निमबहादुर बुढाथोकीमगर ##

सर्वप्रथम हाम्रो सङ्गठन अखिल नेपाल जनजाति सम्मेलनको तर्फबाट देश तथा विदेशमा रहनुभएका सम्पूर्ण आदिवासी जनजाति समुदायलाई एकतिसौँ विश्व आदिवासी दिवसको अवसरमा हार्दिक शुभकामना व्यक्त गर्न चाहन्छु ।

अगस्त ९ विश्व आदिवासी आन्दोलनको महत्त्वपूर्ण दिन हो । अगस्त ९, १९८२ का दिन संयुक्त राष्ट्र सङ्घले आदिवासी जनजातिका बारेमा अध्ययन तथा उनीहरूको मुद्दा हेर्ने गरी आदिवासी जनजातिसम्बन्धी आदिवासी कार्यदलको गठन गरेको थियो । सन् १९९३ देखि आदिवासी जनजातिको आर्थिक, मानवआधिकार, भाषा आदि सम्बन्धी अधिकारको बारेमा घोषणापत्र मस्यौदा लेखन प्रारम्भ भई सन् १९९५ मा सम्पन्न भएको थियो । संयुक्त राष्ट्र सङ्घद्वारा त्यही वर्ष सन् १९९५–२००४ सम्मलाई आदिवासी दशकको रूपमा घोषणा पनि गऱ्यो । त्यसैले सन् १९९५ देखि अगस्त ९ लाई विश्वभरिका आदिवासी जनजाति सङ्घसंस्थाले विश्व आदिवासी दिवसको रूपमा मनाउन प्रारम्भ गरेर नेपालमा पनि त्यसै बेलादेखि विभिन्न सङ्घसंस्थाले विविध रूपमा विभिन्न कार्यक्रमसहित विश्व आदिवासी दिवस मनाउँदै आइरहेका छौँ ।

संयुक्त राष्ट्र सङ्घद्वारा आदिवासी जनजातिको अधिकारसम्बन्धी मस्यौदा घोषणापत्र लेखन कार्य हुनु पनि आदिवासी जनजातिको आफ्नो हकहित र अधिकारसम्बन्धी उनीहरूले गरेको आन्दोलनको परिणाम हो । त्यसैले आदिवासी जनजातिले पनि आफ्नो हक, अधिकार प्राप्ति तथा स्वतन्त्रता र समानताको आन्दोलनको रूपमा विश्व आदिवासी दिवसलाई ग्रहण गर्नु आवश्यक छ ।

आदिवासी दिवस रमाइलो गर्ने दिवसका लागि मात्र होइन, यो दिवसको अवसरमा गरिने विभिन्न गतिविधिले आदिवासी जनजातिको मुक्तिउत्थानको पक्षमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा योगदान पुऱ्याउन आवश्यक छ ।

२०७८ सालको राष्ट्रिय जनगणनाअनुसार नेपालको कुल जनसङ्ख्याको (३.८८ प्रतिशत) अर्थात अग्रस्थानमा आदिवासी जनजातिको जनसङ्ख्यासहित विश्वका करिब ३३ करोड आदिवासीले विश्व आदिवासी दिवस मनाइरहेका छन् । नेपाल पनि संयुक्त राष्ट्र सङ्घको सदस्यराष्ट्र हो । संयुक्त राष्ट्र सङ्घद्वारा पारित आदिवासी जनजाति अधिकारसम्बन्धी विभिन्न दस्तावेज तथा घोषणापत्रमा नेपालले पनि हस्ताक्षर गर्दै आएको छ तर राज्यले ती घोषणाका उद्देश्य कार्यान्वयनतर्फ ध्यान दिएको छैन र स्वयम् संयुक्त राष्ट्र सङ्घ पनि त्यसप्रति गम्भीर देखिँदैन ।

नेपालले सन् १९८९ को आइएलओ अभिसन्धि नं. १६९ लाई २०६४ सालमा संसद्को हिउँदे अधिवेशबाट पारित गरिसकेको छ । त्यो अभिसन्धि पारित गर्ने नेपाल विश्वको उन्निसौँ र एसियाको दोस्रो राष्ट्र भएको छ । त्यो अभिसन्धिले आदिवासीका भूमि, प्राकृतिक स्रोतसाधनमाथिको अधिकार, मानवअधिकार, सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक र भाषिकलगायतका अधिकारलाई सम्बोधन गरेको छ । अहिले हामी एकतिसौँ विश्व आदिवासी दिवस अगस्त ९, २०२५ (२०८२ साउन २४) मनाइरहँदा नेपालको राज्यसत्ताले आदिवासी जनजातिको हकहित र समानताको पक्षमा उल्लेख्य पहलकदमी गरेको पाइँदैन ।

आदिवासी दिवसको सामान्य औपचारिकतासमेत पूरा गर्न नसक्नुले नेपालको राज्यसत्तामा आदिवासी जनजातिप्रति कति उपेक्षित नीति र दृष्टिकोण छ भन्ने उजागर भएको छ । यस्तो विषयमा नेपालका आदिवासी जनजातिको गम्भीर ध्यान जानु जरुरी छ र आदिवासी जनजातिले पनि आफ्नो आवाज बुलन्द गराउनु आवश्यक दबाब सिर्जनाको खाँचो छ अन्यथा त्यो मस्यौदा दस्तावेजमा लेखिएका अधिकार पनि कागजमै सीमित रहनेछन् । त्यसकारण विश्व आदिवासी दिवसको सन्दर्भमा आदिवासी जनजातिले स्वतन्त्रता र समानताको आन्दोलनको भावना र मर्मसँग जोडेर आफ्नो आवाजलाई बुलन्द गर्दै विश्व आदिवासी दिवस–२०२५ लाई आदिवासी जनजाति अधिकार प्राप्तिको संयुक्त पहल र आन्दोलनको रूपमा बढाउँदै ‘गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षताको रक्षा गरौँ, विश्व आदिवासी दिवसको महत्त्वलाई आत्मसाथ गरौँ !’ भन्ने मूल नारासहित यो दिवस मनाइरहँदा हाम्रो देशमा अहिले बहुदलीय व्यवस्था, गणतन्त्र र धर्मनिरपेक्षता कायम भएको छ ।

यी उपलब्धि लामो सङ्घर्ष, गौरवपूर्ण इतिहास, त्याग र बलिदानबाट प्राप्त भएका उपलब्धि हुन् । आज प्रतिगामी शक्तिले ती उपलब्धिलाई समाप्त पार्ने कोसिस गरिरहेका छन् । यदि त्यो अभियान सफल भयो भने निश्चय नै नेपाल प्रतिगमनको दिशामा धकेलिनेछ र अहिलेको प्राप्त उपलब्धिलाई पुनः प्राप्त गर्न फेरि अरू पचास वर्ष सङ्घर्ष गर्नुपर्ने अवस्था आउँछ । त्यसकारण देशलाई प्रतिगमनको दिशामा जानबाट रोक्नका लागि आदिवासी जनजाति र सम्पूर्ण नेपाली जनता एकताबद्ध हुनु अहिलेको आवश्यकता भएको छ ।

नेपालका आदिवासी जनजाति पनि यी उपलब्धिको रक्षा गर्नका लागि एकजुट हुनुपर्दछ । प्रतिगमन विरुद्धमा भएका सबै राजनैतिक शक्ति, सङ्घसंस्था, नागरिक सबैको गम्भीर ध्यान जान आवश्यक छ । त्यसैले यो विश्व आदिवासी दिवस (अगस्त ९, २०२५ अर्थात् २०८२ साउन २४) लाई सफल पार्न हाम्रो सङ्गठन अखिल नेपाल जनजाति सम्मेलनले साताव्यापी रूपमा विविध कार्यक्रम गर्दैछ । उक्त कार्यक्रमलाई भव्यताका साथ सफल पार्न विभिन्न तहतप्का, सङ्घसंस्था, आदिवासी जनजाति समुदाय सबैलाई हार्दिक अपिल एवम् शुभकामना व्यक्त गर्दछौँ ।