कायरो, १३ असोज । अमेरिका र इरानबीच जारी द्वन्द्व अन्त्य गर्ने तथा विश्वको महत्वपूर्ण सामुद्रिक मार्गमध्ये एक होर्मुज जलडमरू पुनः खोल्ने विषयमा सम्झौता गराउन मध्यस्थहरूले प्रयास गरिरहेका छन् । क्षेत्रीय तीन अधिकारी र दुई अमेरिकी अधिकारीका अनुसार दुवै पक्षबीच अप्रत्यक्ष रूपमा वार्ता अघि बढाउने प्रयास भइरहेको भए पनि सम्झौताका प्रमुख विषयमा अझै ठूलो मतभेद कायम छ ।
द्वन्द्व आठौँ महिनामा प्रवेश गरिसकेको अवस्थामा पनि वार्ताको सम्भावना खोज्ने प्रयास जारी छ । लामो समयदेखि जारी द्वन्द्वले विश्व अर्थतन्त्रमा ठूलो असर पारेको छ भने इरान पनि गम्भीर आर्थिक तथा भौतिक क्षतिबाट प्रभावित भएको बताइएको छ ।
होर्मुज जलडमरू खोल्ने प्रयास
विश्वका महत्वपूर्ण जलमार्गमध्ये पर्ने होर्मुज जलडमरूबाट सुरक्षित रूपमा पानीजहाज आवतजावत गराउने विषयमा यसअघि पनि विभिन्न प्रयास भएका थिए । तर ती प्रयास सफल हुन सकेनन् ।
होर्मुज जलडमरूको रणनीतिक महत्वका कारण त्यहाँको अवरोधले क्षेत्रीय मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र ऊर्जा आपूर्तिमा समेत असर पार्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ । यही कारण अमेरिका र इरानबीचको द्वन्द्व अन्त्यसँगै जलडमरू पुनः खोल्ने विषय पनि सम्भावित सम्झौताको महत्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ ।
इरानको प्रस्ताव
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यसअघि इरानले अघि सारेको एउटा प्रस्ताव अस्वीकार गर्नुभएको थियो । उक्त प्रस्तावअनुसार अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहमाथिको नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने, रोक्का गरिएका इरानी सम्पत्ति फुकुवा गर्नुपर्ने तथा इरानी तेल बिक्रीमा लगाइएका प्रतिबन्धमा छुट दिनुपर्ने थियो ।
यी सर्त पूरा भएमा इरानले एक साताभित्र होर्मुज जलडमरू पुनः खोल्ने प्रस्ताव गरेको थियो । ट्रम्पले प्रारम्भिक रूपमा उक्त प्रस्ताव स्वीकार नगरे पनि त्यसपछि अमेरिका र इरानबीच सम्झौताको बाटो खोज्ने प्रयास जारी रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन् ।
अप्रत्यक्ष वार्ताको प्रयास
अमेरिका र इरानबीच प्रत्यक्ष वार्ता नभई मध्यस्थमार्फत सम्पर्क र प्रस्ताव आदानप्रदान गर्ने प्रयास भइरहेको बताइएको छ । दुवै पक्षबीच रहेका गम्भीर मतभेदका कारण सम्झौतामा पुग्न अझै कठिन रहेको अधिकारीहरूको भनाइ छ ।
वार्ताको मुख्य उद्देश्य द्वन्द्व अन्त्य गर्ने सम्भावित समझदारी खोज्नुका साथै होर्मुज जलडमरूमा सुरक्षित समुद्री आवागमन पुनः सुरु गर्ने अवस्था सिर्जना गर्नु रहेको छ । तर इरानमाथिका आर्थिक तथा व्यापारिक प्रतिबन्ध, इरानी बन्दरगाहमाथिको नाकाबन्दी, रोक्का गरिएका सम्पत्ति र तेल बिक्रीसँग सम्बन्धित विषयहरूमा दुवै पक्षबीच सहमति आवश्यक पर्ने भएकाले वार्ता जटिल बनेको छ ।
विश्व अर्थतन्त्रमा असर
होर्मुज जलडमरू विश्व व्यापारका लागि महत्वपूर्ण मार्ग भएकाले त्यहाँको लामो अवरोधले विश्व अर्थतन्त्रमा थप दबाब सिर्जना गरेको छ । द्वन्द्वका कारण समुद्री व्यापार प्रभावित हुँदा विभिन्न देशको आपूर्ति प्रणालीमा असर पर्न सक्ने चिन्ता पनि बढेको छ ।
एपीका अनुसार जारी द्वन्द्वले विश्व अर्थतन्त्रलाई क्षति पु¥याउनुका साथै इरानलाई पनि ठूलो असर गरेको छ । यस्तो अवस्थामा द्वन्द्व अन्त्य गर्ने र समुद्री मार्ग पुनः सञ्चालन गर्ने विषयमा मध्यस्थहरूले नयाँ प्रयास अघि बढाएका हुन् ।
हालसम्म अमेरिका र इरानबीच अन्तिम सम्झौता भएको छैन । वार्ताका लागि प्रयास जारी रहे पनि प्रमुख विषयमा रहेको मतभेद समाधान नभएसम्म सम्झौताको बाटो स्पष्ट भइसकेको छैन ।
