गत कात्तिक ६ गते भारतको केन्द्रीय सरकारपरस्त निजी टेलिभिजनले राखेको एउटा कार्यक्रममा पुगेर अर्थमन्त्री डा स्वर्णिम वाग्लेले नेपालको घरेलु विषयमा आपत्तिजनक अभिव्यक्ति दिएका छन् । उनको भनाइको सार थियो– नेपालमा भारत विरोधी राष्ट्रवादको युग समाप्त भएको छ । यसबाट उनले दुइटा विषय प्रष्ट रूपमा आफ्नो धारणा बाहिर ल्याएका छन् : प्रथम– उनले आफूलाई भारतपरस्त व्यक्तिको रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्; द्वितीय– नेपालमा भारतले गरेका सीमा अतिक्रमण, असमान सन्धिसम्झौता र माइक्रो म्यानेजमेन्टसमेतको विरोधलाई उनले ॅभारत विरोधी राष्ट्रवाद’ मान्दछन् । यो बुझाइ भारत सरकारको हो भनेर भनिरहनुपर्ने विषय होइन । भारतले नेपालमा उठ्ने भारतको सीमा अतिक्रमण, असमान सन्धिसम्झौता र माइक्रो म्यानेजमेन्ट विरुद्धको आवाजलाई ॅभारत विरोधी राष्ट्रवाद’ बताउँदै आएको छ । २०८३ जेठमा प्रतिनिधिसभामा प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले नेपालले पनि भारतको जमिन मिचेको बताएको र त्यो अभिव्यक्ति अहिलेसम्म पनि संसद्को रेकर्डमा यथावत् रहेकै बेला अर्थमन्त्रीको यस्तो अभिव्यक्ति आएपछि यी दुवैको सम्मिलित अर्थ के हुन्छ ? के वर्तमान सरकारले आफूलाई भारतपरस्त भूमिकामा प्रकट गर्न थालेको हो ? सम्भावित भारत भ्रमणअघि प्रधानमन्त्री र अर्थमन्त्रीको यस्तो अभिव्यक्तिको स्वतन्त्र अर्थ यस्तो पनि लाग्न सक्दछ । सरकारले तत्कालै यसबारेमा आफ्नो धारणा सार्वजनिक गर्नुपर्दछ ।
नेपालको इतिहासको तितो यथार्थ यही हो– कतिपय कमीकमजोरीका बाबजुद राष्ट्रियताको मामिलामा वामपन्थी शक्तिहरूले नै सही नीति अपनाउने गरेका छन् । आफ्नो स्थापनाकालदेखि नै नेकपाले राष्ट्रियताको विषयमा महङ्खवपूर्ण भूमिका खेल्दै आइरहेको छ । अहिले कम्युनिस्ट पार्टी भनिएकाहरू विभिन्न टुक्रामा विभाजित भए पनि राष्ट्रियताको सवालमा उनीहरूमा त्यति बढी भिन्नता पाउन सकिँदैन र उनीहरूले यस सवालमा सहकार्य गर्ने गरेका छन् । अर्कोतर्फ, राष्ट्रिय राजनीतिको अर्को शक्ति नेपाली कङ्ग्रेसलाई हेरौँ । त्यसको स्थापना नै भारतीय कङ्ग्रेसको एउटा अङ्गको रूपमा भएको थियो । कङ्ग्रेसका नेता मातृकाप्रसाद कोइरालाको शासनकालमा नेपाल–भारत सम्बन्धमा “विशेष युग” को अभ्यास भएको थियो । त्यसअन्तर्गत भारतका प्रतिनिधि नेपालको मन्त्रिपरिषद् बैठकमा बस्दथे । त्यसपछि तुलनात्मक रूपमा विपीले सही नीति अपनाए पनि उनी भारतप्रति नरमै थिए । पछि जब उनी केही प्रष्ट भए, तब लोकतन्त्रप्रति गलत नीति अपनाउन पुगेका थिए । यसको तुलनामा विभिन्न टुक्रामा विभाजित भए पनि वामपन्थी शक्तिहरूले राष्ट्रियताको सवालमा सही नीति अपनाउने गरेका छन् । यदि देशमा वामपन्थी दलहरूको अस्तित्व हुँदैनथ्यो भने सम्भवतः नेपालको नियति सिक्किमको जस्तो भइसक्दथ्यो । अहिलेका अर्थमन्त्री डा वाग्ले कङ्ग्रेस पृष्ठभूमिबाट आएका हुन् । त्यस अर्थमा कम्युनिस्ट विरोधी भारतसमेतको सझदारी उनमा छ । त्यसैले नेपालका वामपन्थी शक्तिले सीमा अतिक्रमण, असमान सन्धिसम्झौता र माइक्रो म्यानेजमेन्टको विरुद्ध भारतीय गतिविधिको विरोध गर्दा डा वाग्लेले समेत त्यसलाई ‘भारत विरोधी राष्ट्रवाद’ देख्न पुग्नु अनौठो होइन ।
नेपाली राजनीतिमा लोकतन्त्र र राष्ट्रियताबारे समान प्रकारले सही राजनीतिक दिशा अपनाउन नसक्ने समस्या गम्भीर रहँदै आएको छ । कङ्ग्रेस र वामपन्थी शक्तिमध्ये सत्तासंस्थापनको अवस्थामा रहँदा यसमध्ये कुनै एक मामिलामा कमजोरी गर्ने गरेको पाइन्छ तर अहिलेको सरकार भने लोकतन्त्र र राष्ट्रियता दुवै मामिलामा कमजोर देखिएको छ । वर्तमान बालेन्द्र सरकारले देशभित्र लोकतान्त्रिक अधिकारलाई कुण्ठित गरिरहेको छर्लङ्ग छ भने राष्ट्रियताको सवालमा पनि उसको एकपछि अर्को कमजोरी उजागर भइरहेको छ । यही तरिकाले अगाडि बढ्दै जाने हो भने प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको भारत भ्रमणका बेला भारतसित नेपालको अर्को राष्ट्रघाती सन्धिसम्झौता नहोला भन्न सकिँदैन । त्यसैले लोकतन्त्रप्रेमी तथा देशभक्त नेपाली जनता चनाखो भएर बालेन्द्र सरकारका लोकतन्त्र तथा राष्ट्रियताको मामिलामा चुक्ने नीतिको विरोधमा आवाज उठाउन तम्तयार भएर बस्नुपर्ने आवश्यकता छ ।
युगदर्शन साप्ताहिक, वर्ष १८, अंक ८, २०८३ कार्तिक ११ गते
