काठमाडौँ । इरानमा नयाँ सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनी चयन भएका छन् । सो निर्णय असेम्बली अफ एक्सपट्र्सले गरेको हो ।
इरानको सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार ८८ सदस्यीय धार्मिक संस्था असेम्बली अफ एक्सपट्र्सको मुख्य जिम्मेवारी देशको सर्वोच्च नेता चयन गर्नु हो । संस्थाले जारी गरेको वक्तव्य सरकारी टेलिभिजनमा समाचारवाचकले पढेर सुनाएका थिए ।
वक्तव्यमा भनिएको छ– “युद्धको अत्यन्त गम्भीर परिस्थितिमा र हाम्रो संस्थामाथि शत्रुबाट प्रत्यक्ष धम्की आइरहेको अवस्थामा पनि नेतृत्व चयन र घोषणाप्रक्रिया एक क्षणका लागि पनि रोकिएको छैन ।”
वक्तव्यमा असेम्बली अफ एक्सपट्र्सको सचिवालय कार्यालयमाथि बम आक्रमण हुँदा त्यहाँ कार्यरत केही कर्मचारी र सुरक्षा टोलीका सदस्य मारिएका थिए । त्यसपछि एङ्करले “अल्लाहु अकबर, अल्लाहु अकबर, खामेनी नै रहबर” भन्ने नारा लगाएका थिए ।
अली खामेनीको अमेरिका र इजरायलको हवाई आक्रमणमा मृत्यु भएपछि धेरैले मोज्तबा खामेनी पनि मारिएका हुन सक्ने आशङ्का गरेका थिए । तर मार्च ३ मा इरानको सरकारी मिडियाले मोज्तबा जीवित रहेको र देशका महत्त्वपूर्ण विषयमा परामर्श तथा समीक्षा मा संलग्न रहेको जनाएको थियो ।
मोज्तबा को हुन् ?
मोज्तबा खामेनेईको जन्म सेप्टेम्बर ८, १९६९ मा इरानको उत्तरपूर्वी सहर मशहदमा भएको थियो । उनी अली खामेनीका छ सन्तानमध्ये दोस्रो हुन् । उनले तेहरानको अलावी विद्यालयबाट माध्यमिक शिक्षा पूरा गरेका थिए ।
इरानी मिडियाका अनुसार १७ वर्षको उमेरमा उनले इरान–इराक युद्धका क्रममा केही अवधिसम्म सेनामा सेवा गरेका थिए ।
सन् १९९९ मा उनी धार्मिक अध्ययनका लागि कुम सहर पुगेका थिए, जुन शिया धर्मशास्त्र अध्ययनको प्रमुख केन्दू मानिन्छ तर उनले लामो समयसम्म धार्मिक पोसाक नलगाएको र ३० वर्षको उमेरपछि मात्रै मदरसा अध्ययन सुरु गरेको विषय पनि चर्चा भएको थियो ।
हाल मोज्तबा मध्यस्तरका धर्मगुरु मानिन्छन् । पछिल्लो समय इरानका केही मिडिया र अधिकारीले उनलाई ‘आयतुल्लाह’ भनेर सम्बोधन गर्न थालेका छन् । केही विश्लेषकले यसलाई उनको धार्मिक हैसियत बढाएर नेतृत्वका लागि योग्य देखाउने प्रयासका रूपमा व्याख्या गरेका छन् ।
विवाद र आरोप
मोज्तबा खामेनीको नाम पहिलोपटक सन् २००५ को राष्ट्रपतीय चुनावका क्रममा सार्वजनिक रूपमा चर्चामा आएको थियो, जब महमुद अहमदीनेजाद विजयी भएका थिए ।
सुधारवादी नेता मेहदी कर्रुबीले खुला पत्रमार्फत मोज्तबाले इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोप्र्स र बसिज मिलिसियाको सहयोगमा चुनावमा हस्तक्षेप गरेको आरोप लगाएका थिए ।
२००९ को चुनावपछि देशभर भएको प्रदर्शनलाई ग्रिन आन्दोलन भनिएको थियो । केही प्रदर्शनकारीले मोज्तबा आफ्नो बाबुपछि सर्वोच्च नेता बन्ने सम्भावनाको विरोधमा नारासमेत लगाएका थिए ।
भविष्यका चुनौती
विश्लेषकका अनुसार मोज्तबा खामेनीले आफ्ना बाबु अली खामेनीको कडा नीतिलाई निरन्तरता दिन सक्छन् । केहीले युद्धमा आफ्ना परिवारका सदस्य गुमाएका कारण उनी पश्चिमी देशको दबाबमा सजिलै नझुक्ने अनुमान गरेका छन् तर उनको अगाडि सबैभन्दा ठुलो चुनौती भनेको इस्लामी गणराज्यको स्थायित्व कायम राख्नु र आर्थिक तथा राजनीतिक सङ्कटबाट देशलाई बाहिर निकाल्ने नेतृत्व प्रदान गर्नु हुनेछ । त्यसैगरी इरानको शासन वंशानुगत प्रणालीतर्फ गइरहेको भन्ने धारणा पनि जनअसन्तुष्टि बढाउने कारण बन्न सक्छ ।
यसैबिच इजरायलका रक्षामन्त्रीले इरानका नयाँ उत्तराधिकारी पनि स्पष्ट रूपमा निसानामा रहने चेतावनी दिएका छन् । त्यसैले मोज्तबा खामेनी भविष्यमा पनि अमेरिका र इजरायको निशानामा पर्ने सम्भावना रहेको आशङ्का गरिएको छ । (एजेन्सी)
