विशाल दर्लामी ##
नेपालको परिवर्तनकारी आन्दोलनमा जनवादी÷प्रगतिशील गीतसङ्गीतको अहम् भुमिका रहँदै आएको छ ।
गीतसङ्गीतसँग मानिसको नङ र मासुको जस्तो सम्बन्ध रहेको हुन्छ । सङ्गीतबिना मानिसको जीवन एक प्रकारले अपुरो, अधुरो जस्तै बन्दछ तर जनवादी/प्रगतिशील गीत गाउनु निकै अप्ठ्यारो छ किनकि नेपाली गीतसङ्गीतको बजार बुर्जुवा गीतसङ्गीतले कब्जा गरेको छ । भ्युजका आधारमा गीतको मूल्याङ्कन हुन्छ र सस्तो लोकप्रियताका लागि अनेक प्रकारका हर्कत गरिन्छ । जुन गीतको धेरै भ्युज जान्छ, त्यो गीतलाई नै राम्रो भन्ने भाष्य निर्माण भएको छ । यति हुँदाहँुदै पनि पछिल्लो समय जनकलाकार, जनगीतसङ्गीतले पनि विस्तारै आफ्नो आकार बढाउँदै छ । जनवादी गीतका स्रोता पनि विस्तारै बढिरहेका छन् । यसले जनकलाकारलाई अवश्य पनि ऊर्जा मिलेको छ ।
यसै सन्दर्भमा ‘ए साथी’ नामक जनवादी गीत बजारमा आएको छ ।
गीतको शब्द साहित्यकार तथा राष्ट्रिय जनमोर्चा अर्घाखाँचीका अध्यक्ष तथा सहकर्मी थमन केसीले रचना गर्नुभएको छ । सङ्गीत संयोजन एरेन्ज जनवादी गायक तथा सर्जक हेमराज आश्रमले गर्नुभएको छ भने यो गीतमा जनवादी गायक तथा सर्जक थुमराज ढुङ्गाना र जनवादी गायिका कुस्मिता दर्लामीले आवाज दिनुभएको छ ।
गीतको शब्द भाव
ए साथी कठिन छ बाटो नागबेली घुम्छ मोडमोडमा
साहस गरी मुक्तिका गीत गाउँदै गाउँदै गाउँसहरमा
हुन्छन् हजारौँ हन्डर सङ्घर्ष जीवनको आधार
टुटुफुट होइन एकगठ बनी चम्काऊँ है संसार
हाम्रो आस्था जलाउँदै छन् बैरी मिलेर सोच गरौँ
विश्वासको माला चुडाल्दै छन् जालमा पारेर होस गरौँ
यात्रा हाम्रो रोक्न खोज्लान् प्रलोभन सारा देखाउँदै
पाइला हाम्रो मेट्न खोज्लान् भ्रम, षड्यन्त्र फैलाउँदै
झन् झन् हाम्रो शिथिलताले दुस्मनले शिर उठाउँछ
सुन्दर भविष्य सुशासन संसारबाट हुत्याउँछ
निराश जीवन कमजोर मनले विचार हाम्रो गलाउँछ
आपसमा हाम्रो घरझगडाले अस्तित्व सारा जलाउँछ
गीत रचनाको पृष्ठभूमि
गीतकार थमन केसीले यो गीत पाँच वर्षअगाडि लेखेको बताउनुभएको छ । हेर्दा स्वभावले उहाँ अर्कै देखिए पनि उहाँमा साहित्यप्रति गहिरो रुचि रहेछ भन्ने देखाउँछ यस गीतले । यसअघि उहाले रचना गरेको “कालापानी” बोलको गीत निकै राम्रो र चर्चामा रहेको थियो । जनवादी गायक हेमराज आश्रम भन्नुहुन्छ– राजनीतिककर्मीमा साहित्यिक रुचि र क्षमता पनि हुनुपर्दछ । त्यसले राजनीतिलाई झन् सुन्दर बनाउँछ ।
थमनजीले हेमराज आश्रमले भने झैँ साहित्यको क्षेत्रलाई पनि सँगसँगै लैजानुभएको छ, जुन कुरा अरूका लागि पनि अनुकरणीय छ । आशा गरौँ, यसको प्रभाव अरू धेरैमा फैलिदै जाने छ ।
थमनजीले यो गीत सेयर गर्दै भन्नुभएको छ– मैले यो गीत नेकपा (मसाल) को आठौँ महाधिवेशनपछि लेखेको हुँ । संयोग नै भन्नुपर्छ, आठौँ महाधिवेशनपछि लेखेको गीत नवौँ महाधिवेशनको पूर्वसन्ध्यामा रिलिज भएको छ । त्यसकारण यो गीत अझै अर्थपूर्ण छ भन्ने लागेको छ ।
आठौँ महाधिवेशनपछि नेकपा (मसाल) मा विभाजन आयो । पक्कै पनि त्यो सबैका लागि दुखद कुरा थियो । ती सबै कुराहरू यहाँ उल्लेख गर्नु सान्दर्भिक हुदैन तथापि गीत सिर्जना हुनुको पृष्ठभूमि तत्कालीन समयमा पार्टीमा देखिएका बिबिध समस्या र फुटसमेतको कारण सृजित भएको भनी अनुमान गर्न सकिन्छ ।
गीतको सन्देश
समग्रमा गीतले एकताको सन्देश बोकेको छ । नेपालको वामपन्थी कम्युनिस्ट आन्दोलनमा भएको टुटफुट र विभाजनको शृङ्खलाले आज नेपाली जनता निराश छन् । त्यति मात्र होइन, पदप्रतिष्ठा र स्वार्थको कोपमा नेपालको वाम आन्दोलन परेको छ । स्वार्थ मिल्दा जुट्ने र स्वार्थमा धक्का लाग्दा फुट्ने नेपालका कम्युनिस्ट पार्टीको जुन गलत तरिका छ, त्यसले नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई नै ठुलो क्षति पुर्याएको छ ।
आठौँ महाधिवेशनपछि पार्टीमा जुन समस्या देखा पर्यो, त्यसले पार्टीलाई निकै कमजोर बनायो । त्यसकारण गीतकारले फुटेर होइन, जुटेर अगाडि बढ्नुपर्ने आवश्यतामा जोड दिनुभएको छ । समस्याबाट भागेर, फुटेर होइन, समस्याको सही हल गरेर आन्दोलनलाई एकीकृत गर्नुपर्ने सन्देश गीतले बोकेको छ । त्यसबाहेक विभिन्न षड्यन्त्र, जालझेलबाट जोगिएर हिँड्नुपर्ने सन्देश बोकेको छ । सही बाटो हिँड्न कठिन छ; अप्ठ्यारो छ; नागबेली झैँ घुमाउरो छ; मोड छन्—यी सबै प्रतिकूलतालाई चिरेर जनताका बिचमा सही सन्देश पुर्याउनु गीतले सुझाएको छ ।
गीतको अन्तिममा निकै सुन्दर शब्द रहेका छन्; जस्तै :
निराश जीवन कमजोर मनले विचार हाम्रो गलाउँछ
आपसमा हाम्रो घरझगडाले अस्तित्व सारा गलाउँछ
सङ्गीत र स्वर पक्ष :
कुनै पनि गीत राम्रो बन्नका लागि त्यहाँ धेरै पक्ष जरुरी हुन्छ । जस्तो कि शब्द, सङ्गीत, एरेन्ज, स्वर आदि । यी सबै कुराको तादत्म्यले मात्र गीत गीत बन्दछ र त्यो जीवन्त हुन्छ । यो गीतमा केही अपवादलाई छोडेर गीतका शब्द मिठा र ओजयुक्त छन् ।
गीतमा सङ्गीत पक्ष बलियो नै छ । सङ्गीतमा मिसाइएको केही प्रविधिले गीतलाई मिठो बनाइदिएको छ । स्वरको कुरा गर्दा गायकी त महत्त्वपूर्ण भइहाल्यो, त्यसबाहेक शब्द उच्चारणमा प्रस्टता अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष हो ।
गीतमा युगल आवाज भएकाले यसै पनि मिठो सुनिएको छ । गीतमा पुरुष भोकल दिनुभएका थुमराजजीको प्लस प्वाइन्ट उहाले शब्दलाई प्रस्टसँग उच्चारण गर्नु हुन्छ । त्यो कुरा गीतको सायद मुटु नै हो जस्तो लाग्छ । आवाज त परिपक्व छ । मिठासपूर्ण छ । फिमेल भोकलमा रहनुभएकी गायिका कुस्मिताजीको आवाज निकै सुरिलो सुनिएको छ तर शब्द उच्चारणमा प्रस्टता छैन । कतिपय शब्द प्रस्टसँग बुझिएको छैन । समग्रमा दुबैको आवाज अब्वल छ । त्यसले गीतलाई सुन्दर बनाएको छ ।
अन्तमा यति मिठो गीतलाई टिप्पणी गर्ने धृष्टता गरेँ । सायद यो मेरो क्षमताभन्दा बाहिरको कुरा हो जस्तो लाग्दछ । गीत सुनेपछि यसको बारेमा मैले बोल्नुपर्ने र बोल्न सक्ने यति नै हो ।
जनवादी गीतसङ्गीतको आकाशमा यो गीतले एउटा इँटा थपेको छ । इन्टायर टिमप्रति साधुवाद व्यक्त गर्दछु ।
