मध्यपूर्व,१९ असोज । इरानबाहेक मध्यपूर्वबाट हुने कच्चा तेलको निर्यातमा उल्लेख्य सुधार आएको छ । होर्मुज जलडमरूमध्यमा पानीजहाजमाथि आक्रमणका घटना भइरहे पनि तेल निर्यात केही दिन दैनिक एक करोड ८० लाख ब्यारेलभन्दा माथि पुगेको समुद्री यातायात अनुगमन गर्ने संस्था केप्लरको तथ्यांकले देखाएको छ ।

केप्लरका अनुसार सेप्टेम्बरमा इरानबाहेक मध्यपूर्वबाट कम्तीमा दैनिक एक करोड ६५ लाख ब्यारेल कच्चा तेल निर्यात भएको थियो । मार्चको तुलनामा यो ठूलो सुधार हो । मार्चमा क्षेत्रबाट दैनिक औसत करिब ६० लाख ब्यारेल मात्र तेल बाहिरिएको थियो ।

होर्मुजको विकल्प खोजिँदै

तेल निर्यात बढे पनि त्यसको बाटो भने परिवर्तन भएको छ । युद्धअघि मध्यपूर्वको अधिकांश कच्चा तेल होर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै बाहिरिने गरेको थियो । अहिले करिब ४० प्रतिशत तेल उक्त जलडमरूमध्य प्रयोग नगरी वैकल्पिक बाटोबाट निर्यात भइरहेको केप्लरले जनाएको छ ।

साउदी अरब र संयुक्त अरब इमिरेट्सले आफ्ना पाइपलाइनको प्रयोग बढाएका छन् । लाल सागर हुँदै हुने तेल ढुवानी पनि बढेको छ । यसले होर्मुज जलडमरूमध्यमा निर्भरता घटाउन सहयोग गरेको छ ।

साउदी अरबको पाइपलाइन पुनः सञ्चालन
साउदी अरबले पूर्व–पश्चिम तेल पाइपलाइन पुनः सञ्चालन गरेपछि तेल निर्यातलाई वैकल्पिक मार्गबाट पठाउन सहज भएको छ । उक्त पाइपलाइनले देशको पूर्वी क्षेत्रमा रहेका तेल क्षेत्रलाई लाल सागरस्थित यान्बु बन्दरगाहसँग जोड्छ ।

आक्रमणका कारण सेप्टेम्बरमा केही समय बन्द भएको पाइपलाइन सेप्टेम्बर २२ मा पुनः सञ्चालनमा आएको थियो । सुरुमा कम क्षमतामा सञ्चालन भए पनि यसले होर्मुज जलडमरूमध्यबाट तेल पठाउनुपर्ने दबाब घटाएको छ ।

केप्लरका अनुसार सेप्टेम्बरमा साउदी अरबबाट कम्तीमा दैनिक ५१ लाख ब्यारेल कच्चा तेल निर्यात भएको थियो । संयुक्त अरब इमिरेट्सबाट दैनिक करिब ३२ लाख ब्यारेल र इराकबाट करिब २६ लाख ब्यारेल निर्यात भएको अनुमान गरिएको छ ।

पानीजहाज परिवर्तन गरेर पनि तेल पठाइँदै

होर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै जाने तेलको ठूलो हिस्सा बीच समुद्रमै एउटा पानीजहाजबाट अर्को पानीजहाजमा सार्ने गरिएको छ । यसरी तेललाई सुरक्षित वा वैकल्पिक मार्ग हुँदै गन्तव्यसम्म पु¥याउने प्रयास भइरहेको छ ।

केप्लरका अनुसार अगस्टमा होर्मुज हुँदै गएको कच्चा तेलमध्ये ७० प्रतिशतभन्दा बढी तेल समुद्रमै अर्को पानीजहाजमा सारिएको थियो ।

जोखिम भने अझै कायमै

तेल निर्यात बढे पनि अवस्था पूर्ण रूपमा सामान्य भइसकेको छैन । होर्मुज जलडमरूमध्यमा पानीजहाजमाथि आक्रमणको जोखिम अझै रहेको छ । पछिल्ला दिनमा यस क्षेत्रमा धेरै पानीजहाजमाथि आक्रमणका घटना रिपोर्ट भएका छन् ।

इरानले जलडमरूमध्यमा आफ्नो नियन्त्रण रहेको दाबी गर्दै आएको छ । अनुमति बिना उक्त मार्ग प्रयोग गर्ने पानीजहाजहरू जोखिममा पर्न सक्ने अवस्था रहे पनि वैकल्पिक मार्ग र समुद्रमा पानीजहाज परिवर्तन गर्ने प्रणालीका कारण तेलको आवागमन बढेको छ ।

तेलको मूल्यमा पनि असर

मध्यपूर्वबाट तेलको आपूर्ति बढेपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्यमा केही दबाब परेको छ । सोमबार ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य ०.७९ प्रतिशतले घटेर प्रतिव्यारेल १०१ डलर ४४ सेन्ट पुगेको थियो । अमेरिकी कच्चा तेलको मूल्य पनि १.२० प्रतिशतले घटेर प्रतिव्यारेल ९० डलर २ सेन्टमा पुगेको थियो ।

तर विज्ञहरूका अनुसार आपूर्ति बढ्दैमा क्षेत्रको अवस्था सामान्य भइसकेको मान्न सकिँदैन । तेल ढुवानीका वैकल्पिक बाटाहरू सञ्चालनमा आए पनि सुरक्षा जोखिम र बढ्दो ढुवानी खर्च अझै चुनौतीका रूपमा रहेका छन् ।