दुर्गानाथ खरेल ##

इतिहासका निर्माता जनता हुन् । जनताले देवता मान्छन् । स्वर्गनर्क मान्छन् । राजा मान्छन् । नेता मान्छन् । समग्रमा परम्परागत रूपमा चल्दै आएको वर्तमान व्यवस्थालाई मान्छन्; आदर्शवादी दर्शन मान्छन् र आफ्नो मुक्ति आफूले होइन, अरूले गरिदिने मानेर अलौकिक वस्तुको प्रतीक्षा गर्छन् ।

क्रान्तिकारी कार्यकर्ताले दुई खालका अन्तरविरोधको सामना गर्नुपर्छ : पहिलो– हामी र हाम्रा शत्रुबिचको अन्तरविरोध र दोस्रो– जनताबिचका अन्तरविरोध ।

पहिलो अन्तरविरोध प्रतिस्पर्धाबाट आफू विजयी हुने, शत्रुलाई हराउन जनतामाथि भरोसा गर्ने, जनताको बिचमा आफू सेनासहितको सेनापति बन्ने शत्रुलाई सेनाबिनाको सेनापति बनाइदिने । त्यसपछि शत्रुमाथि अधिनायकत्व कायम राख्ने गर्नुपर्छ । जनताबिच रहने अन्तरविरोधहरूमा श्रमजीवी वर्गभित्रका अन्तरविरोध, किसान वर्गभित्रका अन्तरविरोध, बुद्धिजीवीबिचका अन्तरविरोध, मजदुर र किसान वर्गबिचका अन्तरविरोध एकातिर, मजदुर किसान अर्कोतिर बुद्धिजीवीबिच रहने अन्तरविरोध अन्तरविरोध एकातिर, मजदुर वर्ग र अरू श्रमिक जनताका श्रेणीहरू अर्कोतिर, राष्ट्रिय पुँजीपति वर्गकै बिच रहने अन्तरविरोध आदि हुन् । व्यक्तिगत हित र सामूहिक हितबिच रहने अन्तरविरोध, जनवाद र केन्द्रियताबिच रहने अन्तरविरोध, नेतृत्व वर्ग र कार्यकर्ताबिच रहने अन्तरविरोध आदि सबै जनताका बिच रहने अन्तरविरोध हुन् ।

जनताबिचका अन्तरविरोधभित्र जनताका हितको आधारभूत एकता रहेको हुन्छ । मजदुर र राष्ट्रिय पुँजीपति वर्गका बिच रहेको अन्तरविरोध जनताभित्रकै अन्तरविरोध हो । यिनीहरूबिच हुने वर्गसङ्घर्ष जनताका श्रेणीभित्र हुने अन्तरविरोध हो । राष्ट्रिय पुँजीपति वर्गको दोधारे नीतिले गर्दा त्यस्तो भएको हो । तिनीहरूमा एउटा क्रान्तिकारी पक्ष हुन्छ । तिनीहरू साम्राज्यवादीबाट थिचोमिचोमा परेका हुन्छन् । तिनीहरूको पुँजी फस्टाउन सकेको हुन्न । त्यसकारण तिनीहरूले क्रान्तिकारीलाई सहयोग र साथ दिन्छन् । अर्को, उनीहरू पनि पुँजीपति नै भएकाले मजदुरलाई शोषण गरेर नाफा कमाउने र हाम्रा सत्रुसँग सम्झौता गर्ने प्रवृत्ति पनि रहन्छ । त्यसकारण हाम्रो प्रयत्नले तिनीहरूसँग हुने अन्तरविरोधलाई मैत्रीपूर्ण रूप दिएर समाधान गर्ने प्रयत्न गर्नुपर्छ । उनीहरूमा समाजवादी रूपान्तरणलाई सहयोग गर्ने सकारात्मक पक्ष पनि रहन्छ ।

विदेशी पुँजीपतिले हाम्रो देशबाट नाफा गरेर आफ्नो देशमा लैजाने भए पनि राष्ट्रिय पुँजीपति वर्गले देशको औद्योगिकीकरणमा पनि सहयोग गर्ने र हाम्रो देशभित्र नै पुँजी परिचालन गर्ने हुनाले पनि अन्तरविरोधलाई मैत्रीपूर्ण रूप दिने प्रयत्न गर्नुपर्छ । आफ्नो देशको ठोस वस्तुस्थितिमाथि ध्यान दिएर शत्रुतापूर्ण अन्तरविरोधलाई पनि राम्ररी सञ्चालन गरेको खण्डमा त्यसलाई मैत्रीपूर्ण रूपमा बदल्न सकिन्छ ।

आफ्नो सतर्कता पुगेन भनेर शान्तिपूर्ण रूपमा समाधान गर्न सकिने अन्तरविरोध पनि सजिलै समाधान हुन नसक्ने अवस्थामा पुग्छ ।

पुँजीपति र मजदुरको बिचको अन्तरविरोध हाम्रो र शत्रुको जस्तै शत्रुतापूर्ण अन्तरविरोधमा फेरिन पनि सक्छ । जे जसरी भए पनि अन्तरविरोधको समाधान त हामीले नै गर्ने हो ।

जनवादी अधिनायकत्वको पहिलो काम देशभित्र हामी र हाम्रा शत्रुबिच भिन्नताको स्पष्ट रेखा खिच्ने काम हो । दोस्रो ठिक र बेठिक छुट्याउने कुरा हो । जनताका बिच ठिक र बेठिक छुट्याउने प्रकृतिभन्दा यो फरक छ । देशभित्रका प्रतिक्रियावादी वर्ग र तत्त्व तथा समाजवादी क्रान्तिको विरोधमा शोषकलाई जनवादी अधिनायकत्व प्रयोग गरेर दमन गर्नुपर्छ । यो काम देशभित्र हामी र हाम्रा शत्रुबिचको समस्या समाधान गर्ने अधिनायकत्वको तरिका हो । समाजमा भएका अरू बेथिति गर्ने उपद्रयाहाबिच पनि अधिनायकत्व नै लागु गर्नुपर्छ । राज्यसत्ता जनताको पक्षमा भएपछि समाजमा शान्तिसुव्यवस्था कायम गर्न पनि जनताको साथसहयोगमा नै त्यसले आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्छ । धेरै पुस्तादेखि समाजमा सम्पन्न वर्गका व्यक्तिको अधिनायकत्व खेप्दै आएका श्रमजीवी वर्गको मनोबल उच्च बनाएर आफूहरूले अधिनायकत्व लागु गर्न सक्ने अवस्थासम्म पुर्‍याउन पनि राज्यसत्ताको साथसहयोग रहन्छ ।

अधिनायकत्वको दोस्रो रूप हाम्रो देशमा बाहिरी दुस्मनबाट हुने सम्भावित हमला र तोडफोडका कारबाहीबाट बचाउने हो । देश र जनताको रक्षा गर्न पनि अधिनायकत्वको प्रयोग नै गर्नुपर्छ । जनताले आफैमाथि अधिनायकत्व प्रयोग गर्न र जनताका एक खण्डले अर्को खण्डमाथि अधिनायकत्व लागु गर्न पनि सक्दैनन् । ऐनकानुन तोड्नेलाई कानुनमुताबिक नै दण्ड दिइनुपर्छ । जनतामाथि लागु गरिने कुरा जनवादी केन्द्रीयता हो । त्यसो गर्दा जनतामाथि भर पर्नुपर्छ । जनतन्त्र केन्द्रीय निर्देशनको मातहतमा रहेको जनतन्त्र हो ।

अराजकता होइन, नियमन गर्ने जनतन्त्र हो ।

दुईदलीय व्यवस्था पुँजीपति वर्गको अधिनायकत्व कायम गरिराख्ने एक साधन मात्र हो । त्यसले कुनै हालतमा पनि श्रमजीवी जनताको स्वतन्त्रताको सुरक्षा गर्न सक्दैन । स्वतन्त्रता र प्रजातन्त्रको अस्तित्व कल्पनामा मात्र होइन, यथार्थ रूपमा मात्र हुन्छ । प्रजातन्त्र र स्वतन्त्रता दुवै सापेक्ष हुन् र विशेष ऐतिहासिक परिस्थितिमा जन्मिन्छन् र हुर्किन्छन् । जनताको श्रेणीभित्र जनवाद केन्द्रियतासित सम्बन्धित रहन्छ र स्वतन्त्रता अनुशासनसित सम्बन्धित रहन्छ ।

हाम्रो जनवादी केन्द्रीयताको अर्थ नै जनवाद र केन्द्रीयताको एकता र स्वतन्त्रता र अनुशासनको पनि एकता हो । हामी नेतृत्वसहितको स्वतन्त्रता र केन्द्रीय निर्देशन मातहतको जनवादको पक्षमा छौँ । हामीले विवादास्पद विषयको समाधान गर्ने काममा छलफल गर्ने, आलोचना गर्ने, चित्त बुझ्ने गरी आफ्ना भनाइ राख्ने र शिक्षित पार्ने गरी जनवादी प्रणाली मात्र प्रयोग गर्न सक्छौँ । बलप्रयोगको तरिका लागु गर्न सक्दैनौँ । धेरैजसो कुरामा प्रशासकीय आदेशले मात्र काम चल्न सक्दैन ।

प्रचलित व्यवस्थाको नेतालाई जनताले आफ्नो नेता मान्ने गरेका हुन्छन् । वादविवाद र छलफलको तरिकाले उनीहरूलाई शिक्षित पारेर सही र गलत आफै छुट्याउन सक्ने गरी स्तरोन्नति गराउनुपर्छ । त्यसो भन्नुको अर्थ जनताको योग्यता बढाउनुपर्छ भनेको हो । साधारण परिस्थितिमा जनताका बिचमा हुने अन्तरविरोध शत्रुतापूर्ण हुँदैनन् । उनीहरू छलफल गरेर बहुमतको आधारमा अन्तरविरोध समाधान गर्ने विषयमा अभ्यस्त भएका हुन्नन् । हामीले आफ्नो सतर्कतालाई खुकुलो पार्‍यौँ र आफ्नो चनाखोपनलाई कमजोर पार्‍यो भने जनताले आफै समाधान गर्न सक्ने अवस्था आउन्न । त्यो अन्तरविरोध शत्रुतापूर्ण स्थितिमा जान सक्छ ।

सर्वहारा वर्ग सबैभन्दा बढी शोषित र उत्पीडित वर्ग हो । ऊसँग उत्पादनका साधन हुन्नन् । आफ्नो श्रम बेच्नेबाहेक उसका आवश्यकता पूरा गर्ने थप उपाय केही पनि हुन्नन् । त्यस्तो वर्गको विश्वदृष्टिकोण सर्वहारावर्गीय भएन भने र ऊ लम्पट सर्वहारा वर्गको स्थितिमा पुर्‍याउनुपर्छ । सर्वहारा वर्गको उद्देश्यलाई व्यापक जनतामा भर परेर मात्र पूरा गर्न सकिन्छ ।

सर्वहारावर्गीय मुक्तिको लागि वर्गमा लगन, अनुशासन, सङ्गठन र दृढताको विकास हुनु पहिलो आवश्यक शर्त हो । त्यसपछिको दोस्रो आवश्यक शर्त भनेको श्रमजीवी जनताको व्यापक समूहभित्र सर्वहारा वर्गको भर पर्ने र विश्वास गर्ने शर्त पूरा हुनुपर्छ । उपर्युक्त दुवै शर्तका कारणले अन्तरविरोधको ठिकसित सामना गर्ने र समाधान गर्ने निरन्तर प्रणालीबाट नै समाजवादी समाज झन् झन् खँदिलो र दरिलो हुँदै जाने हो । हाम्रो जनता र आफ्ना कार्यकर्तालाई समाजवादी समाजका अन्तरविरोधलाई बुझ्ने र त्यस्ता अन्तरविरोधको सही तरिकाबाट सामना गर्ने बुझाई सिकाइदिनु आवश्यक छ ।

क्रान्तिकारी नेताकार्यकर्ताको अगाडि अन्तरविरोधको समाधान गर्नैपर्ने हुन्छ । अर्को छुट्टै सङ्घसंस्था र व्यक्ति, समुदाय त्यसको विकल्प छैन । पुँजीवादी समाजका अन्तरविरोधको समाधान त्यो व्यवस्था आफैले गर्न सक्दैन, समाजवादी क्रान्तिले समाधान गरिदिन्छ तर समाजवादी समाजका अन्तरविरोध शत्रुतापूर्ण हुँदैनन् र समाजवादी व्यवस्था आफैले एक एक गरी समाधान गर्न सक्छ । अन्तरविरोध उत्पन्न भइरहने तिनीहरूको समाधान पनि भइरहने विकासको द्वन्द्वात्मक नियम हो ।

दक्षिणपन्थी विचार राख्नेले हामी र हाम्रा शत्रुबिच कुनै भेद देख्दैनन् भने वामपन्थी विचार भएकाले हामी र हाम्रो शत्रुबिच रहेका केही अन्तरविरोधलाई पनि हाम्रा शत्रुसँग रहेका अन्तरविरोधको रूपमा ठान्दछन् । त्यस्ता विचारले त्यसबाट प्राप्त हुने नतिजाको ठिकसित मूल्याङ्कन गर्नमा हामीलाई सहयोग पुग्दैन ।

हाम्रो प्रबन्ध वस्तुगत यथार्थतासित मेल नखाने हुँदा अन्तरविरोध उत्पन्न हुन्छन् । सन्तुलन बिग्रन्छ । त्यो स्थितिलाई भुल गर्नु भनिन्छ । हाम्रो निर्देशक सिद्धान्त हो– सर्वाङ्गीण योजना, सर्वाङ्गीण दृष्टि र सही प्रबन्ध । त्यसकारण सबै देशभक्तको संयुक्तमोर्चा हुनु पनि आवश्यक शर्त हो ।

वर्गीय समस्या वर्गले समाधान गर्ने हो तर राष्ट्रिय समस्या त सबै देशभक्त एक भएर समाधान गर्नु आवश्यक शर्त नै देशभक्त एक भएर समाधान गर्नु आवश्यक शर्त नै हो । सामाजिक सङ्गठन र व्यापक जनसमूह आफैले जनता र आफ्ना कामकाजसम्बन्धी कुराको बन्दोबस्त मिलाउनका लागि सही उपाय निकाल्न सक्छन् । सयौँ फूललाई फुल्न दिने र सयौँ खालका विचारधारामा प्रतियोगिता हुन दिने नीतिको उद्देश्य विज्ञानको प्रगति तथा कलाको समृद्धि हो । माक्र्सवादी दर्शन विज्ञान हो । त्यसमा कलाको पनि आवश्यकता पर्दछ । यही नीतिमार्फत् देशमा समाजवादी संस्कृतिलाई फलाउन, फक्राउन दिनु हो । वैचारिक सङ्घर्षमा धैर्य र परिश्रमसित तर्कवितर्कको पद्धतिबाहेक अरू क्रुर र ठाडो खस्रो पद्धति लिनु हुन्न । माक्र्सवादको सत्य वैज्ञानिक सत्य भएकाले यो आलोचनादेखि डाउन्न ।

वैचारिक आलोचना बुद्धिवादी सिद्धान्तको आधारमा मात्र गरिनुहुन्न, द्वन्द्वात्मक तरिका प्रयोग गरिनुपर्छ ।

हामीसित सही विश्लेषण र राम्ररी चित्त बुझाउने तर्क हुनुपर्छ । विषालु झारपात र सुगन्धित फूललाई चनाखो भएर छुट्याउनुपर्छ । यो काम व्यापक जनसमूहसित मिलेर सिक्नुपर्छ । जनतालाई सचेत र सङ्गठित बनाउन हामीले पार्टीको पत्रिका पढाउने, भाषण सुनाउने, प्रशिक्षण दिने आदि काम जनताको बिचमा गर्दै जान्छौँ । सांस्कृतिक कार्यक्रम जनताका बिच लगेर हामीले जनतालाई सचेत, सङ्गठित र अनुशासित बनाउने काम पनि गर्दै जान्छौँ । यी सबै कामबाट जनताका राजनैतिक चेतनास्तर उच्च हुन्छ । बहुसङ्ख्यक जनताको हातमा स्पष्ट कसी भए भने आलोचनालाई सही बाटोबाट लैजान सकिन्छ ।

जनताको कसीको प्रयोगबाट मानिसका वचन र कार्य सुगन्धित फूल हुन् या विषालु झारपात हुन् भन्ने कुराको निधो गर्न सकिन्छ । हाम्रा अरू गल्तीकमजोरीको आलोचना गरे झैँ आवश्यकता पूरा गर्दा निर्वाहमुखी योजना गर्न र खेर नफाल्ने बानीको पनि विकास गर्नुपर्छ ।

यो काम हामीले प्रत्येक दिन मुख धुने काम गरे जस्तै हो । लामो समयसम्म कठिन परिश्रम गर्न तम्सिनुपर्छ । कठोर परिश्रम गर्ने र जोगाउने नीति त्यही फारोतिनो गर्ने बानी र खेर नफाल्ने बानी बसाल्नुपर्छ । त्यही नीति लिएर देश निर्माण गर्नुपर्छ । वस्तुगत नियमबारे अलि बढी ज्ञान हुने र त्यसको कम ज्ञान हुनेको बिच हुने यो अन्तरविरोध पनि जनतामध्येकै अन्तरविरोध हो ।

हरेक अन्तरविरोध वस्तुगत तथ्य हो । सकेसम्मको सही तरिकाले यसलाई बुझ्नु र समाधान गर्नु हाम्रो उत्तरदायित्व हो । हामीले आफै परिश्रम गरेर हाम्रो देशलाई सुहाउने र काम लाग्नेजति सबै कुरा अँगाल्नुपर्छ । यो हाम्रो सही दृष्टिकोण हो । हामीले कुनै देश र इलाकाबाट तथ्यहीन धारणा लिनुहुँदैन ।