जितेन्द्र ढकाल ।।
पुराणमा एउटा प्रसङ्ग आउँछ, ईन्द्र, वृत्तासुर र ऋषि दधीचिको ।

आफ्नो ईन्द्रासन कब्जा गर्ने वृत्तासुरलाई कसैगरी पनि पराजित गर्न नसकेपछि सत्ताच्यूत ईन्द्रले अरूको उक्साहटमा लागेर दधीचि ऋषिको हत्याको योजना बनाउँछन् ।

अत्यन्त दुखी मुद्रामा उनी एक दिन महर्षी दधीचिको आश्रममा जान्छन् र हात जोडेर ऋषिसँग याचना गर्न थाल्छन्– “भगवान् ! ममाथि दया गर्नुहोस् । मेरो मद्दत हजुरबाहेक यो त्रिलोकमा अरू कसैले पनि गर्न सक्दैन । मेरो रक्षा गर्नुहोस् ।”

यस प्रकार अनुनय–विनय गरिरहेका ईन्द्रलाई देखेर किञ्चित विष्मित हुँदै बडो कोमल स्वरमा दधीचिले सोधे– “हे राजन ! तिमीजस्तो शक्तिशाली देवताका राजालाई म जस्तो बुढो तपस्वीले के मद्दत गर्न सक्छु र ? कृपया सङ्कोच नमानी आफ्नो समस्या भन ।”

सङ्कोच मानेकोजस्तो अभिनय गर्दै बडो विनीत श्वरमा ईन्द्रले अश्रुपूर्ण आँखाले हेर्दै आफ्नो सङ्कटको पोको फुकाए– “भगवान् ! देवगुरुहरूको सल्लाह र सुझावअनुसार हजुरको हाडबाट निर्मित विशेष प्रकारको बज्रको प्रयोगबाट मात्र वृत्तासुरको बध गर्न सकिन्छ, अन्यथा कुनै पनि दिव्यास्त्रले यो कार्य गर्न सक्दैन । वृत्तासुरको वधबिना देवलोक सुरक्षित हुन नसक्ने भयो । देवलोक सुरक्षित भएन भने कुनै पनि लोक र त्यहाँका प्राणीहरू असुरक्षित हुने छन् । तसर्थ हे करुणानिधान् ! हजुरले यो पुण्यकार्यका लागि आफ्नो हाड हामीलाई दिनुहोस् । भगवान् शिवको पनि यस्तै सुझाव छ ।”

ईन्द्रका कुरा सुनेर एकछिन त दधीचिलाई उठ्नुसम्म रिस उठ्यो, “कत्रो हिम्मत हँ !”

तर सोझा ऋषिमा लोक तथा जगत्को कल्याण हुन्छ भने भैगो म आत्महत्या गरिदिन्छु भन्ने भावना पैदा हुन गयो । यो कुरा सुनेपछि ऋषिपत्नीले ईन्द्रलाई सराप्नुसम्म सरापिन् र आफ्ना पति दधीचिलाई पनि सम्झाउनुसम्म सम्झाइन् । तर ईन्द्रको जाली कुराबाट दधीचि यति प्रभावित भइसकेका थिए कि के कुरा ठिक हो र के कुरा ठिक होइन भन्ने चेत र विवेक ऋषिले गुमाइसकेका थिए ।

अन्त्यमा सोझा ऋषिले आत्महत्या गर्छन् र तिनै ऋषिको हाडबाट विश्वकर्माले बज्र बनाउँछन् र त्यही बज्रको प्रयोग गरेर ईन्द्रले वृत्तासुरको हत्या गर्छन् ।

यस प्रकार कपटी ईन्द्रले दधीचिको स्वार्थपूर्ण नियतका साथ बलि दिएर देवलोकको राज्यसत्ता प्राप्त गर्दछन् ।

वृत्तासुर र ईन्द्रको सत्तासङ्घर्षका माझमा निर्दोष दधीचि मारिन्छन् ।

सत्तापिपासु गैरजिम्मेवार ईन्द्र सत्ताप्राप्तिको भोलि पल्टदेखि नै दधीचिको बलिदानको अपमान गर्दै लोककल्याणको कुरा बिर्सिन्छन् र पुनः सत्ताको व्यभिचारमा निमग्न हुन्छन् ।

आधुनिक समाजमा पनि सत्तापिपासु कपटी ईन्द्रहरू कथित लोक–कल्याणकारी राज्यको आवरणमा दधीचिरूपी कतिपय सांसदलाई आत्महत्या गर्न उक्साइरहेका छन् ।

हामी सबैले यस प्रकारको अलोकतान्त्रिक, गैरजिम्मेवार, कपटपूर्ण, विवेकहीन र अमानवीय गतिविधिको घोर विरोध र निन्दा गर्नुपर्छ ।