खाना पकाउने ग्यासको समस्या अझैसम्म समाधान भएको छैन । यही विषयमा विवाद हुँदा तत्कालीन आपूर्तिमन्त्रीले रानीनामा दिनुपरेको थियो । त्यसलगत्तै आपूर्तिमन्त्रीको रूपमा दीपककुमार साह आएका छन् । त्यसलगत्तै ग्यास आपूर्तिको समस्या समाधान गरिने दाबी गएिको थियो तर हालसम्म समस्याको समाधान भएको छैन । अब आपूर्तिमन्त्रीले नै भन्न थालेका छन्– ग्याँस आपूर्तिको समाधान हाम्रो हातमा छैन । यसको सम्बन्ध मध्यपूर्वको युद्धसँग जोडिएको छ । उनले अब ग्यासको विकल्प सोच्नुपर्ने बताएका छन् । त्यसो हो भने समस्याको समाधान के हो ?
आपूर्तिमन्त्री साहले जुन अभिव्यक्ति दिएका छन्, त्यसप्रति विमति राख्नु आवश्यक छैन । ग्यासको उत्पादन हामीकहाँ नहुने भएकाले यसको समाधानमा हाम्रो पूर्ण नियन्त्रण हुन सक्दैनथ्यो । मन्त्री साहले भनेजस्तै ग्याँसको विकल्प खोजिनुपर्दछ । उनले ग्यासको विकल्पमा विद्युत्, सौर्य ऊर्जा, ब्रिक्स, दाउरातर्फ जानुपर्ने बताएका छन् । उनको यो प्रस्तावमा पनि विमति जनाउनुपर्ने कुनै कारण छैन । सवाल खालि यत्ति हो– यति सामान्य विषयमा पनि सरकारको किन ठोस रूपमा ध्यान जान सकिरहेको छैन । अहिलेको सरकार त अङ्कगणितीय हिसाबले शक्तिशाली सरकार हो । उसलाई यस्ता दैनिक विषयप्रति निर्णय लिन कुनै कठिनाइ छैन । यदि त्यो हो भने यसबारे ठोस पहलकदमी लिन के कस्ता अवरोध आएका छन् । यस खालको सामान्य निर्णय लिन सरकारका सामु के कस्ता समस्या छन् ? सरकारलाई समस्या समाधानमा कुनै बहान बनाउने छुट छ ?
ग्यासको विकल्प खोजिनुपर्दछ । त्यसको भरपर्दो विकल्प विद्युतीकरण नै हो । विद्युतीकरणले नै हाम्रो देशमा खाना पकाउने ग्यास आपूर्तिको समस्या पनि समाधान गर्नेछ । त्यसकारण तीव्र गतिमा विद्युत् उत्पादनतर्फ हाम्रो ध्यान जानुपर्दछ । जलविद्युत्मा हामीकहाँ प्रशस्त सम्भावना छन् । त्यससँगै पछिल्लो समयमा ग्लोबल वार्मिङ विश्वव्यापी समस्या बन्न जाँदा हिमालको हिउँ पग्लिने समस्या गम्भीर बन्दै गरहेको छ । यो समस्याप्रति पूर्व सतर्कता अपनाउँदै हामीले जलविद्युत्सँगै सौर्य ऊर्जातर्फ पनि ध्यन दिनुपर्ने हुन्छ । यहीँनेर हामीकहाँ ऊर्जा व्यवस्थापनसम्बन्धी समझदारमिा पनि समस्या छ ।
हामीले अलिकति विद्युत् उत्पादन भयो कि निर्यात गर्न हौसिरहेको छौँ । यतिखेर रसुवाबाढीका कारण सरदर चार सय मेगावाट विद्युत् अभावबाट हाी गुज्रिरहेका छौँ । हिउँदमा पानीको बहाव घट्दै जाँदा विद्युत्को अभाव झनै घटेर जानेछ । त्यो अवस्थामा हिउँदमा पुनः हामी लोडसेडिङको युगतर्फ फर्किने त होइन भन्ने आशङ्का अहिलेदेखि नै गर्न थालिएको छ । त्यसैले विद्युत् व्यवस्थापनाको सन्दर्भमा सरकारले अहिलेदेखि नै ठोस योजना बनाएर काम गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
रसुवाबाढीपूर्व हाम्रो विद्युत् क्षेत्रमा करिब एक हजार विद्युत् थपिने अवस्थासँगै विद्युत्को मूल्य समायोजनको विषयले प्रवेश पाएको थियो । अब पुनः हिउँदमा विद्युत् अभावबाट गुज्रिने त होइन भन्ने आशङ्कामाझ हामीले विद्युत् आयोजना र सौर्य ऊर्जाको विकल्पमा ध्यान दिँदै हिउँदको घरेलु ऊर्जा आपूर्तितर्फ हाम्रो ध्यान जानुपर्दछ । त्यससँगै प्रसारण लाइनको सुदृढीकरण हाम्रो अर्को समस्या हो । यसको समाधानतर्फ पनि हामीले जोड दिनुपरेको छ । एकातिर, घरेलु आवश्यकतापूूर्तिका लागि विद्युत् उत्पादन बढाउँदै, अर्कोतर्फ विद्युत्को घरेलु दरलाई समायोजन गर्दै अहिलेको हामीकहाँ देखा परिरहेको ग्यासको अभावलाई समेत समाधान गर्ने नीति सरकारले लिनुपर्दछ ।
यदि घरेलु प्रयोजनका लागि पेट्रोलियम पदार्थको विकल्पमा विद्युत् ऊर्जाले लिन्छ भने त्यसबाट हाम्रो व्यापारघाटा पनि कम हुँदै जानेछ । पक्कै पनि यस खालको सकारात्मक कदमले देशलाई फाइदा पुर्याउनेछ । त्यसैले ग्यास अभावको विकल्पमा विद्युतीकरणको विकल्प कार्यान्वयनमा उदासिनता देखाउनुहुन्न । समस्यालाई तत्कालको अस्थायी समस्याको रूपमा लिने गल्ती सरकारले गर्नुहुँदैन । आशा गरौँ, सरकारले त्यस्तो गर्ने छैन ।
युगदर्शन साप्ताहिक, वर्ष १८, अंक ५, २०८३ असौज २१ गते प्रकाशित
