काठमाडौँ । अखिल नेपाल प्रगतिशील लेखक सङ्घ (अन्पा) ले “स्वस्थानी ब्रतकथामा नारीको स्थान” विषयमा भर्चुअल अन्तरक्रिया सम्पन्न गरेको छ ।
अन्पाका उपाध्यक्ष रामदेव पाण्डेद्वारा विषयवस्तु प्रस्तुत गर्दै २०७९ पुस २४ गते साँझ सो कार्यक्रम सम्पन्न भएको हो ।
कार्यक्रममा विषयवस्तु प्रस्तुत गर्दै पाण्डेले स्वस्थानी ब्रतकथा सन् १५७३ मा जयन्त देवले लेखेको जानकारी दिनुभयो ।
‘त्यतिखेर त्यो सानो कथा मात्रै थियो । त्यसलाई ब्रत बस्ने प्रयोजनका लागि लेखिएको थिएन’ उहाँले भन्नुभयो– ‘अहिले त्यसलाई विस्तृत रूप दिइयो । अब स्वस्थानी ब्रतकथाको रूपमा व्यापक प्रचलनमा छ ।’
उपाध्यक्ष पाण्डेले यस सन्दर्भमा भारतमा “सन्तोषी माता” को प्रसङ्ग उल्लेख गर्नुभयो ।
‘केही वर्ष पनि भएको छैन, सन्तोषी माताको ब्रत प्रचलन सुरु भएको’ उहाँले भन्नुभयो– ‘पहिला सन्तोषी माताको नाममा कथा लेखियो । पछि त्यसैमाथि फिल्म बन्यो । अब त्यसले व्यापक रूप लिएको छ ।’
उहाँले स्वस्थानी ब्रतकथामा महिलाहरूलाई कमजोर देखाइएको बताउनुभयो ।
‘३३ कोटि देवीले आफ्नो विवाहबारे निर्णय गर्न नपाउनु, कथित श्रापको नाममा स्वस्थानीको महिला पात्र गोमाले ७० वर्षीय पुरुषसित विवाह गर्न बाध्य हुनु जस्ता घटनाले महिलाको कमजोर प्रस्तुतिलाई नै बताउँछ’ उहाँले भन्नुभयो ।
कुनै पनि धार्मिक ग्रन्थमा महिलाहरूलाई मुख्य र सबल पात्र नबनाइएको बताउँदै उहाँले स्वस्थानीमा पनि त्यही अवस्था रहेको बताउनुभयो ।
उहाँले निष्कर्षस्वरूप भन्नुभयो– ‘स्वस्थानी ब्रतकथा ४५० वर्षपूर्व लेखिएकाले त्यसको कुनै वैज्ञानिक महत्त्व छैन ।’
अन्पाका अध्यक्ष समीर सिंहको अध्यक्षता तथा महासचिव प्रकाश थापामगरको सञ्चालनमा अघि बढेको उक्त कार्यक्रममा केन्द्रीय सदस्य प्रेम गायकले स्वागत मन्तव्य राख्नुभएको थियो ।
कार्यक्रममा प्रभात सुवेदी, बिबाकर रिमाल, हरि नेपाललगायतले पूरक टिप्पणी राख्नुभएको थियो ।
