मेघराज भट्टराई ##

राष्ट्रियता, जनतन्त्र र जनजीविकाप्रति उत्तरदायित्व बोकेको नीति जबसम्म बन्दैन, तबसम्म देशप्रति नागरिकको सद्भाव जगाउन सकिँदैन ।

नवउदारवादी नीतिले थलिएको देशमा युवा पिँढी पलायन रोक्ने हो भने पहिले राष्ट्रिय उत्पादन नीति र राष्ट्रिय उत्पादनलाई प्रयोगमा ल्याउने नीति निर्माण गर्नु आजको आवश्यकता हो । पाँच लाख नागरिक भएका साना देशले पनि आफनो देश संसारमै विकसित र बलियो अर्थतन्क्रयुत्त बनाएका छन् भने हामीले किन नसक्ने ? पुँजीवादी व्यवस्थामै पनि राष्ट्रिय पुँजीपतिको सुरक्षा र राष्ट्रिय उत्पादनको नीति बनाएर विदेशी उत्पादन प्रयोग घटाउने नीति बनाएपछि पुँजी पलायन रोक्न सकियो भने राष्ट्रनिर्माणमा त्यति समय लाग्ने छैन । प्रचुर मात्रामा प्राकृतिक साधनस्रोत भएको हाम्रो देशलाई संसारमै उत्कृष्ट बनाउन रोक्ने भनेकै नवउदारवादी नीतिले हो ।

नवउदारवादी नीतिले निजीकरणलाई प्रोत्साहन गर्छ, जो जनताको लागि उपयुक्त नीति होइन । काङ्ग्रेसले अँगालेको नीति अहिले एमाले, माओवादी केन्द्रदेखि राप्रपा, रास्वपा आदि पार्टीले अपनाएका छन् । यही कारण शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, गास, बास, कपास जस्ता जनतासँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने विषय निजी क्षेत्रलाई जिम्मा लगाउने र त्यसरी व्यक्ति मोटाउँदा राष्ट्र कमजोर हुने स्थिति छ । यो सिलसिला जबसम्म रोकिँदैन, तबसम्म देशमा बस्नु नागरिकका लागि सहज हुने छैन ।

सडक विभागको काम ठेकेदारलाई दिने अनि त्यस विभागका कर्मचारीदेखि नगरपालिकाको भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा सम्म कमिसन खाने यो पद्धति हामीले रोक्नुपर्‍यो । यसका लागि जनताको साथसहयोग चाहियो । यसका लागि जनतालाई बुझाउन सक्नुपर्‍यो ।

निरङ्कुश पञ्चायती व्यवस्थाको समयमा निर्माण गरिएका उद्योग भलै ती विदेशी सहयोगमा निर्माण गरिएको थियो तर त्यो देशभक्ति भावना राखेर बनाइएको थियो । त्यति बेला थोरै भए पनि देशको चौतर्फी विकासका लागि सडकदेखि आकाश मार्गसम्मको व्यवस्था थियो । फेरि पनि हाम्रो दक्षिण छिमेकी भारतको दादागिरीलाई सजिलै तोड्न सकिने अवस्था थिएन । भारतीय साम्राज्यवादको यतिसम्म हस्तक्षेप थियो, नेपाली बजारमा भारतीय पैसा चलाउनुपर्दथ्यो । भारतीय राष्ट्रियगान स्कुलमा गाउनुपर्दथ्यो । “हमारा प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरू” भन्नेसम्मको अवस्था थियो । सरकार, संसद्मा भारतीयको अनिवार्य उपस्थिति र नेपाल–चीन सिमानामा भारतीय सेनाका १८ चेकपोस्ट थियो । यस्तो अप्ठ्यारो परिस्थितिमा आफ्नो खुट्टामा उभिन अर्थात् आफनो स्वाभिमान बचाइराख्न तत्कालीन राजा महेन्द्रले जति काम अब्वल दर्जाका राष्ट्रवादी भनिने एमाले–माओवादी केन्द्रले गर्न सके कि सकेनन् ? प्रश्न उठ्न थालेको छ ।

दाङ, बाँके, बर्दिया, कैलाली, कञ्चनपुरमा कपासखेती, बुटवलमा धागो कारखाना, हेटौँडामा कपडा कारखाना र सम्पूर्ण सरकारी कर्मचारीले त्यही कपडाको ड्रेस लगाउनुपर्ने नीति थियो त्यति बेला । चुरेको बनकसाबाट कागज उत्पादन गरेर नेपालको ६५ प्रतिशत कागज त्यहीबाट आपूर्ति हुन्थ्यो । बङ्गलादेश र इन्डोनेसियाले आफ्नो नोट छाप्न नेपालको कागज प्रयोग गर्थ्यो । बासबारी छालाजुत्ता कारखानाले उत्पादन गरेको जुत्ता जर्मनीका सेनाप्रहरीले सम्म लगाउने गरेको इतिहास छ ।

कृषिऔजार कारखाना, जुटमिल, नेपाल खाद्य संस्थान, साल्ट ट्रेडिङ, नेसनल ट्रेडिङ जस्ता राष्ट्रलाई आपतबिपत् पर्दा चाहिने संस्था आज कता गए ? गोरखकाली रबर उद्योगबाट उत्पादित टायर २० हजार किलोमिटर ग्यारेन्टी दिने संसारमा कुन कम्पनी थियो ? उदयपुरको सिमेन्ट कारखाना, वीरगञ्ज चुरोट कारखाना, चिनी कारखाना के भए ? कति नेपालीको रोजीरोटी गुम्यो ? हामीले कहिल्यै सोचेका छौँ ?

ती उद्योग गास, बास, कपास, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारीमा राज्यले छोटो समयमा गरेका धेरै राम्रा काम थिए । अहिले विदेशीका दलालले बेचेर दलाली खाए । दलाली गरिखानेमा काङ्ग्रेस, एमालेका नेता, नेतृत्व र यो देशका शीर्ष कर्मचारी नै हुन् । खासमा राष्ट्रिय भावना नै छैन यहाँका सत्ताइतर राजनीतिक दलका नेताकार्यकर्तामा । कार्पेट उद्योगबाट कति नागरिक लाभान्वित थिए ? आज के गर्दै छन् ? जग्गा बेचेर जीवन चलाएका नागरिकले भोलिका सन्तानका लागि घरजग्गाविहीन बनाउँदै छौँ भन्नेसम्मको हेक्का किन छैन नागरिकमा ?

आज नागरिकले विदेशमा श्रम बेचेर परिवार पालेका छन् । कति नेपाली विदेशमा दैनिक रूपमा मृत्युवरण गर्न बाध्य छन् । यसको कारण यही नवउदारवाद हो । जवानी विदेशमा सकियो । वृद्ध शरीर लिएर स्वदेश फर्किदा कतिको घर बिग्रिएको हुन्छ । छोराछोरीले अपमान गर्छन् । श्रीमतीको वचन राम्रो हुँदैन अनि घर छोडेर हिँड्छ, आत्महत्या गर्छ । छोराछोरी लागुऔषधको आदि बनेको हुन्छ । श्रीमती अरूसँग लागेको हुन्छ । रगतसँग साटेर कमाएको पैसा कतै उडेको छ । आजको सामाजिक वास्तविकता यही होइन र ? जसले सुखी जीवनको परिकल्पना गरेको हुन्छ, उही दुखी जीवन बाचेको यथार्थ होइन र आजको ? यस्तो परिबन्दमा महिलापुरुष दुबै परेका छैनन् र ? यसको पछाडिको कारण पनि उही दलाल पुँजीवाद र नवउदारवाद नै हो ।

तराईका खेतबारी, घरघडेरीमा सकिए । पहाड खाली भयो । हिजोको रमाइला चाडपर्व, गीतसङ्गीत लोपोन्मुख भए । देशका नागरिक पलायन भए । यो पलायन विदेशी दलालले लागु गरेको नवउदारवादी नीतिले गर्दा भएको हो ।

देशभक्त राष्ट्रवादी प्रगतिशील नेपालीपनको अभाव देखियो नेपालमा । अब हामीले यो दलाल पुँजीवादको ठाउँमा राष्ट्रिय पुँजीवाद (नयाँ जनवादी व्यवस्था) को विकास आजको पहिलो काम बनाउनुपर्छ र नवउदारवादको अन्त्य गर्नुपर्छ अनि बल्ल देशको विकास हुन्छ । नागरिकले आफ्नै देशमा बसेर उत्पादन गर्छ । जनताको प्रगति यही बाटोबाट मात्र सम्भव छ ।

आज नागरिकले गणतन्त्रलाई धिक्कारिरहेको छ, किन ? के पुराना दिन सम्झेर कुनै अमुक व्यक्तिलाई सत्ता सुम्पिएर देशको भविष्य राम्रो होला त ? के गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षताभन्दा राम्रो प्रगतिशील व्यवस्था एकतन्त्रीय पारिवारिक व्यवस्था हो त ? अवश्य होइन किनकि २०१७ साल अब फर्किने होइन । यो प्रकृतिको नियम विपरीत कुरा हो । अब नयाँ सोच, नयाँ व्यवस्था आउने हो । म बुढो हुने हो, बालक हुने कुरा प्रकृतिले दिँदैन । त्यस्तै, राजतन्त्र पनि अब आउने होइन बरु जनगणतन्त्रतिर जान आमूल परिवर्तनतर्फ नै जाने हो । एक जना राजा राम्रो होला, उसले राष्ट्रको लागि राम्रो काम गर्ला तर उसको छोरो गजेडी, चरसी, जुवाडे, गुन्डा, अपराधी हुँदैन भन्ने के आधार ? त्यसैले राजतन्त्रको भूत दिमागबाट निकाल्नु हरेक नेपालीलाई आवश्यक छ ।