प्रकाश थापा मगर
काठमाडौँ । प्रगतिशील लेखक सङ्घले “नेपाली बालसाहित्यमा प्रगतिशीलता” विषयमा पैतिसौँ परिसंवाद सम्पन्न गरेको छ । केन्द्रीय अध्यक्ष प्रा.डा. जीवेन्द्र देव गिरीको आतिथ्यतामा कोषाध्यक्ष प्रा.डा. धु्रवकुमार घिमिरेले विषयवस्तु प्रस्तुत गर्दै २०७७ भदौ ६ गते भर्चुअल माध्यमबाट सो कार्यक्रम सम्पन्न भएको हो ।
केन्द्रीय उपाध्यक्ष तथा परिसंवाद उपसमितिका संयोजक गोपीरमण उपाध्यायको अध्यक्षता तथा महासचिव समीर सिंहको सञ्चालनमा सो कार्यक्रम अगाडि बढेको थियो ।
कार्यक्रममा विषयवस्तु प्रस्तुत गर्दै कोषाध्यक्ष प्रा.डा धु्रवकुमार घिमिरेले बालबालिकाको हितमा प्रौढ व्यक्ति वा बालबालिका स्वयम्ले सृजना गर्ने साहित्यलाई बालसाहित्य भन्ने गरिएको बताउनुभयो । बालबालिकालाई पनि महिलालाई जस्तै हेला गरिने सामाजिक प्रचलनप्रति असहमति जनाउँदै उहाँले भन्नुभयो– ‘बालबालिकालाई अनुत्पादक उमेर प्रवर्गको रूपमा हेरिनुहुन्न ।’ उहाँले भन्नुभयो– ‘बाल्यकालमा सिकेको भाषा र सांस्कृतिक प्रवाह जीवनपर्यन्त यथावत रहिरहन्छ ।’
बालसाहित्य करले होइन, रहरले पढिने भएकाले त्यसको प्रभाव जीवनपर्यन्त दिगो हुने उहाँले बताउनुभयो । त्यसका साथै उहाँले बालसाहित्यको पहिलो पाठक स्वयम् अभिभावक हुनुपर्ने बताउनुभयो । ‘जसरी घरमा पाकेको खाना आमाले पहिला चाख्छिन्, त्यसैगरी आमाबाबुले नै पहिले बालसाहित्य पढ्नुपर्दछ, त्यसपछि बालबालिकालाई पढाउनुपर्दछ’ उहाँले भन्नुभयो । नेपालमा जम्माजम्मी चार हजारजति बालसाहित्यका पुस्तक रहेको बताउँदै एक करोडभन्दा बढी सङ्ख्यामा रहेका बालबालिकाका लागि कैयौँ गुणा बढी बालसाहित्य रचना र वितरण गरिनुपर्ने आवश्यकतामा उहाँले जोड दिनुभयो ।
बालसाहित्यमा प्रगतिशील आवश्यकता रहेको बताउँदै उहाँले समाजमा शोषण–दमन रहेको यथार्थबोध, श्रमशीलता, असमानता विरुद्धको अभिव्यक्ति, राष्ट्रियताप्रतिको लगाव, छुवाछूत र लैङ्गिक विभेदको विरोध, वैज्ञानिकता, सृजनशीलता, वर्गसङ्घर्ष, वातावरणीय चेतना, स्वतन्त्रता र प्रगतिशील व्यक्तित्वका जीवनीजस्ता विषय नसमेटिनहुने तत्त्व भएको बताउनुभयो ।
त्यस्तै, बालबालिकाको तुलनामा किशोरकिशोरीको साहित्यको झनै कमी रहेको बताउँदै उहाँले हाम्रा प्रगतिशील विचार किशोरकिशोरीले नै छिटो बोक्न सक्ने बताउनुभयो । “सामाजिक संस्कार : पुस्तक उपहार”—यस्तो नारालाई अगाडि सारेर विद्यालय तहमा बालसाहित्यको पहुँचमा वृद्धि गर्नुपर्ने आवश्यकतामा पनि उहाँले जोड दिनुभयो ।
कार्यक्रममा समीर सिंह, यशु श्रेष्ठ, रामदेव पाण्डे, प्रा.डा. पशुपतिनाथ तिमिल्सेना, सुवास जिसी, किशोर सिग्देल र रवि शर्माले पूरक मन्तव्य राख्नुभएको थियो ।
