कल्पना पौडेल ‘जिज्ञासु’ ##

विद्याको मन्दिर विद्यालय, जहाँ हजारौँ फूल फक्रिरहेका थिए, अनि फुलिरहेका थिए, रितेस फुल्दै, फक्रिँदै र ओइलाएर झर्दै गरेका फूल नियालिरहेको थियो ।

फूलहरूको रस चुस्दै भुर्र उड्दै गरेको पुतली छोप्न यताउता दगुर्थ्यो । साँच्चै प्रकृतिको अनमोल उपहार फूलहरूले बालकदेखि वृद्धासम्म सबैको मन मोहित पारेको हुन्छ । फूलहरूको आआफ्नै रङ छ† फरक सुगन्ध छ । तिनै फरक रङ र सुगन्धको नसामा भमरा लट्ठिएको हुन्छ ।

प्रदेशकै नमुना स्कुल, ठुलो बगैचा रङ्गिबिरङ्गी फूलहरूको सौन्दर्यतामा हराउँदा रितेसले आफूलाई बिर्सेको रहेछ ।

“ए रितेस ! तिमी यहाँ ट्वाल्ल परी के हेरेर बसेको ? कक्षामा जानुपर्दैन ?” पछाडिबाट रिताले आवाज दिँदा रितेस झस्कियो ।

“पुतली समात्न खोजेको, सकिनँ । ल हिँड जाऊँ” भन्दै रिता र रितेस कक्षाकोठामा गए ।

सबै विद्यार्थीलाई माया गर्ने गुरुआमा रमिलाले सामाजिक विषय पढाउँदै हुनुहुँदो रहेछ । गुरुआमाले रितेसलाइ भन्नुभयो– “कक्षा छोडेर बाहिर कहाँ गएको रितेस ?”

“पानी पिउन गएको गुरुआमा” रितेसले जवाफ फर्कायो ।

“पानी पिउन यतिका समय लाग्छ ? मैले कति धेरै पाठ पढाइसकेँ । म आउनुअघि तिमि कक्षामा थिएनौ ?”

रितेस अक्मकिँदै भन्यो– “गुरुआमा पानी पिएपछि पेट दुखेर शौचालय पनि गएको थिएँ ।”

अनुहार रातो बनाउँदै अर्को झुट थप्यो रितेसले । गुरुआमाले रितेसको मनोविज्ञान बुझेर होला, भन्नुभयो– “अनुशासित बन्नुपर्छ है रितेस अनि ठुलो र असल मान्छे बन्न सकिन्छ । कक्षा छोडेर बाहिर जानुहँुदैन ।”

सामाजिक शिक्षा पाठ पढाउनुभयो गुरुआमाले । अर्को घन्टी बजेपछि “भोलिको यो पाठ पढ्नू, म भोलि प्रश्न सोध्ने छु” भन्दै कक्षाबाहिर निस्कनुभयो ।

कक्षाकोठाबाट रमिला म्याडम गएपछि सबै विद्यार्थीहरू आआफ्नै धुनमा थिए । कसैले भर्खरै पढाएको पाठ पढेर छलफल गरिरहेका थिए त कोही होहल्ला मच्याइरहेका थिए । रिता कक्षाकी मनिटर थिइन् । उनले “हल्ला गर्नुहँुदैन, पहिलो बेन्चका साथीहरूले जस्तै पढाइको बारेमा छलफल गर्ने, प्रश्नोत्तर गर्ने गर्नुपर्छ” भन्दै पछाडिको बेन्चमा बसेर होहल्ला गर्ने साथीहरूलाई सम्झाउँदै थिइन् ।

यत्तिकैमा प्रधानाध्यापक ऋषि सर कक्षाकोठामा आइपुग्नुभयो ।

वचत तथा अनुशासनको बारेमा विद्यार्थीलाई परामर्श दिनुभयो– “अनुशासन विद्यार्थीको गहना हो । अनुशासन भनेको आफ्नो पवित्र आत्माले आफैलाई शासन गर्नु हो । कक्षाकोठा र विद्यालयका आचारसंहिता मान्नु, राज्यले बनाएका नियमकानुनलाई पालना गर्नु अनुशासन हो । अनुशासित विद्यार्थी मात्र देशको लागि, समाजको लागि, घरपरिवारको लागि र आफ्नो लागि ठुलो असल र सफल व्यक्ति बन्न सक्दछ । त्यसैले हामीले अरूलाई ढाँटन सकिन्छ तर आफ्नो आत्मालाई ढाँट्न सकिँदैन । गुरुले, आमाबुबाले र आफ्नाले कहिल्यै गलत बाटो देखाउँदैनन् । सधैँ असल मान्छे अनुशासित मान्छे बन्ने प्रेरणा प्रदान गर्दछन् तर हामी आफ्नो आत्मालाई ढाटिरहेका हुन्छौँ । गुरु र आमाबुबाले भनेका कुराहरूलाई बेवास्ता गरिरहेका हुन्छौँ । त्यसैले हामी गलत बाटोतर्फ अगाडि बढेर अनुशासनहीन क्रियाकलाप गरिरहेका हुन्छौँ, जसले हाम्रो जीवनलाई अन्धकारतर्फ धकेलिरहेको हुन्छ ।”

“त्यसैगरी हामीले फजुलखर्च कटौति गरी बचत गर्ने बानीको पनि विकास गर्नुपर्दछ । आज गरेको बचतले भविष्यमा ठुलो खाँचो टर्ने” लगायत विभिन्न ज्ञानमूलक र चेतनामूलक अर्ति उपदेश दिँदै ऋषि सरले भनिरहनुभएको थियो ।

कक्षाकोठामा सुनसान थियो । मन्त्रमुग्ध भएर सबैले हेड सरका कुरा सुनिरहेका थिए । हेडसरले बिस मिनेटजति आफ्ना कुरा विद्यार्थीलाई सुनाउनुभयो र कक्षाकोठाबाट बाहिरिनुभयो । यो घन्टीमा पढाउने रमेश सर बिदामा भएकाले समयको सदुपयोग गर्न हेडसर आउनुभएको थियो ।

हेडसरका कुराले रितेसलाइ झस्कायो । “मैले गुरुआमालाई ढाँटे । फूलबारीमा फूलसँग रमाएर पुतली छोप्ने प्रयासमा लामो समय कक्षाकोठा बाहिर बसेर गुरुआमालाई पानी पिउन र पेट दुखेर शौचालय गएको झुटमाथि झुट थप्दै गएँ । एक झुट लुकाउन अरू नयाँ बहाना बनाएँ । मैले त गुरुआमालाई मात्र ढाटिनँ । ओहो ¤ मैले त आफ्नो आत्मालाई समेत ढाँटेछु” भनेर रितेसलाइ ठुलो आत्मग्लानि महसुस भयो ।

अबउप्रान्त आफूले आफूलाई र अरू कसैलाई कदापि नढाट्ने प्रण गर्दै कक्षाबाट बाहिर निस्क्यो र रमिला म्याडमलाई यताउता खोज्न थाल्यो । सायद अर्को कक्षामा पढाउन जादै हुनुहुन्थ्यो होला, बाटोमा भेटिनुभयो । रितेसले म्याडमको अघि उभिएर दुई हातले कान समात्यो र आफूले ढाँटेको सबै कुरा बेलिबिस्तार सुनायो ।

गुरुआमा भावुक भएर भन्नुभयो– “यसरी गरेको गल्ती महसुस गर्ने क्षमा माग्ने व्यक्तिले कहिल्यै गल्ती दोहोर्‍याउँदैनन् र अनुशासित बनेर भविष्यमा ठुलो असल र सफल व्यक्ति बन्दछन् ।”

रितेसलाई क्षमा गरिदिनुभयो । रितेस खुसीले गदगद हुँदै कक्षाकोठातर्फ गयो ।

रितेस र रिता छिमेकी साथी थिए । सँगै खेल्दै खेल्दै घर गए । सधैँको चकचके चुलबुले र बोली बोलीमा नयाँ बहाना बनाएर बुबाआमालाई ढाँट्ने रितेसको फरक स्वभाव देखेर बुबाआमा दङ्ग परेका थिए, यस्तो परिवर्तन कसरी आयो भनेर ।

एक दिन बुबाले जिस्काउँदै भन्नुभयो– “ए रितेस ! आजकल त निकै जाति भएको छस् त ? के ओखती खाइस् र ? बल्ल मेरो छोरो ज्ञानी भयो । ठुलो भएर पक्कै केही बन्ने छ ।”

रितेसले मुस्कुराउँदै भन्यो– बुबा म ठुलो भएर डाक्टर बन्ने हो ।”

“बनिस डाक्टर किसानको छोरो डाक्टर बन्नी अरे ¤ केको खर्चले पढाउनी हो ? बरै मेरो सानो जागिरले जसोतसो घर खर्च धानिएको छ ।”

“थोपा थोपा सँगालेर घैँटो भरिन्छ नि” बुबा भन्दै रितेस खेल्न गयो ।

“आज मन सारै आत्तिएको छ । तेरा बा अझैसम्म घर आएनन् । जा त रितेस रिताका बा पनि सँगै सहर गएका थिए । उनी आए कि आएनन ? केही खबर आयो कि ?” रितेसकी आमाले सुस्केरा हाल्दै भनिन् ।

एक छिनमा गाउँले जम्मा भए । नराम्रो खबर आयो । सहर गएका रिता र रितेसका बुबाको बस दुर्घटनामा मृत्यु भएछ । गाउँघरमा रुवावासी भयो । सबैभन्दा बढी पीडा रिता र रितेसका परिवारलाई भयो । कमाउने मान्छे नै नरहेपछि परिवार बिचल्लीमा परे ।

दुईचार महिनापछि रीतालाई लिएर उनकी आमा माइत गइन् । गार्‍होसारो पर्दा छोरीको सहारा भन्नु नै माइतीघर हुने गर्दछ ।

चर्खा घुमे जस्तै समय बितेर गयो । अहिले रिता चार बच्चाकी आमा बनेकी थिइन् । अभावका कारण पढ्न सकिनन् र अज्ञानताका कारण वर्षैपिच्छे सन्तान जन्माउने मेसिनको रूपमा आफूलाई खडा गरिन् ।

कमजोरीका कारण असाध्यै बिरामी परिरहने रिता यसपटक सहरबाट नयाँ डाक्टर गाउँमा आएको सुनेर जचाउन गइन् । नि:शुल्क स्वास्थ्य शिविर रहेछ । खुसी हुँदै डाक्टर भएको क्याबिनमा पसिन । उनी छक्क परिन् । डाक्टर अरू कोही नभएर बाल्यकालको साथी रितेस रहेछ ।

रितेसलाई देख्नासाथ चिनिन् तर रितेसले रितालाई चिन्न सकेन । लामो समयको अन्तरालमा भेट भएको थियो । उनी दु:खले गर्दा उमेरभन्दा बढी बुढी देखिन्थिन ।

रिताले आफूलाई चिनाउँदै सोधिन्– “रितेस हाम्रो परिवारको बिचल्ली भएपछि म मामाघर गएँ । तिमी कसरी डाक्टर बन्यौ ? आखिर बिचल्लीमा त हाम्रो दुवै परिवार परेको थियो नि ?”

“बस न रिता कुर्सीमा, म सबै कुरा विस्तारमा भन्ने छु । यतिका वर्षपछि बाल्यकालको साथी भेटेर साह्रै मन खुसी भएको छ” भन्दै कुर्सी अगाडी सारिदियो रितेसले ।

“बुबाले आफू प्रस्तावक बसेर वचत र सुरक्षाका लागि मेरो जीवनबिमा गरिदिनुभएको रहेछ । बुबाको दुर्घटनामा मृत्यु भएपछि मलाई बिमा गरेबापत् आउने सेवासुविधाले मेरो भरणपोषण र उच्च शिक्षासम्म अध्ययन गराउनको लागि मेरो आमालाई कुनै आर्थिक अभाव झेल्नुपरेन, जसले गर्दा आज म डाक्टर बनेर आफ्नै गाउँसमाजको सेवा गर्ने अवसर पाएँ” रितेसका कुरा सुनेर रिताका आँखा रसाए ।

मनमनै सोचिन्, रितेसका बुबाले जस्तै मेरो बुबाले पनि आफू प्रस्तावक बसी मेरो जीवनबिमा गराइदिनु भएको भए म पनि रितेस जस्तै धेरै पढेर आत्मनिर्भर बन्ने थिएँ होला ? तर के गर्नु ? दुखैदु:खको सागरमा डुब्न लेखेको रहेछ, आर्थिक अभावले गर्दा पढन् पनि पाइनँ । सानैमा बिहे गरिदिए । विरोध गर्ने चेतना पलाएन । जब बुझ्ने भएँ, पश्चातापको आगोमा जल्दै छु” भन्दै सारीको सप्कोले आँसु पुछिन् ।

रितेसले उनको स्वास्थ परीक्षण गरी औषधि दियो । रिताले धन्यवाद फर्काइन र फेरि भेट्ने बाचासहित बाहिर निस्किइन् ।