काठमाडौँ, असार १ । नेपालको पहिलो विद्यार्थी आन्दोलन ‘जयतु संस्कृतम्’ सुरु भएको स्मृतिमा आज देशभर विभिन्न कार्यक्रमका साथ ८०औँ जयतु संस्कृतम् दिवस मनाइँदैछ।

वि.सं. २००४ असार १ गते तीनधारा पाठशालाका विद्यार्थीहरूले संस्कृतका शास्त्रीय विषयका साथै अङ्ग्रेजी, गणित, विज्ञान, भूगोललगायत आधुनिक विषय पनि अध्ययन गर्न पाउनुपर्ने माग राख्दै राणा शासनविरुद्ध आन्दोलन सुरु गरेका थिए। सोही ऐतिहासिक आन्दोलनको सम्झनामा प्रत्येक वर्ष असार १ गते जयतु संस्कृतम् दिवस मनाउने परम्परा रहिआएको छ।

आधुनिक शिक्षा प्राप्त गर्ने अधिकारको मागबाट सुरु भएको उक्त आन्दोलन क्रमशः जहानियाँ राणा शासनको विरोध तथा प्रजातन्त्र स्थापनाको पक्षमा केन्द्रित भएको थियो। आन्दोलन दबाउन राणा शासकहरूले तीनधारा पाठशालाका विद्यार्थीहरूलाई निष्कासन गरी उपत्यकाबाहिर पठाएपछि उनीहरूले देशभर राणा शासनविरुद्ध जनचेतना फैलाउने अभियान सञ्चालन गरेका थिए। यस आन्दोलनले देशका विभिन्न कुनाकन्दरासम्म राजनीतिक जागरण फैलाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको इतिहासमा उल्लेख छ।

आन्दोलनका क्रममा विद्यार्थीहरू भारतको वाराणसी पुगेका थिए। त्यहाँ उनीहरूले राणा शासनको अन्त्यका लागि प्रवासमा सक्रिय नेपाली कांग्रेसका संस्थापक बिपी कोइराला लगायतका नेतासँग भेटघाट गरेका थिए। जयतु संस्कृतम् आन्दोलनका अगुवा पूर्णप्रसाद ब्राह्मण, श्रीभद्र शर्मा लगायतका व्यक्तित्वहरू पनि प्रजातन्त्र स्थापनाको आन्दोलनमा सक्रिय रूपमा सहभागी भएका थिए।

आन्दोलनको स्वर्ण जयन्तीका अवसरमा वि.सं. २०५५ मा संस्कृत भाषा, साहित्य तथा संस्कृतिको संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले ‘जयतु संस्कृतम्’लाई संस्थागत स्वरूप दिई विधिवत् रूपमा दर्ता गरिएको थियो। त्यसयता जयतु संस्कृतम् दिवस संस्थागत रूपमा मनाइँदै आएको छ।

यस अवसरमा आज बिहान दरबारमार्गस्थित तीनधारा पाठशालाअगाडि रहेको जयतु संस्कृतम् स्तम्भमा माल्यार्पण, पुष्पगुच्छा अर्पण तथा विश्वशान्तिको कामनासहित स्वस्तिवाचन कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ। कार्यक्रममा सहभागी हुन जयतु संस्कृतम् संस्थाले संस्कृतप्रेमी, विद्वत् वर्ग तथा सर्वसाधारणमा आह्वान गरेको छ।

माल्यार्पण तथा स्वस्तिवाचनपछि जयतु संस्कृतम् स्तम्भबाट प्रभातफेरी निकालिने र रानीपोखरीस्थित दरबार हाईस्कुल (संस्कृत माध्यमिक विद्यालय) मा पुगेर औपचारिक समारोह आयोजना गरिने कार्यक्रम रहेको संस्थाले जनाएको छ।

जयतु संस्कृतम् संस्थाका अनुसार यस वर्ष ऐतिहासिक आन्दोलनको स्मरणमा ८०औँ जयतु संस्कृतम् दिवस विशेष कार्यक्रमसहित मनाइँदैछ।