सरोजमान सिंह

हेम प्रसाद पुन हामीबीचबाट ओझेल पर्नुभएको १४ वर्ष वितिसकेको छ । तर, उहाँलाई हामी एक असल र निडर व्यक्तिका रुपमा सम्झिरहेका छौं । उहाँ असाध्यै सरल, मेहनति स्वाभावका व्यक्ति हुनुहुन्थ्यो ।

बाबा ईन्द्र बहादुर पुन र आमा भद्रकलीको जेठो सुपुत्रका रुपमा हेम प्रसाद पुनको जन्म विस २०२९ साल वैशाख १४ गते शनिबारको दिन बागलुङको गल्कोट नगरपालिका–११ सानो रिघामा किसान परिवारमा भएको हो । उहाँको परिवारमा ६ दिदिबहिनी र २ भाई हुनुहुन्छ । उहाँ लामो समय राजनीतिक रुपमा नेकपा (मसाल) मा आवद्ध भइ मसालको सहायक संगठन अखिल नेपाल युवक संघको अध्यक्षको रुपमा पनि जिम्मेवारी सम्हाल्नु भएको थियो । पछिल्लो समयमा उहाँले जनजाति सम्मेलनको महासचिवको रुपमा जिम्मेवारी निर्वाह गर्दै आउनु भएको थियो । उहाँ पार्टीमा अत्यन्त जुझारु र सक्रिय हुनुहुन्थ्यो ।

मैले चिनेका हेम प्रसाद पुन
म जतिबेला कक्षा ३ मा पढ्दै थिएँ, त्यस समय उहाँले पनि आफ्नै गाउँको विद्यालय सानो रिघा निमाविमा केही समयका लागि हामीलाई पढाउनु भएको थियो । यसरी उहाँको सुरुमा शिक्षकको रुपमा मैले चिनेको थिएँ । उहाँको अत्यन्त सरल र गहन तरिकाको प्रस्तुतिले नै पहिलो दिन मै आकर्षित भएको थिएँ । अन्य सरहरुको स्वभावभन्दा उहाँको स्वभाव मलाई फरक लाग्ने गर्दथ्यो । मलाई केही समय पढाउदाँ पनि मैले कहिल्यै पनि उहाँमा रिसाउने स्वभाव देखिन । केही समय पढाएपछि उहाँ विद्यालय आउनु भएन । अनि मलाई उहाँको बारेमा जान्ने ईच्छा जाग्यो । किनभने उहाँको पढाउने तरिका र व्यवहारले मलाई मनमा नयाँ तरङ्ग पैदा गरेको थियो । जब म आमालाई सोध्ने गर्थें हेम प्रसाद सरले के गर्नु हुन्छ ? आमा भन्नुहुन्थ्यो–उहाँ पार्टीको नेता हो, त्यहि भएर पार्टीको कामले बाहिर जानुहुन्छ ।

प्रायः हेम सर गाउँमा आउँदा हाम्रो घरतिर पनि आउनुहुन्थ्यो । उहाँले हजुरबुबा, बाबा, आमासँग पनि सरल, सहज तरिकाले सामान्य कुरा गर्नुहुन्थ्यो । गाई गोठालो जाने त्रममा अक्सर म उहाँसित नै जाने गर्थें । उहाँको हातमा सधैँ पुस्तक हुन्थ्यो । उहाँ असाध्यै अध्यनशील व्यक्ति हुनुहुन्थ्यो । म प्रायः बाक्ला पुस्तक पढेको देख्दथेँ । उहाँले मलाई पनि पढाउने गर्नुहुन्थ्यो । साथै राम्रो सँग पढ्नुपर्छ भन्ने कुरा मलाई भन्नुहुन्थ्यो । उहाँ प्रायः गाउँमा आउँदा सबैसँग सामाजिक, राजनीतिक छलफलमा कुराकानि गरेको पाउँथे।

मलाई याद भएको बेला नेकपा (माओवादी) ले ‘जनयुद्ध’ सञ्चालन गरेको थियो । गाउँ घरमा माओवादी पक्षबाट नेकपा (मसाल) का नेता कार्यकर्ता सिध्याउने रणनीति राखेको थियो भने गाउँलेहरुसँग जबरजस्ती चन्दा मागेर आतंक मच्चाएको थियो । त्यसप्रकारको ज्यादतिका विरुद्ध हेम प्रसादले प्रतिकार गर्नु भएको थियो । बम गोला बोकेर हिँडेका व्यक्क्तिहरुसँग पनि उहाँ ‘यो तरिका गलत भयो, यस्तो आन्दोलनले जनतालाई दुःख दियो, यसले जनताको जीवनस्तरमा कुनै परिवर्तन आउँदैन’ भनेर सम्झाउनु हुन्थ्यो । यस्तो आतंककारी तरिकाले गरिबका छोराछोरीहरुको रगत त्यसै खेर जानसक्छ भन्ने कुरा बताउनु हुन्थ्यो । यो तरिकाले केही मानिसहरु राज्यसत्तामा जाने तर सर्वहारा वर्गको राज्यसत्ता स्थापना नहुने कुरा उहाँले माओवादीका नेता कार्यकर्तालाई भन्नुहुन्थ्यो ।

उहाँले पार्टीको विचार र दृष्टिकोणलाई व्यवाहारमा उतार्नुहुन्थ्यो । उहाँलाई गाउँ घरमा अन्यन्त साहसिलो, डर त्रासबाट नडराउने निडर स्वाभावको रुपमा सबैले चिन्दथे । उहाँको यही स्वाभावले गर्दा अन्य पार्टीमा विचार राख्ने मानिसहरु समेत त्यो जनयुद्धताका आफूहरु माओवादीको ज्यादतीबाट सुरक्षित भएको महसुस गरेका थिए ।

म पनि त्यो समय गाउँकै विद्यालयमा अध्यनरत थिए । माओवादीहरु विद्यार्थीलाई जवर्जस्ती आफूसँग लैजान प्रयास गर्दथे । तर हेम पुनकै कारण हामीभन्दा ठुला दाइ दिदीहरुलाई लग्न माओवादीहरु पटक पटक आएपनि सफल भएनन् । उहाँ अन्यत साहसिलो, कसैको डरधम्कीबाट नडराउने, अवसरवादीहरुसँग निर्मम प्रकारले लडेर अघि बढ्ने व्यक्तित्व हुनुहुन्थ्यो । समाजमा हरेक व्यक्तिसँग घुलमिल हुनसक्ने समाजमा भएका हरेक समस्याहरुलाई सरल ढंगले समाधान गर्न सक्ने क्षमता उहाँमा थियो । हेम पुनका यी स्वाभावहरु आज पनि म सम्झिरहेको छु ।

शैक्षिक तथा राजनीति यात्रा
उहाँको प्राथामिक स्तरको अध्ययन गाउँमै भएको थियो । कक्षा ४ देखि ७ सम्मको अध्ययन रल निमाविमा गर्नु भएको थियो । २०४३ सालमा महेन्द्र मावि वामिटक्सार गुल्मीमा भर्ना हुनुभयो । त्यो समयमा अखिल (छैठौं) ले लिएको विचार राम्रो लागेर उहा अखिल (छैठौं) को सदस्यता लिई विद्यार्थी राजनीतिको यात्रा प्रारम्भ गर्नु भयो । गाउँमा आएर पनि आफना साथीहरू लाई संगठित गर्ने काम गर्नु भयो । २०४५ सालमा उहाँले एसएलसी पास गर्नुभयो ।

त्यो समयमा देशमा पञ्चायती व्यवस्थाले जनतालाई दुःख दिइरहेकोले उहाँ पनि त्यो व्यवस्थाविरुद्ध आन्दोलनमा लाग्नु भएको थियो । २०४६ सालमा चदलेको पञ्चायती व्यवस्थाविरुद्धको आन्दोलनमा सहभागी भइ उहाँले बहुदलीय व्यवस्था स्थापना गर्न महत्त्वपूर्ण भुमिका खेल्नु भएको थियो ।

त्यस समयमा उहाँलाई अब जागिर खानुपर्छ भन्ने घरपरिवारको तीब्र दबाव भएपछी उहाँले केही समय आफनो ईच्छा नहुँदा नहुँदै पनि सालफेद प्राविमा ६ महिना पढाउनु भयो । त्यसपछि उहाँले जागिर छोडेर नेकपा (मसाल) ले सञ्चालन गरेको पार्टी शिविरमा भाग लिन जानुभयो । त्यहाँ तीन महिनासम्म प्रशिक्षणमा भाग लिएपछि थप बौद्धिक, शारीरिक, मानसिक, राजनीतिक रुपमा आफूमा विकास भएको पाउनुभयो ।

पार्टी शिविरबाट फर्केपछि उहाँलाई संगठनमा नै काम गर्ने भावना जागृत भयो र उहाँलाई थप अध्ययन पनि गर्नुपर्छ भन्ने भावना उत्पन्न भयो । उहाँको घरको आर्थिक अवस्था त्यति राम्रो नभए पनि पढ्नुपर्छ भन्ने भावनाका साथ उच्च शिक्षा अध्ययन लागि २०४९ सालमा सदरमुकाम बाग्लुङ्गको यात्रा तय गर्नुभयो र उहाँ बाग्लुङ्ग क्याम्पसमा भर्ना हुनुभयो ।

राम्रोसँग अध्ययन गर्ने अभिलाषा भएपनि निश्चित ठाउँमा खान बस्नको लागि ठेगान भएन । आवश्यक खर्च व्यवस्थापन गर्न उहाँलाई अन्यन्त गाह्रो भयो । यी समस्याका बावजुद पनि उहाँले शौक्षिक, राजनीतिक यात्रा निरन्तर रुपमा अगाडि बढाउनु भयो। विद्यार्थी राजनीति अगाडि बढाउँदै उहाँले पार्टीले दिएको हरेक जिम्मेवारी पुरा गर्नुभयो ।

त्यस प्रश्चात अखिल नेपाल युवक संघमा लामो समय जिल्लाको नेतृत्वमा रही आफनो जिम्मेवारी पुरा गर्नुभयो । २०५१ सालमा उहाँ धौलागिरि क्षेत्रीय समितिमा रहि धौलागिरि का युवाहरुलाई संगठित गर्दै उहाँ निरन्तर रुपमा संगठनमा त्रियाशिल हुनुभयो ।

पछि अखिल नेपाल युवक संघको महामन्त्री हुँदै अध्यक्षको जिम्मेवारी प्राप्त गर्नुभयो । हेम पुन पार्टी संगठनमा मेहनति, अनुशासित व्यक्ति हुनुहुन्थ्यो । मार्क्वाद, लेनिनवाद, माआविचारधाराबाट लेस हुनु भएका हेम प्रसाद पुन सर्वहारा वर्गको राज्यसत्ता स्थापना गर्ने यात्रामा अविचलित रुपमा लाग्नु भयो । पार्टीमा देखिने उग्रवामपन्थी, दक्षिणपन्थी, अराजकशैली र अवसरवाद का विरुद्ध निर्मम प्रकारले सम्झौताहिन संघर्ष गर्दै यात्रा अगाडि बढाउनु भयो । नेकपा (मसाल) ले आत्मसात गरेको विचारहरुलाई अगाडि बढाउनु भयो ।

जनतालाई संगठित गर्दै नौलो जनवादी क्रान्तिको आधार निर्माण गर्नमा निरन्तर रुपमा लाग्नुभयो । अविचलित राजनीतिक यात्रामा लागिरहेका का हेम प्रसाद पुनको स्वास्थ्यमा समस्या देखिन थाल्यो । उहाँलाई काठमाडौंको मोडेल अस्पतालमा उपचार गराउन लगियो । तर उपचारको त्रममा अल्सर रोगको कारण उहाँको २०६३ साल असोज ७ गते मृत्यु हुन पुग्यो । उहाँको मृत्युले उहाँको परिवारसँगै गाउँ समाज, संगठन र देशलाई नै ठुलो क्षति हुन पुगेको छ। हामीबीच उहाँको भौतिक शरीर नभएपनि उहाँको विचारहरु छन् ।

हेम प्रसाद पुन कम्युनिष्ट आन्दोलनको महत्त्वपूर्ण व्यक्ति हुनुहुन्थ्यो । साथै समग्र परिवर्तनको आन्दोलनको लागि पनि महत्त्वपूर्ण व्यक्ति हुनुहुन्थ्यो । पार्टी संगठनमा असल, ईमानदार, अनुशासित उहाँका विचार र राम्रो व्यवहारहरु हामिले पछ्याउन आवश्यक छ । हामी उहाँको १४ औँ स्मृति दिवसमा उहाँलाई सम्झिरहेका छौँ । उहाँले पार्टी र क्रान्तिमा पुर्‍याएको त्याग र योगदानलाई सम्मान गर्दै उहाँले बोकेको विचारहरुलाई आत्मसात गर्दै र उहाँका विचारहरुलाई अगाडि बढाउने प्रण गरौं ।
(सरोजमान सिंह, सदस्य अखिल (छैठौं) केन्द्रीय समिति)