परासी । अन्य ठाउँमा जस्तै नवलपरासी बर्दघाट सुस्ता पश्चिमका प्रायः सबै ठाउँमा दशैँको चहलपहल छ । सबै जना आफ्नो घर रङ्गाउन, नयाँ लुगाकपडा, खसीबोकाको जोहो गर्न व्यस्त छन् । यहाँको प्रतापपुर गाउँपालिका‐६ कठहवाका मुसहर समुदायलाई भने खासै दशैँ लागेको छैन । स्थानीय रामनरेश मुसहरले भन्नुभयो– ‘घरमा अन्न छैन, खल्तीमा सुको छैन अनि कसरी दशैँ लाग्नु हजुर ?’
छरछिमेकमा दशैँको रौनक छाउँदा आफूहरू भने दुई छाकको जोहो कसरी गर्ने भन्ने चिन्तामा रहेको उहाँको भनाइ छ ।
‘छिमेकी बस्तीमा हुने खानेले दुर्गा मूुर्ति बनाएर बाजासहित धुमधामका साथ दशैँ मनाइरहेका छन् । स्थानीय बजारमा नयाँ नयाँ लुगा, खानेकुरा, भाँडाकुँडा किन्नेको भीडभाड छ’ रामनरेशले भन्नुभयो– ‘दैनिक ज्यालामजदुरी गरेर छाक टार्ने हामीलाई भने दशैँमा कसैले काम नदिने भएकाले चुलो कसरी बाल्ने भन्ने चिन्ताले पिरोलिरहेको छ ।’
उनाँको भनाइ छ– ‘दशैँमा सबैले नयाँ लुगा लगाउँछन्† मन परेका परिकार खान्छन्† हामीलाई पनि खानलाउन मन लाग्छ तर पैसा छैन समस्या भनेको चरम गरिबी छ । अरू जस्तै खान लाउनको लागि पैसा चाहिन्छ । पैसा नभएपछि हामी मनलाई मारेर आ‐आफनो घरमा बसिरहेका छौँ ।’
उहाँ घरका ठुला मान्छेले आफ्नो बाध्यता बुझे पनि बालबालिकाले भने अरूको जस्तै राम्रो लाउने र मिठोमसिनो खाने चाहना राख्दा सम्झाउनै समस्या भएको बताउनुहुन्छ ।
‘चाडपर्वमा अरूले रमाइलो गर्छन् तर हामीलाई यो समय किन आउँदो हो भन्ने लाग्छ । चरम गरिबीका कारण यस्ता चाडबाड हामीलाई गिज्याउन मात्रै आए जस्तो लाग्छ । बालबच्चाको चाहना पूरा गर्न नसक्दा सधैँजसो निराश भएरै पर्वहरू बित्छन्’ उहाँले दुःखेसो पोख्नुभयो ।
पूर्वमन्त्री हृदयेश त्रिपाठीको गाउँनजिकै रहेको यो बस्तीमा झन्डै ४२ मुसहर परिवार बस्छन् । उनीहरूको आम्दानीको स्रोत भनेकै दैनिकी ज्यालामा काम गर्नु हो । चाडपर्वमा प्रायःजसो काम ठप्प हुने हुँदा उनीहरूले काम पाउने कुरा पनि भएन । त्यसैले थप समस्या हुने गरेको छ ।
‘हामीले कमाएको पैसाले त राम्रोसँग खान पुग्दैन, चाडपर्व त कसरी मनाउनु ?’ स्थानीय इन्द्रावती मुसहर भन्नुहुन्छ– ‘दशैँमा मात्रै होइन, कुनै पनि चाडपर्व हाम्रा लागि दशा बनेर आउँछन् । आज कमाएर आजै खाने हाम्रा लागि सधैँ यस्तै कहर हुन्छ ।’
आफूहरूले स्थानीय सरकारलाई दिगो जीविकोपार्जनका लागि कुनै व्यवस्था गरिदिनका लागि आग्रह गरे पनि सुनुवाइ नभएकाले सधैँ एउटै नियती भोग्नु परिरहेको इन्द्रावतीले सुनाउनुभयो ।
‘आफूहरूको गरिबीबारे यहाँका स्थानीय जनप्रतिनिधिलगायत सबैलाई थाहा छ । हामीले बेलामौकामा उहाँहरूलाई जानकारीसमेत गराएका हुन्छौँ । खै ? अहिलेसम्म सुनिदिने कोही भएन’ उहाँले पीडा पोख्नुभयो– “सित्तैमा दिन पनि भनेका छैनौँ । हाम्रो सिपअनुसारको काम दिए पनि हुन्थ्यो । अरू बेला नभए पनि चाडपर्वका बेला हामीलाई र हाम्रा बालबच्चालाई राम्रो लगाउने, मिठो खाने रहर हुन्छ नि तर सधैँ सपनामै सीमित हुन्छ ।’
गाउँपालिकाका अध्यक्ष उमेशचन्द्र यादव भने अति गरिब र विपन्न समुदायको लागि पालिकाले आर्थिक सहयोगका लागि बजेट विनियोजन गरेकाले सो रकमबाट दशैँका लागि खाद्यान्न सहयोग गर्ने तयारी भइरहेको बताउनुहुन्छ ।
‘दशैँको अवसरमा उनीहरूलाई खाद्यान्नलगायत सामग्री वडा कार्यालयमार्फत वितरण गर्ने तयारी छ’ उहाँले भन्नुभयो ।
यहाँका मुसहर समुदायको आफ्नो नाममा जग्गा छैन । उनीहरूले पुस्तौँदेखि उखडा जग्गामा फुसको छाप्रो बनाएर गुजारा गर्दै आएका छन् । अरू समय ज्यालादारीमा काम गरेर जीविको चलाए पनि चाडपर्वमा कुनै काम नपाइँदा समस्या हुने गरेको छ । (रासस)
