कृष्ण अधिकारी ।।
गत महिनाको अन्तिम हप्ता म निकै तनावमा रहेँ । मैले भाइको जग्गासम्बन्धी कामको टुङ्गो लगाउनु थियो । गत चैत्र ४ गते २०७७ वैशाख २० गतेभित्र जग्गा पास दिने गरी भाइको जग्गाको दुई लाख बैना रकम मैले बुझेको थिएँ । तर चैत्र ११ गतेबाट कोभिड–१९ का कारण नेपालमा पनि लकडाउन भयो । भाइ वैदेशिक रोजगारीमा भारतको चेन्नैमा रहेकाले भनेको मितिमा जग्गा पास दिन आउन सक्ने कुरै भएन । समय बित्दै गयो । अन्ततः दसैँपछि १५–२० दिनको छुट्टी मिलाएर प्लेनबाट गोरखपुर हुँदै नेपाल आए । पास दिने जग्गाको कागजपत्र दुरुस्त पार्ने क्रममा यो जग्गा जग्गावालको भाइलाई २०७२ सालमा एउटा सहकारीबाट ऋण लिँदा मालमा धितो राखेर ऋण लिइएको रहेछ । ऋण तिरिसकेको भए पनि मालपोतमा फुकुवा नगरेको बुझियो । सहकारीमा जग्गा फुकुवाको कागज गराउन जाँदा मालपोतले सहकारीलाई जग्गा रोक्का गरेर पठाएको जानकारी पत्र सहकारीमा भेटिएन । ऋण तिर्ने भाइले ऋण तिरेपछि आफैले लिएर गएको हो वा सहकारीको लापर्वाहीले हरायो ? यी कुरा लाहुरे भाइलाई थाहा हुने कुरा भएन । मैले रोक्का रहेको मिति र मालपोतको चलानी नम्बर नजनाई जबर्जस्ती सहकारीको पत्र बनाए; र, जग्गा पास दिने गरी तराईको कुनै जिल्लाको मालपोत कार्यालयमा गयौँ ।
कोरोना महामारीका कारण तराईका केही मालपोत कार्यालयहरूले भिड बढी नहोस् भनेर नगरपालिका र गाउँपालिका छुट्याएर मालपोत कार्यालयमा जग्गा पास हुने पालो छुट्याएका रहेछन् । हामी सम्बन्धित नगरपालिकाको पालो आइतबार परेकाले त्यही बार हामी मालपोत कार्यालयमा पुग्यौँ । सम्बन्धित कार्यालयका मालपोत अधिकृत र ३–४ जना अन्य कर्मचारीलाई पनि कोरोना पुष्टि भएकाले सीमित कर्मचारीबाट यहाँ काम गर्दा त्यसै ढिला त हुने नै भयो, बिहान १० बजे हामी मालपोत पुग्दा सयाँैको भिड जम्मा भइसकेको थियो ।
लेखनदासलाई कागजपत्र भिडाएर राजीनामाको कागज तयार पारेर मोठ भिडाउने ठाउँमा समयमै पुगियो । मोठ भिडाउनुपूर्व जग्गा फुकुवा गर्नुपर्ने भएकाले सहकारीको प्रतिनिधिलाई फुकुवा कागज दिएर फुकुवा गराउने प्रक्रियाबारे सोधेँ । उनले जग्गा रोक्काको मालपोतले चलानी नम्बरसहितको जग्गा रोक्काको मालपोतको सहकारीलाई दिएको चलानी नम्बरसहितको रोक्कामितिको उल्लेख नभई कर्मचारीले फुकुवाको तोक नलगाइदिने बताए । उक्त तथ्य पत्ता लगाउन मोठको कम्प्युटर शाखामै जानुपर्ने सुझाव दिए ।
अब आज यो जग्गा पास नहुने निश्चित नै देखियो । त्यही पनि भिडभाडलाई छिचोल्दै मोठ भिङाउने ठाउँमा पुगेँ । निकै बेरपछि यहाँ कर्मचारी आइपुग्यो र अनुनय–विनय गरेर रोक्कामिति र सहकारीलाई पठाएको पत्रको चलानी नम्बरको तथ्याङ्क फेला पारेँ । (विदेशमा रहने मित्रहरूले आफूसँग जग्गा वा घरको पुर्जा छ भनेर कसै आफन्तलाई लालपुर्जा धितो राखेर ऋण दिलाउने कार्य सकभर नगर्न सुझाव छ) ।
एक घण्टाभित्र पुनः सहकारीको अर्काे चलानी नम्बर र मिति उल्लेख गरेको पत्र गराएर लिएर आउन सकिन्थ्यो । तर मालपोतका झञ्झटिला एउटा झ्यालबाट अर्काे झ्यालमा लगाउनुपर्ने लाइनको भिड, मालपोतका कर्मचारीको सेवाग्रहीमैत्रि व्यवहार नभएको रुखो र झर्काे व्यवहार देख्दै मलाई वाक्क लाग्यो । हरेस खाएँ । गुनासो गरौँ भने मालको हाकिम पनि छैन । सबै स्थिति बुझ्दा अझै ३–४ हप्तामा पनि काम होलाजस्तो छाँटकाँट पाइनँ ।
आज हाम्रोतर्फबाट जग्गा दिनु थियो र अर्काेबाट जग्गा लिनु पनि थियो । हामीले लिनुपर्नेवालाको वार्ड कार्यालयले घरबाटो सिफारिसको कागज बनाइनसकेकाले धन्न उनी आज आएनन् । हाम्रो यो जग्गा पास नगरी उनको जग्गा पास गर्ने हामीसँग पैसा पनि थिएन । त्यसैले उनी नआएको ठिकै भयो । हामी मालपोतबाट कामै नबनी फर्कियौँ ।
अर्काे आइतबार तिहार बिदा छ । झन् अर्काे आइतवार मङ्सिर ७ गते परेको छ । मालपोतको यो रवैयाले मङ्सिर ७ मा पनि काम हुने निश्चित देखिएन । १५–२० दिनको छुट्टीमा सबै काम सिद्धाउने गरी आएका परदेशी भाइलाई यो प्रक्रियाको कुनै हेक्का छैन । उनी हाम्रो विश्वासमा छिटै काम हुने आशामा छन् । म भने यस्तै हो भने महिनादिनमा पनि जग्गा दिने र लिने काम हुने देखिनँ ।
यहाँको सबै प्रक्रिया देखेपछि अब हप्तौँ धाउनुभन्दा घुस खुवाउने माध्यमबाट काम गराउनुपर्ने ठहरमा पुगेँ । त्यो दिन मालपोतबाट फर्केर आएपछि जोसँगबाट मैले भाइलाई जग्गा लिइदिदै थिएँ, ऊ जग्गाको कारोबारी मित्र पनि भएकाले उसलाई मालपोतको सबै चित्र बताएँ; र, छिटो पैसा खुवाएर भए पनि पास गर्न सक्ने उपाए खोज्न लगाएँ ।
ती मित्र भोलि पल्ट मालपोत कार्यालय पुगेँ । उनले एउटा पासको ५ हजार घुस दिएर पास गर्न सकिने माध्यम तयार पारे । घुसको सेटिङ मिलेपछि हाम्रो जग्गा ठाडोरोक्का (राजीनामा रोक्का र ठाडोरोक्का भन्ने हुने रहेछ) भएकाले रातारात हाकिमको तोकआदेशमा फुकुवा भयो; र, हाम्रो पालो आइतबार मात्र पर्ने भए पनि सेटिङ मिलेपछि मङ्गलबार गएर मालमा जग्गा दिने र लिने गरी दुवै काम सजिलै पास भए ।
हामीले लिएको जग्गामा कित्ता मिलान गर्ने गरी अर्काे कित्ताबाट पुनः दुई हात थप्नुथियो । त्यही विधिबाट अर्काे दिन त्यो काम पनि पूरा भयो ।
तीन वटा पासको १५ हजार रुपियाँ तिरेको मलाई कुनै पछुतो भएन, बरु यो काम हुन सकेकोमा सम्बन्धितलाई धन्यवाद नै भनेँ । किनकि परदेशी भाइको समयमा काम भयो; र, ऊ अहिले आफ्नो ड्युटीमा पनि फर्किसक्यो । तर मलाई पश्चताप यो मानेमा छ कि हाम्रो सरकारी कार्यपद्धतिले प्रक्रियागत ढङ्गले काम नहुँदा हजाराँै सेवाग्राहीहरूले सरकारी काममा कति सास्ती बेहोर्दै आएका होलान् ? हामीले यस खालको पद्धतिलाई कसरी रोक्न सकिन्छ ? गम्भीर चिन्ताको विषय हो ।
घुस दिनु र लिनु दुवै अपराध हो । म सचेत नागरिक हुँ । जान्दाजान्दै मैले यो अपराध गरेँ । मलाई सरकारी काम गर्ने कार्यपद्धतिले त्यस दिशामा उद्यत बनायो । मजस्तै हजारौँलाखौँ सेवाग्राही उद्यत छन्, जसले भ्रष्टाचारलाई समाजको एकाइदेखि स्थापित गर्दै लगेको छ । हामीले यसलाई रोक्नुपर्छ ।
