मोहनविक्रम सिंह ##
मेक्सिकोमा आप्रवासीको एउटा ट्रकमा त्यहाँको सेनाले गोली प्रहार गर्दा केही आप्रवासीको मृत्यु भएको र तिनीहरूमध्ये केही नेपाली पनि भएको समाचार सार्वजनिक भएको छ । त्यो अत्यन्त दुखद समाचार हो तर त्यो भन्दा बढी त्यो समाचारको गम्भीरता यो कुरामा अन्तरनिहित छ कि त्यसले नेपालको अनिश्चित र दुखद भविष्यतिर सङ्केत गर्दछ ।
अहिले रोजगारीको खोजीमा नेपालीहरू संसारका विभिन्न देशमा जाने गरेका छन् । वास्तवमा भन्ने हो भने नेपालीहरू संसारभरि नै छरिएका छन् । त्यसरी अहिले देशभित्रको जुन दूरावस्था छ, त्यसबाट बच्नका लागि नेपालीहरूले सारा संसारको चक्कर लगाउने गरेका छन् । त्यही सिलसिलामा संसारका कैयौँ देशको चक्कर लगाउँदै वा कैयौँ प्रकारका हन्डर खाँदै उनीहरू मेक्सिको पुग्दछन् र त्यहाँबाट अवैध रूपले अमेरिकामा पस्ने प्रयत्न गर्दछन् ।
त्यो नेपालको मात्र समस्या होइन, संसारका अन्य कैयौँ पिछडिएका देशका मानिसले पनि अवैध रूपले युरोपका विकसित देशमा पुग्ने प्रयत्न गर्दछन् । त्यस सिलसिलामा समुद्रमा डुङ्गा पल्टेर ठुलो सङ्ख्यामा मानिसहरूको मृत्यु हुने गरेका समाचार पनि सञ्चारमाध्यमका आइरहन्छन् । नेपाली महिलालाई तस्करहरूले कैयौँ देशमा घुमाउँदै लैजान्छन् । त्यो क्रममा ठाउँठाउँमा कैयौँ महिला गिरफ्तार भएका समाचार पनि आइरहन्छन् ।
अहिले कैयौँ नेपालीले विदेशमा गएर कुनै पेसा खोज्ने र त्यसरी आफ्नो भविष्यलाई सुरक्षित गर्न सफल भएको पनि पाइन्छ । व्यक्तिगत रूपमा कसैले त्यस प्रकारको सफलता प्राप्त गरे पनि समग्र रूपमा त्यो अस्थायी कुरा हो । अहिले संसारभरि नै आर्थिक मन्दी वा आर्थिक सङ्कटको स्थिति उत्पन्न हुँदै गइरहेको छ । प्रत्येक विकसित पुँजीवादी देशमा पनि बेरोजगारी बढ्दै गइरहेको छ । त्यसको स्वाभाविक परिणाम यो भइरहेको छ कि सबै देशमा विदेशबाट आउने आप्रवासीप्रति विरोधको भावना बढ्दै गइरहेको छ । विदेशबाट आउने आप्रवासीका कारणले उनीहरूको रोजगारी खोसिँदै छ भन्ने धारणा प्रत्येक देशका मानिसमा बढ्दै गइरहेको छ । कैयौँ देशका सरकारले पनि आफ्ना देशमा बढिरहेको बेरोजगारीको समस्यामाथि ध्यान दिँदै आप्रवासीको आगमनलाई कम गर्न कडा कानुन बनाउँदै लगिरहेका छन् । बताइरहनुपर्ने आवश्यकता छैन कि त्यसको असर नेपालीमाथि पनि पर्ने कुरा निश्चित छ ।
भारतमा पहिले नेपाल धेरै नेपालीले राम्रो नोकरी पाउँथे तर अब नयाँ जाने नेपालीले त्यस प्रकारका राम्रा नोकरी कम पाउन थालेका छन् । त्यसैले अब नेपालीले भारतको ठाउँका अन्य देशतर्फ जाने नै बढी प्रयत्न गर्न थालेका छन् ।
द्वितीय विश्वयुद्धपछि युरोपमा त्यहाँका संरचना धेरै ध्वस्त भएका थिए । त्यहाँका निर्माण कार्यका लागि धेरै मजदुरको आवश्यकता थियो । त्यसैले विदेशीलाई त्यहाँ जानका लागि धेरै सजिलो थियो । युरोपका विभिन्न देशमा जानका लागि उनीहरूले भिसा पनि लिनु पर्दैनथ्यो र एयरपोर्टमा पुगेपछि उनीहरूलाई सजिलैसित एराइभल भिसा दिने गरिन्थ्यो तर अब त्यहाँ जान त्यति सजिलो छैन । त्यहाँ विदेशीको आगमनप्रति कडा कानुन बनाउन थालिएको छ ।
अमेरिकामा पनि बेरोजगारी धेरै बढेर गएको छ । त्यसैले त्यहाँ पनि विदेशीको आगमनप्रति कडाइ गर्न थालिएको छ । ट्रम्पले त राष्ट्रपतिको चुनावमा विदेशीको आगमनमा कडा रोक लगाउने र मेक्सिकोमा ठुलो पर्खाल लगाउने कुरालाई आफ्नो एउटा मुख्य चुनावी मुद्दा नै बनाएका छन् । जापानमा पहिले जस्तै सजिलैसित नोकरी कम प्राप्त हुने गरेको छ । अस्ट्रेलियामा पहिलेको तुलनामा आप्रवासीको आगमनमा पहिलेको तुलनामा बढी नियन्त्रण लगाउन थालिएको छ । यो स्पष्ट छ, ट्रम्प राष्ट्रपति चुनिएमा त्यहाँ आप्रवासीको आगमनप्रति कडा कानुन बनाइने छ ।
वर्मा (अहिलेको म्यानमार) बाट नेपालीहरू धपाइएको उदाहरण हाम्राअगाडि छ । भारतको आसामबाट पनि नेपालीलाई धपाइएको थियो र अहिले पनि त्यहाँ नेपालीमाथि बारम्बार हमला भइरहन्छ । भविष्यमा संसारका अन्य देशबाट पनि नेपालीलाई त्यसरी धपाइयो भने त्यो आश्चर्य को कुरा हुने छैन ।
अहिले नेपालीहरू जन देशमा छन्, त्यहाँ पनि जुन उनीहरूमाथि कैयौ प्रकारका दुर्व्यवहार हुने गरेका छन् । कैयौँ देशमा नेपालीलाई नागरिकता प्राप्त भएको भए पनि उनीहरूलाई द्वितीय श्रेणीको नागरिक मानिन्छ । उनीहरूप्रति अपमान वा अवहेलनाको व्यवहार गरिन्छ । खाडीका देशमा त नेपालीको अवस्था धेरै नै खराब छ । त्यहाँ उनीहरूका सामान्य कानुनी र मानवीय अधिकारमाथि पनि धेरै आघात पुर्याउने गरिन्छ । त्यसका विरुद्ध कानुनी उपचार पनि त्यहाँ कम उपलब्ध छन् ।
माथिको सङ्क्षिप्त विवरणबाट यो कुरामा कुनै शङ्का रहन्न कि विदेशमुखी भएर हामी भविष्यमा धेरै समयसम्म रहन सक्ने छैनौँ । अन्तमा हामीलाई चाहिने र काम लाग्ने आफ्नै देश हो । त्यसकारण हामीले यही देशलाई नै बनाउने प्रयत्न गर्नुपर्छ । हाम्रो भविष्यको लागि हाम्राअगाडि त्योबाहेक अन्य कुनै विकल्प छैन तर देशलाई बनाउने काम पनि सजिलो छैन । अहिले देशमा जुन प्रकारको व्यवस्था वा शासन प्रणाली छ, त्यो कायम रहँदासम्म देश बन्न सक्दैन तर देश बनाउने भनेर भाग्ने पनि होइन । देशमा जुन प्रकारको गलत व्यवस्था वा शासन प्रणाली छ, त्यसलाई हटाउन या सुधार्न प्रयत्न गर्नुपर्दछ र त्यो कार्य बिनासङ्घर्ष सफल हुन सक्दैन ।
मेक्सिकोमा जुन घटना घट्यो, त्यसका जरा नेपालमा छन् । नेपालको गलत प्रकारको व्यवस्था वा शासन प्रणालीका कारणले नै मेक्सिकोको जस्ता घटना घट्ने गर्दछन् ।
नेपालीले खालि मेक्सिकोमा मात्र होइन, संसारभरि नै त्यस प्रकारका घटनाको सामना गर्दै आउनु परिरहेको छ । त्यसका रूप र प्रसङ्ग बेग्लाबेग्लै हुन्छन् तर मूल कारण एउटै हो र त्यसको मूल जरो नेपालमा नै छ । त्यो जरोलाई उखेलेर नफाल्दासम्म नेपालीले मेक्सिकोका जस्ता घटनाको सधैँ सामना गरिरहनुपर्ने छ ।
