काठमाडौँ । भारतले अमेरिकी महादेशमा व्यक्तिहत्याको शृङ्खला चलाइरहेको तथ्य सार्वजनिक भएको छ ।

बिबिसीका अनुसार पृथक् पन्जाब आन्दोलन (खालिस्तान) को नाममा भारतले यस्तो क्रियाकलाप गरेको पाइएको हो ।

गत जुन १८, २०२३ का दिन क्यानडाको ब्रिटिस कोलम्बियामा ४५ वर्षीय हरदीप सिंह निज्जरको हत्या भएको थियो । सोही शृङ्खलामा थप तीन जना सिख नेताको हत्याप्रयासको क्रममा गुर्पवन्तसिंह पन्नुनको हत्या असफल भएपछि यो प्रकरण बाहिर आएको छ ।

यस सिलसिलामा अमेरिकाको न्याय मन्त्रालयले नोभेम्बर २९, २०२३ का दिन एक जना भारतीय व्यक्ति निखिल गुप्ताका विरुद्ध १५ पृष्ठ लामो अभियोगपत्र अदालतमा दर्ता गराएको छ ।

अभियोगपत्रमा गुप्ताले निज्जरको हत्यापछि पन्नुनको हत्या गर्न एक लाख अमेरिकी डलर अमेरिकी नागरिकलाई दिएको उल्लेख छ तर ती अमेरिकी नागरिकले भने गुप्तालाई पक्राउ गर्नका लागि पन्नुनको हत्याप्रयासको अभिनय गरेको थाहा लागेको छ । त्यससँगै गुप्ताका विरुद्ध अभियोगपत्र दर्ता भएको हो ।

पन्नुन क्यानडा र अमेरिकाका दोहोरो नागरिक थिए । अमेरिकी नागरिक भएकाले उनीसम्बन्धी मामिला अमेरिकी अदालत चलेको हो ।
गुप्ताले निज्जरको हत्याको भिडियो ती अमेरिकी नागरिकलाई पठाउँदै पन्नुनको हत्या गर्न भनेको र त्यसपछि अरू दुई जनाका हत्या गर्नुपर्ने बताएको अभियोगपत्रमा उल्लेख छ ।

अभियोगपत्रमा एक जना भारतीय सरकारी कर्मचारीको आदेशअनुसार गुप्ताले अमेरिकामा काम गरिरहेको आरोप लगाइएको छ ।

त्यस्तै, अभियोगपत्रमा गुप्तामाथि हत्या गरेको आरोप त लगाइएको छैन तर हत्याप्रयासलाई सम्पन्न गर्न आवश्यक व्यवस्थापन र जासुसी गरेको भने दाबी गरिएको छ । त्यति मात्रै होइन, गुप्ता आफै सिख नेताको हत्यामा संलग्न हुन चाहेको प्रमाणसमेत उक्त अभियोगपत्रमा संलग्न गरिएको छ ।

गुप्ताले जुन महिनाभित्रैमा अरू तीन जना सिख नेताको हत्या गर्न चाहेको अभियोगपत्रमा उल्लेख छ । थप दुई जना को हुन् ? त्यसबारे भने गुप्ताले अझैसम्म खुलाएका छैनन् ।

यता, यस प्रकरणमा भारत सरकार उच्चाधिकारीसँग ह्वाइट हाउसले छलफल गरिसकेको सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् ।

यता, गुप्तामाथि अन्तर्राष्ट्रिय लागुऔषध र हतियार तस्करीमा संलग्न रहेको आरोप लागेको छ ।

हत्याप्रयास भएका पन्नुन सिख फर जस्टिसका सल्लाहकार तथा निज्जरका सहयोगी मानिन्थे ।

निज्जर प्रकरणमा तनाव
जुन १८ का दिन निज्जरको हत्या भएपछि क्यानडाका प्रधानमन्त्री जस्टिन ट्रुडोले त्यसमा भारतको हात रहेको बताएका थिए । त्यसपछि भारत र क्यानडाको माझमा तनावको स्थिति उत्पन्न भएको थियो । त्यस क्रममा भिसा दिन नै रोक लगाउनुपर्ने स्थिति निर्माण भएको थियो ।

यता, भारतले भने त्यो आरोपलाई ‘निरर्थक’ र ‘चिन्तायुक्त’ बताएको थियो ।

यस प्रकरणमा पहिला क्यानडाले एक जना भारतीय कूटनीतिज्ञ पवनकुमार रायलाई निष्काशन गरेको थियो भने त्यसको प्रत्युत्तरमा भारतले पनि एक जना क्यानडेली कूटनीतिज्ञलाई निष्काशन गरेको थियो ।

यसै क्रममा निज्जर हत्याको विरुद्ध क्यानडाको टोरन्टोस्थित भारतीय वाणिज्य दूतावासबाहिर तथा क्यानडाबाहिर लन्डन, मेलबर्न र सानफ्रान्सिस्कोमा प्रदर्शन भएका थिए ।

त्यस्तै, भारतको पक्षमा पनि क्यानडाको टोरन्टोमा नै प्रदर्शन भएको थियो ।

यो प्रकरणले क्रमश: अन्तर्राष्ट्रिय रूप लिन पुग्यो । त्यस क्रममा भारतमा सम्पन्न जि–२० शिखर सम्मेलन अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले मोदीसँग भेटेरै चिन्ता व्यक्त गरेका थिए ।

भारत चोखो छैन
निज्जर हत्यामा भारतीय संलग्नतालाई भारतले अस्वीकार गरे पछि तथ्यले भने भारतको संलग्नतालाई नै पुष्टि गर्दछ ।

सञ्चारमाध्यममा प्रकाशित जानकारीअनुसार गत वर्ष जुलाई २२, २०२२ मा भारतको राष्ट्रिय अनुसन्धान निकायले निज्जरबारे सूचना दिनेलाई नगद पुरस्कारको घोषणा गरेको थियो ।

सोही क्रममा जुलाई १८ का दिन मास्क लगाएका दुई जना सशस्त्र व्यक्तिले क्यानडामा निज्जरलाई गोली हानी हत्या गरेका थिए । यसै आधारमा क्यानडेली प्रधानमन्त्री ट्रुडोले भारतप्रति शङ्का व्यक्त गरेका थिए ।

बाँकी छ पृथक खालिस्तानको प्रभाव
भारतमा कुल जनसङ्ख्यामध्ये दुई प्रतिशत सिख धर्मावलम्बी छन् । उता, क्यानडामा १८ लाखको हाराहारीमा भारतीय सिख रहेको बताइएको छ ।

भारतमा खालिस्तानको नाममा सन् १९८० को दसकवरिपरि पृथक् सिख आन्दोलन उठेको थियो । त्यस आन्दोलनलाई दमन गर्न सिख धर्मावलम्बीको प्रसिद्ध र पवित्र धार्मिकस्थल मानिने अमृतसरको स्वर्णमन्दिरभित्रै गोली चलाइएपछि सिख धर्मालम्बी अरू आक्रोशित बनेका थिए । सुरक्षाकर्मीलाई उक्त आदेश तत्कालीन प्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीले दिएपछि उनकै सिख अङ्गरक्षक बेअन्त सिंहले गान्धीको गोली हानी हत्या गरेको भारतीय पर्यवेक्षकहरू बताउँछन् ।

त्यति बेलादेखि भारतीय सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिरहँदा पृथक् सिख आन्दालन त सुस्ताएको छ तर त्यसको समर्थनमा विदेशमा रहेका सिखको अभियान यथावत् छ । त्यही आवाज क्यानडा, अमेरिका, बेलायत, अस्टेलियालगायत अन्यत्र पनि बेला बेलामा उठ्ने गरेको छ ।

क्यानडामा पृथक् खालिस्तान सङ्गठन सक्रिय रहेको भारतको दाबी रहँदै आएको छ तर क्यानडाले भने त्यस आरोपलाई अस्वीकार गर्दै आएको छ । (एजेन्सीको सहयोगमा)