स्याङजाबजार । उचित संरक्षणको अभावमा शिला शालिग्राम पुग्न समस्या भएकाले हिजोआज पूजा र दर्शनका लागि आउने तीर्थालुको सङ्ख्यामा गिरावट आएको छ ।
गण्डकी प्रदेश र लुम्बिनी प्रदेशको सिमानामा पर्ने शिला शालिग्रामको पूजा गर्न कुनै समय भिड लाग्ने गर्दथ्यो । पाँचरसात वर्षपहिले स्याङ्जा, पर्वत, गुल्मी, बागलुङ, पाल्पा, कास्की, तनहुँ, म्याग्दी, चितवन, नवलपरासी, अर्घाखाँची र भारतबाट आउने तीर्थालुले सेतीवेणी बजार भरिभराउ हुन्थ्यो ।
परिक्रमास्थल बाढीले बगाएपछि तीर्थालुले शिला शालिग्राम दाहिनेबर्ता गर्न पाएका छैनन् । वारिपारी कालीगण्डकी लोकमार्ग र करिडोर निर्माणको क्रममा ढुङ्गा र माटो नदीमा खसेर थुपारिँदा पानीको सतहमाथि आएकाले तीर्थालुलाई स्नान गर्न र शिला शालिग्रामसम्म जानआउन समस्या हुँदै आएको हो ।
यता, पर्वतबाट बग्दै आएको सेती खोलाले धार परिवर्तन गर्दा पनि शिला शालिग्राम जोखिममा पर्दै आएको छ । बर्खायाममा भने शिला शालिग्राम पूरै डुबानमा पर्छ । पछिल्लो समय सरोकारवालाको ध्यान शिला शालिग्राम संरक्षणतर्फ नजाँदा यसको अस्तित्व लोप हुँदै गएको स्थानीयवासी बताउँछन् ।
कुनै समय दैनिक हजारौँको सङ्ख्यामा शिला शालिग्रमको पूजा एवम् दर्शनका लागि आउने तीर्थयात्री हिजोआज घट्न थालेको स्थानीय प्रेम अर्यालको भनाइ छ । पूजा सामग्री व्यापारीसमेत रहनुभएका उहाँ करिब पाँच वर्ष पहिले बाढीले बगाएको शिला परिक्रमास्थल हालसम्म पनि निर्माण हुन नसक्दा समस्या भएको गुनासो गर्नुहुन्छ ।
‘हामी कालीगण्डकी जलबिद्युत् परियोजना ए पीडित क्षेत्रअन्तरर्गत पर्दछौँ । परियोजनाले कालीगण्डकी नदीमा थुपारिएको माटो फाल्ने काम गरेको छैन’ व्यापारी अर्यालय भन्नुहुन्छ– ‘पीडित क्षेत्रले पाउने सुविधाबाट पनि हामी वञ्चित हुँदै आएका छौँ ।’
गल्याङ नगरपालिकाका प्रमुख गुरुप्रसाद भट्टराई शिला शालिग्रामलाई राष्ट्रिय सम्पदाको सूचीमा राखेर संरक्षण र प्रवद्र्धन गर्न सङ्घ तथा प्रदेश सरकारसँग माग गरिने जानकारी दिनुहुन्छ ।
कालीगण्डकी नदीमा थुपरिएको माटो सफा गर्न कालीगण्डकी जलबिद्युत् परियोजना ए र सडक विभागलाई आग्रह गरिने उहाँको भनाइ छ ।
नगर प्रमुख भट्टराई भन्नुुहन्छ– ‘बृहत् योजनासहितको बजेटले मात्र शालिग्रामको संरक्षण र विकास सम्भव छ ।’
सेतीवेणीमा चक्रदेवी, बसाहा, दुर्गा मन्दिर, शिवालय मन्दिर, सीताराम मन्दिरसमेत छ यद्यपि शिला शालिग्रामलाई भने तीर्थालुले विशेष महत्त्वका साथ लिन्छन् ।
