लनचोक झरेर हिँड्दै गयौँ । भारतीय पर्यटक, केही विदेशी पर्यटक र आन्तरिक पर्यटक कोही तालमा डुँगा सयर गरेर फोटो खिच्दै, कोही गीत गाएर माग्दै, कोही नास्ता खाँदै, कोही चटपटे खाँदै हिँडिरहेका, कोही ग्राहकको प्रतीक्षा गरिरहेका—यसरी सबै आआफ्ना संसारमा व्यस्त थिए । मैले फोटो खिचेँ, भिडियो गरेँ । आधा घण्टाको समय त्यहीँ भिडलाई हेर्दै बसमा चढेर आफ्नो वासस्थानतिर फर्कियौँ ।

जेठ २७ गते २० जनाको टोली बिहान ७ः३० बजेतिर बसमा पृथ्वीचोक अन्तर्राष्ट्रिय झन्डा पार्कनजिक सेती नदीको पुलमाथि पुग्यौँ । त्यहाँ नेपाली सेनाका जवान थिए । फर्केर बसपार्क पुग्यौँ । केही यात्रुलाई चढाएर हामी पर्यटकीय स्थल पोखरालाई छोड्दै स्याङजातर्फ लाग्यौँ । त्यहाँ चट्टान, ससाना झरना, पाखापखेरा, सुन्तलाको बोट, अम्रिसो, बाँसको टुप्पो नुगिरहेको थियो । भालुभिर हुँदै बर्बोटमा पुगेर सेलरोटी, तरकारी, अन्डा, चना, आलुचप आदि खायौँ । कैयन ठाउँमा हरिया मकै र धान झुल्दै थिए । हामी विभिन्न पुल, पहरा छिचोल्दै, खरविर नियाल्दै, ती दृष्य मोबाइलमा कैद गर्दै स्याङजाको पुतलीबजार, वालिङबजार, प्रगतिबजार, गल्याङबजार हुँदै कालीगण्डकी तिरैतिर जाँदै थियौँ । दिउसो १२ः३० बजे हामी पाल्पा जिल्लाको पिपलडाँडा जामुनेस्थित हिल टप रेस्टुरेन्ट एन्ड होटलमा खाना खायौँ । गुल्मी, स्याङजा र पाल्पाको सङ्गम रिडीको पुल आँखामा कैद गरी रिडीबजारमा केही समय गाडी रोकियो ।

उकालो, भर्खरै पिच गरिएको बाटोमा गाडी अगाडि बढ्दै थियोे । उकालोमा आएपछि पानी पर्याे। हाम्रो सामान गाडीको हुडमा थियोे । त्रिपाल लगाइयो । पाल्पाको तानसेन बजारबाट हाम्रो यात्रा ७५ किलोमिटर थियोे । हेर्दाहेर्दै पुरानो माटाढुङ्गाले बनाइएका घर देखिने गुल्मीको तमघास बजारमा साँझ ५ः३० बजे आइपुगियो तर हाम्रो यात्रा अझै बाँकी थियोे ।

तम्घास बजारमा यात्रुलाई झारेर त्यहाँबाट ८ किलोमिटर रेसुङ्गा नगरपालिकाको ११ नम्बर वडा सिमीचौरस्थित तारा कुँवरको घरमा साँझ ६ बजे पुग्यौँ । राष्ट्रिय जनमोर्चाका केन्द्रीय सदस्य तथा जिल्ला अध्यक्ष शेरबहादुर क्षेत्री (रामकुमार) ले खाना तयार पारिसक्नु भएको रहेछ । १० घण्टाको यात्राले शरीर सबैको थकित थियोे । केही साथीहरू घुम्न जानुभयो ।

खाना खायौँ । परिचयात्मक कार्यक्रम राखियो । सबैले परिचय दियौँ । साथीहरू खुसी हुनुभयो ।

जेठ २८ गते बिहान नास्ता खाएर कलाकार साथीहरू ११ बजेसम्म सिमीचौरको सडकमै नृत्य अभ्यासमा जुट्नुभयो ।

हामीले खाना तयार पारिसकेका थियौँ । साँझ ४ बजेतिर प्रतिभा कुँवरको साथमा सचित्र केसी, मानबहादुर नेपाली, बिन्दु परियार, म सिमीचौर एयरपोर्ट हेर्न हिँड्यौ। एयरपोर्ट बन्द थियोे । बिस्तारै उकालो चढ्दै जाँदा कति घर खाली भेटिए । लटरम्म लिची, कागती, नासपती फलिरहेका थिए ।

हिँड्दै जाँदा हामी पार्कमा पुग्यौँ । पार्कमा कुसीपिङ, कुर्सी, जालीले घेरा गरी राखिएको थियो । बाख्राको माउ, एउटा कालो कुकुर हाम्रो पछिपछि एयरपोर्ट हेर्न पुगे । फेरि सँगसँगै मन्दिरसम्म पुगे । गाउँसम्म झरे । निर्दोष जनावर भनेर के गर्ने ? हामीसँग उनीहरूको प्रेम बढिरहेजस्तो लाग्थ्यो । हामीले उनीहरूलाई फर्काइदियौँ र फेरि अर्को डाँडातर्फ लाग्यौँ ।

अर्घाखाँची र गुल्मी जिल्लाको सिमानामा पर्ने डाँडालाई हामीले नियाल्यौँ । फोटो खिच्यौँ । रेसुङ्गाको डाँडोले हामीलाई हेरिरहेको थियोे । हामी बिस्तारै ओरालो झरेर बस्ने ठाउँमा आइपुग्यौँ ।

जेठ २९ गते दिउँसो ११ः३० बजे हामी पिकपमा सामान बोकेर सिमीचौरबाट तमघासबजारको एभरग्रिन पार्टी प्यालेसमा गिरीप्रसाद बुढा, मानबहादुर नेपाली र म पुग्यौँ । ३ घण्टा लगातारको प्रयत्नपछि हामीले मञ्च तयार पार्याैँ । रामकुमार क्षेत्री, हरिकान्त शर्मा, छबिलाल सर्तुङ्गी, रामेश्वर खत्री, जीवन राना, नरमाया रानाको त्यहाँ उपस्थित हुनुहुन्थ्यो ।

जेठ ३० गते शनिबार । बिहान ७ बजे नै खाना बनाएर खायौँ । त्यसपछि सामान बोकेर हामी इभी गाडीमा चढेर तमघास बजारस्थित एभरग्रिन पार्टी प्यालेसमा पुग्यौँ र मञ्च सिँगार्ने काम गर्याैँ। दर्शकको विस्तारै भिड बढ्न थाल्यो । १२ बजेदेखि कार्यक्रम सुरु भयो । रामकुमार क्षेत्री, सांसद तारा क्षेत्री, रामेश्वर खत्री, छबिलाल सर्तुङ्गी, नरमाया राना, हरि न्यौपाने, जीवन राना, थम्मन कुँवर, धना कुँवरसँगै विभिन्न दलका नेता, पत्रकार, रेडियोकमी आदिको उपस्थिति थियोे । लगभग २५० भन्दा बढी दर्शक उपस्थित हुनुहुन्थ्योे ।

कार्यक्रमको सञ्चालन थुमराज ढुङ्गाना र उषा पुनले गर्नुभएको थियोे । साढे तीन घण्टाको उक्त कार्यक्रममा रक्तिम सांस्कृतिक अभियानले “हामी एक बनौँ” गीतको बोलबाट कार्यक्रम सुरु गरेको थियो । “कम्युन संस्कृति” लगायतका कार्यक्रमसँगै कार्यक्रम साँझ ४ बजेतिर समापन भएको थियो ।

नास्ता खाएर सबै टोलीका सदस्य साँझ ५ बजे दुईओटा बोलेरो गाडीमा चढ्दै थियोे, पानी पर्याे । गाडी तमघास बजारलाई छोड्दै अर्घाखाँची जिल्लातर्फ प्रवेश ग¥यौँ । बाटो साँगुरो थियोे । बिस्तारै हाम्रो यात्रा अगाडि बढ्यो ।

छत्रदेव नगरपालिका त्यो डाँडाकाँडा काट्दै हामी सन्धिखर्क नगरपालिका प्रवेश गर्याैँ । कतै सालका बोट, कतै सल्लाका बोट—गाईभैँसी, बाख्रा चर्दै थिए । कतै घरको धुरीबाट धुँवा उडिरहेका थिऐ । ७ बजे बेलुका हामी मसालबजारमा राष्ट्रिय जनमोर्चाको जिल्ला कार्यालय आइपुग्यौँ । सामान झारेर थन्क्याउने काम भयो ।

जीवनारायण खनाल, विनोद गैरेलगायत थुप्रै कामरेडहरू हाम्रो टोलीको पर्खाइमा खाना बनाएर तयार हुनुहुँदो रहेछ ।

एकछिन आराम गरेर खाना खायौँ । मानबहादुर नेपाली, हेमराज आश्रम, थुमराज ढुङ्गाना, गिरीप्रसाद बुढा र म जीवनारायण खनालको घरमा बास बस्न पुग्यौँ । केही समय सरसफाइ गरेर दिनभरिको थकान मेट्यौँ ।

जेठ ३१ गते आइतबार बिहान फेरि पार्टी कार्यालयतर्फ हिँड्यौँ । ड्रेस च्यातिएको थियोे । सिलाउन टेलर खोज्दै हिँड्यौँ ।

सबेरै भएको हुनाले पसल बिस्तारै खुल्दै थिए । झोला किन्यौँ । कपडा दिएर फेरि कार्यालय फर्कियौँ । खाजा खाएर मञ्चसिँगारका सामग्री बोकेर हामी ६ जना सन्धिखर्कको सभाहलमा बिहानै ७ः४५ बजे पुग्यौ । हल बन्द थियोे ।

कर्मचारीले चाबी खोलिदिए । सामान भित्र राखेर मञ्च सिँगारेर १०ः३० बजेतिर खाना खान कार्यालयमा आइपुग्यौँ । खाना तयारी अवस्थामा रहेछ । खाना खाएर हिँड्दै कार्यक्रमस्थलमा ११ः३५ बजे पुग्यौँ ।

तालिकाअनुसार कार्यक्रम सञ्चालक थुमराज ढुङ्गाना र उषा पुनले अतिथि र दर्शकलाई आसनग्रहण गराउनुभयो ।

“हामी एक बनौँ” गीतबाट सबैलाई स्वागत गरियो । कलाकार टोलीले उत्साहित हुँदै आफ्ना अपेरानृत्य, नाटक प्रस्तुत गरे । दर्शकको अथाह मायाले कार्यक्रम अलिकति लम्बिएको थियोे । कार्यक्रम सकिएपछि हाम्रो टोली पुनः जिल्ला कार्यालय आयो ।

असार १ गते मानबहादुर नेपाली, सचित्र केसी, गिरीप्रसाद, हरि सर्तुङ्गी र मैले मिलेर जिल्ला कार्यालय सरसफाइ गर्याैँ।

खाना खायौँ । सन्धिखर्क बसपार्कस्थित पशुपति ढकालको घरमा २ बजेतिर एम्बिसा ढकाललाई भेट्न गयौँ ।

असार २ गते बिहान हरिकान्त सरसँगै मर्निङवाक गयौँ । ढोरपाटन जाने बाटोका पाखा हरिया थिए । खेतमा कसैको धान रोपिएका थिए भने केही खेतमा बिउ तयार गरिरहेका देखिन्थे ।

आजै सुटिङ कार्यक्रमको योजना बनेको थियो । प्राविधिकहरू मेघराज धिमाल, करण भण्डारी, रोहन श्रेष्ठ र मलाई बिहान ६ बजे नै लिन गाडी आइपुग्यो । “कम्युन संस्कृति” र “अक्टोबर क्रान्ति” भिडियो सुटिङ अर्घाखाँचीको मसुरपाटामा गरिँदै थियो । अर्घाको डाँडामा मैले पहिलोपटक पाइला टेक्न पाइरहेको थिएँ । सुन्दर प्रकृतिले भरिपूर्ण यो ठाउँ गन्धर्व जातिको बस्ती पनि रहेछ । स्थानीय साथी रणबहादुर बस्नेतसँग घुम्न गइयो । डाँडामा पुरानो दरबार रहेछ । त्यो दरबार नगरपालिकाले पुनःनिर्माण गर्दै रहेछ ।

सुटिङ बिहान ९ बजेदेखि सुरु भएर बेलुका ७ बजेसम्म चल्यो । बिहान र बेलुकाको खाना कार्यालयतिरै खाएर निस्कियौँ । राति जीवनारायण खनालको घरमा सुत्यौँ ।

असार ३ गते झोला बोकेर फेरि जिल्ला कार्यालयतिर गयौँ । नास्ता बनाएर खायौँ । त्यसपछि बोलेरो चढेर १० जना आल्याखोला आटीकापाटा गच्छे दुवारको यात्रामा उकालो लाग्यौँ । फेरि घुम्ती मोड छिचोल्दै ओरालो झ¥यौँ । आधा घण्टाजतिको यात्रापछि बल्ल कुरदुवार मुकुन्द आचार्यको घरमा आइपुग्यौँ ।

कोही साथीहरू फेरि सुटिङतिर लाग्नुभयो । गीतको बोल “सलल बग्यो गण्डकी” रहेछ । मुकुन्द सर ८० वर्ष लाग्नुभयो रे  सुन्दर, आकर्षक डिजाइन गरिएको झ्यालका फोटो मोबाइलमा कैद गरेँ ।

आजको खानाको सम्पूर्ण व्यवस्था मुकुन्द सरले गर्नुभएको थियोे । हामी आफ्नो जिम्माको खाना पकाउने काममा लाग्यौँ । दिउँसो १२ बजेतिर खाना खायौँ । स्थानीय विद्यालयका शिक्षक, विद्यार्थी र स्थानीयवासीले दर्शकको भूमिका निभाउनुभएको थियोे ।

असार ४ गते बिहान ९ बजेतिर गाडी चढेर सन्धिखर्कबाट भूमिकास्थान नगरपालिका, असुरकोट गाउँपालिका र छापेखोला हुँदै हामी नौ जना र अरू यात्रु प्युठानको ऐरावतीतर्फ लाग्यौँ । गाडी सीमित भएका कारणले कतिपय यात्रुले झुन्डिएर यात्रा गर्नुपर्ने रहेछ । हामी पनि त्यसरी नै यात्रा गर्न विवश थियौँ । चुँजाठाँटीमा आएर चिसो धाराको पानी पियौँ ।

दिउँसो ११ः३० बजे फेरि हाम्रो यात्रा अगाडि बढ्यो । खलङ्गा बजार ओरालो झर्दै झिमरुक, खोलाको पुल तर्दै प्युठानको बिजुवार आएर फेरि अर्को गाडीमा हाम्रो टोली जुम्रीबजार हेर्दै अघि बढ्यो ।

असार ५ गते बिहानै ५ः३० बजे रोल्पाको सदरमुकाम लिबाङ जाने सल्लाहअनुसार सचित्र केसी, हेमराज आश्रम, मानबहादुर नेपाली र म मर्निङवाक गर्दै उकालो चढ्दै जाँदा सुनिलस्मृति गाउँपालिका कार्यालयनजिकै पुग्यौँ । वरिपरि सेरिङ वाल उठाइँदै रहेछ । बिस्तारै हामी छोटो बाटो हिड्दै वारिपारिका डाँडा, पाखापखेरा हेर्दै ३ किलोमिटर बाटो हिँडियो । गाडी आइपुगेको थिएन, फोटो खिच्दै अघि बढ्दै थियौँे । अटो आयो । रोकेर सोधेँ– ‘कहाँसम्म हो ? माथिसम्म कति रुपैयाँ हो ?’ एक जनाको पचास रुपियाँ लाग्ने थाहा पाएसँगै त्यही अटोमा चढेर ३ किलोमिटर अगाडि बढियो ।

चिया खाने सल्लाह भयो । त्यतिकैमा सरकारी गाडी आयो । हेमराजजीले हात दिनुभयो । गाडी रोकियो । हामी लिबाङ जाने हो भनेर गाडीमा चढियो । सोध्दै जाँदा सुनिलस्मृति गाउँपालिका अध्यक्ष मनिराम बुढाथोकी हुनुहुँदो रहेछ । उहाँ द्वन्द्वपीडित महिला हिंसा विषय कार्यक्रममा उपस्थित हुनुहुन्थ्यो । “जनयुद्ध” को स्मृति भ्यू टावरमा चढियो । वारपारका आँखाले भ्याएसम्मका त्यो डाँडाकाँडा भिरपाखा, वनजङ्गल, गाउँघर नागबेली बाटोघाटो हेर्दै ती दृश्य मोबाइलमा कैद गरियो । सहिद स्तम्भ हेरियो । ७७५ भन्दा रोल्पालीले द्वन्द्वकालमा जीवन आहुति दिएका रहेछन् । त्यो नामको सूची हेरेर भावुक भयौँ । प्रायः जनजातिको नाम देखेँ । उहाँहरूको सपना पूरा होस् । मनमनै श्रद्धाञ्जली अर्पण गरेँ । सलाम गरेँ । उहाँका आफन्तमा धैर्यधारण गर्ने शक्ति मिलोस् ।

अप्ठ्यारो छ ठाउँ । रोल्पाली जनताको अवस्था उस्तै छ । बाटो पुगेको छ तर जीवन दुःखदायी छ । सातदोबाटोमा सबैले खाना खायौँ । फेरि उहाँकै गाडीमा बसेर रोल्पाको सदरमुकाम लिबाङबजार पुग्यौँ । बजार ठुलो थिएन । बजारको दृश्यावलोकन गर्याैँ। छोरीमान्छेहरू लुँगी र घलेकीमा सजिएका, सुन्दर देखिन्थे । मगर खाम भाषा बोल्दा रहेछन् । सुन्दा आनन्द लाग्यो ।

हामी सुमो चढेर सुलिचौरको यात्रामा अगाडि बढ्यौँ । बिचबिचमा मान्छे चढ्नेओर्लने भइरहेको थियोे । सवाघण्टाको यात्रापछि सुलिचौर पुगियो । साथीहरू खाना खाएर आराम गरिरहेका रहेछन् । हामी पनि केही समय आरामपछि साँझ ४ बजेतिर कार्यक्रमको मञ्च तयार पार्न आरती होटल पुग्यौँ । दुई घण्टाको लगातार मिहिनेतपछि हामीले मञ्च हेर्नलायक बनायौँ । कलाकार साथीहरू रिहर्सलमा लागे । रेडियो मालश्रीबाट रक्तिम अभियानका अध्यक्ष गिरीप्रसाद बुढासँग “रक्तिम विशेष साँभ –२०८३” बारे होटलको छतमा अन्तवार्ता चल्यो ।

असार ६ गते बिहान हलमा पुग्यौँ । साउन्ड सिस्टम, टेबलकुर्सी मिलायौँ । सुनिलस्मृति गाउँपालिका वडाअध्यक्ष विष्ट सरले रक्तिमका सम्पूर्ण कलाकारका लागि आवश्यक प्रबन्ध गर्नुभएको रहेछ । दिउसो ११ बजे खाना खाएर हामी हल पुग्यौँ ।

मान्छेको बिस्तारै भिड लाग्दै थियोे । कार्यक्रम सुरु भयो । “हामी एक बनौँ” गीतबाट रोल्पाली जनतालाई स्वागत गरियो । “कम्युन संस्कृति”, “आएन परदेशी” गीतले सबैको हृदयलाई छियाछिया बनाएकोजस्तो लाग्थ्योे । त्यसपछि “फेरि पनि हुकुमी शासन” मा पुलिसको ज्यादती देखेर आक्रोशित बनेका दर्शक नाटक “युग बोल्छ” गम्भीर बने । “ज्वालामुखी” जस्ता गीतले अझ ती अनुहारमा क्रान्तिको भाव झल्काउने काम गरेको थियोे ।

कार्यक्रम हेर्न आउँदा धेरै खर्च हुँदोरहेछ तर पनि कार्यक्रमलाई माया गरेर साथ दिनुभयो । उहाँका तस्बिर हाम्रा आँखामा सधैँभरि रहिरहनेछ । यो वर्गीय मायाले रक्तिम सांस्कृतिक अभियानलाई उत्साह प्रदान गरेका छन् ।

कार्यक्रम सकेपछि सबै साथीहरू सँगै बसेर माया चिनोस्वरूप रोल्पाको फोटो खिचेका छौँ । हामी २४ जना कलाकार बसमा चढेर बेलुका ६ः१८ बजे रोल्पालाई छोडेर प्युठानयात्रामा अगाडि बढ्यौँ । गीत गाउँदै, ताली बजाउँदै खलङ्गा बजारमा राति ९ः३० बजे आइपुग्यौँ । सुरेश थापा, बोमबहादुर खत्री, प्रकाश जिसी, राम पहाडी, कृष्ण बराल आदिले खानाको प्रबन्ध गरिसक्नुभएको रहेछ ।

असार ७ गते बिहान बिहान खाजा खाएर, ८ बजे भ्यानमा कार्यक्रमको सामान राखेर सुरेश थापा, गिरीप्रसाद बुढा, हेमराज आश्रम, मानबहादुर नेपाली र म खलङ्गास्थित राजमो कार्यालयबाट बिजुवार जुम्रीबजारस्थित होटल आयुष्मा पुग्यौँ । सामान झारेर मञ्च व्यवस्थापन गर्ने काममा लाग्यौँ । मञ्च तयार बनाएर खाना खायौँ, तबसम्म कलाकार, दर्शक पनि आइपुगे । बिस्तारै मञ्च भरिँदै थियोे । कलाकार ड्रेस लगाउन थाले । कार्यक्रमको सञ्चालन सचित्र केसी र उषा पुनले गर्नुभएको थियोे ।

अतिथि, दर्शकको आआफ्नो ठाउँमा आसनग्रहणपछि हल खचाखच थियो । कार्यक्रम १२ः३० बजे औचारिक रूपमा सुरु भयो । “हामी एक बनौँ” गीतबाट दर्शकलाई स्वागत गरियो । सबै ओठ गाइरहेका थिए । “कम्युन संस्कृति” गीत र नाचले मन्त्रमुग्ध बनाएको थियोे । “फेरि पनि हुकुमी शासन” ले अहिलेको सरकारको आततायी अवस्था झल्काउने गीत र नृत्यबाट प्युठानी जनताको आँखामा आक्रोश ज्वाला दन्केको महसुर हुन्थ्यो । कुलर र पङ्खाले शीतल दिन नसक्दा पनि गर्मीको प्रवाह नगरी दर्शकहरूले लगातार पौन चार घण्टाको यो सोलाई पूर्ण रूपमा सफल बनाइदिनु भएको थियो । अन्तिममा प्रतिज्ञा प्रतिबद्ध सामूहिक “रुख भन्छ पात भन्छ” गीतले अझ थप जोस भरेको थियोे ।

कलाकार सबैले खाजा खानुभयो । सचित्र केसी, मीना बुढाथोकी, रीता पुन, क्षितिजा राहादी, क्रिस्टिना राई, सिर्जना पुन, अस्मिता थापा, मानबहादुर नेपाली, आरती सूर्यवंशीले बुटवलको यात्रा गर्नुभयो भने हेमराज आश्रम काठमाडौँ र सङ्गीता महतारा आआफ्ना घर गए । बाँकी गिरीप्रसाद बुढा, हरि सर्तुङ्गी, विजय, विकास, विश्व, रमेश, पल्लव, उत्सव, स्वर्णिम र म सामान राखेर खलङ्गास्थित राजमो कार्यालय फर्कियौँ । साँझपख खलङ्गा बजार घुमियो ।

असार ८ गते । मोबाइलमा दुई दिनदेखिको यात्रा संस्मरण टाइप गर्न बाँकी थियोे । स्वर्णिम थापा दाङको यात्रामा निस्किइन् । समयको सदुपयोग गरेर संस्मरण टाइप गरेँ । औषधी किन्न मेडिकल पुगे । सरसफाइ गरेर फेरि टाइप गरेँ ।

बेलुका घुम्दै जाँदा विदुर मल्लसँग उहाँकै कार्यकक्षमा भेट भयो । समसामयिक कानुन, राजनीतिबारे कुराकानी चल्यो ।

बिदा लिएर गिरीजी र म केही परसम्म बिजुवार बजारको दृश्यवलोकन गरियो । सरकारी कार्यालय हेर्दै तल झरियो ।

त्यहाँ पिपलको चौतारी रहेछ । वरिपरिका सुन्दर प्राकृतिक दृश्यलाई मोबाइलमा कैद गरियो । केही समय शीतलछहारीमा बसेर आनन्द लिइयो । ६ः३० बजे सिँढीबाट ओरालो झरियो ।

असार ९ गते ५ बजे मर्निङवाकको लागि हरिकान्तजी र म मल्लरानी डाँडातिर निस्कियौँ । केही समयपछि फर्किएर एक्लै विस्तारै वरिपरिका वातावरण सहरलाई नियाल्न थालेँ । बस्तीको सिरानमा खानेपानीको ठुलाठुला ट्याङ्की रहेछन् ।

नयाँ सिँढी बनाएको ठाउँबाट मल्लरानीको डाँडालाई टार्गेट बनाएर सिँढी गन्दै गए । १६२ ओटा खुड्किला रहेछन् । अझ जोसमा सल्लाका बचिलाउनेका बोट आदि हेर्दै, चराचुरुङ्गीको आवाज सुन्दै भिडियो बनाउदै माथि उक्लिएँ । खासै मान्छे हिँडेको बाटो होइन रहेछ ।

संसार बदल्ने माक्र्सको कोटेसनलाई मनमा सजाएर कार्यक्रमस्थल होटल माला इनतर्फ अगाडि बढ्यौँ । हलको सरसफाइ, एसी मर्मतसम्भार भइरहेको थियोे । गणेश आचार्य, जीवन शाही, मानबहादुर नेपाली र म हिँड्दै, बजार हेर्दै होटल पुग्यौँ । चियागफ चल्यो । फोटो खिचियो । केही साथीलाई निम्तो दिइयो । त्यहाँबाट बिदा भएर होटलतर्फ अगाडि बढ्दै जाँदा नयाँ ठाउँ भएकाले केही अन्यौल पनि भयोे । पसलहरू ग्राहक पर्खेर बसेका थिए । दिउसोको ११ बजिसकेको थियोे । हतारहतारमा खाना खायौँ । कार्यक्रम दिउँसो १ बजेदेखि सुरु गर्ने तालिकाअनुसार अटोमा सामान राखेर मानबहादुर र म होटल पुग्यौँ । मञ्च व्यवस्थापन गर्नुभएकाले थकाइ नमारी मञ्च सिँगार्दा १ बजिसकेको थियो । दर्शक आइसकेका थिए । कार्यक्रम ठिक १ः३० बजे सुरु भयो ।

कार्यक्रमको सञ्चालन जीवन शाही र थुमराज ढुङ्गानाले गर्नुभयोे । पार्टीपङ्क्ति, पत्रकार, कलाकार, साहित्यकारसहितको दर्शकले हल खचाखच भरियो । कार्यक्रम तालिकाअनुसार “हामी एक बनौँ” गीतबाट स्वागत गरियो । गीत र नृत्यबाट “कम्युन संस्कृति” प्रस्तुत गरियो । “आएन परदेशी” गीत र अभिनयले नेपाली समाजको यथार्थ चित्रण गरेको थियोे । दर्शकमा गम्भीर देखिन्थे । “किन चाहियो सङ्घीयता”, “फेरि पनि हुकुमी शासन” ले बालेन सरकारले गरेको ज्यादतीलाई देखाएको थियोे । कौडागीतले नेपाली समाजमा रहेका संस्कार र पहिचान उजागर गरेको थियोे । “युग बोल्छ” नाटकका पात्रले साहुको चरित्र चित्रण गरेको थियोे । हर्के र उजेली गाउँका लुटिएर कसरी क्रान्तिकारी भए ? विद्रोही सेनाको ड्रेसमा मार्चपास गर्दा हलमा रहेका दर्शक जोसले ताली ठोकिरहेका थिए ।

“ज्वालामुखी” गीत र नृत्यले दर्शक भावुक थिए । अन्तिममा रक्तिमका अध्यक्ष गिरीप्रसाद बुढाको प्रतिज्ञा मन्तव्य र “रुख भन्छ पात भन्छ” गीतले अझ उत्साहित हुँदै घरघरमा जानुभयो । बाहिर पानी परिरहेको थियोे । यो नै त्यहाँको अन्तिम प्रस्तुति अन्त्य थियोे ।

हामी आफ्ना सामान सुरक्षित पोको पारेर मानबहादुर र म हामी बसेको होटल थ्रिस्टारमा पुग्यौ । राति ८ बजे खाना खाएर बिदाइ कार्यक्रम राखियो । कार्यक्रमको सञ्चालन हेमराज आश्रमले गर्नुभयोे । अध्यक्षता गिरीप्रसाद बुढाले प्रमुख अतिथि सुरेश थापा, अन्य अतिथि हरिकान्त शर्मा, काशीनाथ पोखरेल, सचित्र केसी, मीना बुढाथोकी र कलाकारको तर्फबाट रमेश पुन र स्वर्णिम थापाले मन्तव्य राख्नुभएको थियोे । सबै कलाकारलाई सम्मान पत्र दिएर सम्मान गरियो ।

असार १५ गते । अघिल्लो दिनको सूचनाअनुसार साथीहरू आआफ्नो झोला बोकेर कोही बुटवलको यात्रामा भने कोही काठमाडौँको यात्रामा बिदा भए । सिमसिम पानी परिरहेको थियोे । सबैलाई बिदाइ गरेपछि हामी सुरेशजीको घरतिर लाग्यौँ । कार्यक्रमको समीक्षासँगै खाना खायौँ ।

केही समय हामीले सुरेश थापाको गाईफर्मको अवलोकन गर्याैँ। बारीमा कागती र अम्बा (बेलौती) खेती पनि हेरियो । लटरम्म फल लागिरहेको थियोे । समीक्षा केही बाँकी थियोे । अन्तमा यो विशेष रक्तिम साँझ–२०८३ भव्य रूपमा सफल भएको निष्कर्ष निकालियो । आगामी कार्यक्रमको केही खाका कोरेर हामी ४ः३० बजे छुट्टियौँ । अध्यक्ष र महासचिव काठमाडौको यात्रामा, हामी बुटवलको यात्रामा लाग्यौँ ।