मोहनविक्रम सिंह ##

पहिले आतङ्कवाद व्यक्तिगत रूपमा विद्यमान थियो, पछि त्यसले राज्यआतङ्कवादको रूप लियो । अब त्यसले साम्राज्यवादी आतङ्कवादको रूप लिँदै गइरहेको छ । खास गरेर ट्रम्पको नेतृत्वमा आतङ्कवादले साम्राज्यवादी रूप लिँदै गइरहेको कुरामा कुनै शङ्का रहन्न ।

अमेरिकाका राष्ट्रपति ट्रम्पले संयुक्त राष्ट्र सङ्घको घोषणापत्र वा अन्तर्राष्ट्रिय कानुनसमेतको अतिक्रमण गरेर सिधै विभिन्न देशमाथि आक्रमण गर्ने मात्र होइन, पूरै देशलाई नै कब्जा गर्ने नीति अपनाउँदै गइरहेका छन् । उनले हालै भेनेजुयलामाथि आक्रमण गरेर त्यहाँका राष्ट्रपति मदुरोलाई अपहरण गरे । उनले ग्रीनल्यान्डमाथि पनि कब्जा गर्ने कुरा गरिरहेका छन् भने क्यानडालाई पनि संयुक्त राज्य अमेरिकाको एकाउन्नौँ राज्य बनाउने कुरा गरिरहेका छन् । उनले इरानमाथि सिधै आक्रमण गर्ने कुरा गरिरहेका छन् । त्यति मात्र होइन, उनले त्यहाँ राजतन्त्रको पुनस्र्थापनाका लागि पनि बल लगाइरहेका छन् । त्यसबाट साम्राज्यवाद र प्रतिगमनका बिचमा कति धेरै घनिष्ठता हुन्छ, त्यो कुरा बुझ्न पनि गाह्रो पर्दैन । पनामाको नहरलाई पनि अमेरिकाले कब्जा गर्ने धम्की दिइरहेको छ । अमेरिकाको त्यस प्रकारको नीति साम्राज्यवादी आतङ्कवाद नै हो ।

साम्राज्यवादको त्यस प्रकारको आतङ्कवादी नीतिका कारणले सम्पूर्ण विश्वको शान्ति, सुव्यवस्था र विभिन्न देशको राष्ट्रियता र सार्वभौमिकतामा समेत गम्भीर खतरा उत्पन्न भएको छ । अमेरिका आणविक हतियारसम्पन्न देश हो । त्यस प्रकारको शक्तिका कारणले नै त्यसले संसारभरमा आतङ्क मच्चाउने काम गरिरहेको छ ।

अमेरिकाले अहिले ‘अमेरिका फस्र्ट’ को नारा दिएको छ र त्यसले अमेरिकाको सुरक्षाको नाममा जुनसुकै देशमाथि पनि आक्रमण गर्ने आफ्नो अधिकार भएको दाबी गरिरहेको छ । ग्रीनल्यान्ड, क्यानडा वा पनामा नहरमाथि पनि त्यसले अमेरिकाको सुरक्षाका लागि नै कब्जा गर्ने घोषणा गरेको छ । त्यो अवस्थामा अमेरिकाको साम्राज्यवादी आतङ्कवादी नीतिका विरुद्ध विश्वव्यापी रूपमा सङ्घर्ष गर्नु अहिलेको अन्तर्राष्ट्रिय आवश्यकता बन्न गएको छ ।

अमेरिकाले आफ्नो साथमा आणविक हतियार भएको हुनाले संसारभरि नै त्यस प्रकारको आतङ्कवादी नीति अपनाइरहेको छ तर वास्तविकता यो हो, अमेरिका बाह्य रूपले जति शक्तिशाली देखिन्छ, आन्तरिक रूपमा त्यो झन्पछि झन् कमजोर हुँदै गइरहेको छ । प्रथमत: पुँजीवादी उत्पादन प्रणालीका कारणले नै त्यसको स्थिति कमजोर हुँदै जान्छ । पुँजीवादी प्रणालीअन्तर्गत अधिकतम नाफा कमाउनका लागि उत्पादन प्रणालीलाई झन्पछि झन् ठुलो पैमानामा विकसित गर्दै लैजानु आवश्यक हुन्छ । त्यसको अर्थ हुन्छ, पुँजीवादी उत्पादन प्रणालीले झन्पछि झन् सामाजिक रूप लिँदै जान्छ तर अर्कातिर, उत्पादनका साधनमाथिको स्वामित्व वा उत्पादनको फल प्राप्त गर्ने तरिका व्यक्तिगत प्रकारको हुन्छ । त्यसरी पुँजीवादभित्रको उत्पादनको सामाजिक स्वरूप र व्यक्तिगत स्वामित्वका बिचको अन्तर्विरोध, जो पुँजीवादी प्रणालीभित्रको आधारभूत अन्तर्विरोध हो, झन्पछि झन् बढ्दै र तीव्र हुँदै जान्छ । त्यही अन्तर्विरोधका कारणले पुँजीवादभित्र गम्भीर प्रकारको आर्थिक मन्दी वा सङ्कट पनि बढ्दै जान्छ । पुँजीवादले त्यो सङ्कटको समाधानका लागि जति प्रयत्न गरे पनि पुँजीवादी प्रणाली रहँदासम्म कहिल्यै पनि त्यो सङ्कटको समाधान हुँदैन । त्यो सङ्कटको समाधान अन्त्यमा समाजवादी व्यवस्थाको स्थापनापछि नै सम्भव छ ।

लेनिनले भनेझैँ साम्राज्यवाद पुँजीवादको सर्वोच्च र नाशोन्मुख अवस्था हो । अहिले ट्रम्पले जुन प्रकारका वा आतङ्कवादी नीति अपनाउदै गइरहेका छन्, त्यसले गर्दा उनले पुँजीवादको अन्त्यका लागि नै मार्गप्रशस्त गर्ने काम गरिरहेका छन् ।

साम्राज्यवादी व्यवस्थाअन्तर्गत साम्राज्यवादी शक्तिबिचको अन्तर्विरोध अरू तीव्र रूप लिँदै जान्छ । पुँजीवादको मुख्य उद्देश्य अधिकतम नाफा हो । त्यो नाफाको आवश्यकता गति बढ्दै जान्छ, त्यही अनुपातमा विभिन्न साम्राज्यवादी शक्तिका बिचको बजार झन् सङ्कुचित हुँदै जान्छ र बजारका लागि उनीहरूका बिचमा अन्तर विरोध बढ्दै जान्छ । बजारका लागि पुँजीवादी शक्तिका बिचमा चलेको त्यही प्रकारका अन्तरविरोधका कारणले प्रथम र द्वितीय विश्वयुद्ध भएका थियो र ती युद्धको परिणामस्वरूप विश्व साम्राज्यवादको स्थिति धेरै नै कमजोर भएको थियो ।

द्वितीय विश्वयुद्धपछि संसारका धेरै औपनिवेशिक देश स्वतन्त्र मात्र भएनन्, त्यहाँ कैयौँ नयाँ पुँजीवादी वा साम्राज्यवादी देशको पनि विकास हुँदै गयो । त्यसले गर्दा बजारका लागि साम्राज्यवादी शक्तिका बिचको अन्तर्विरोध अरू बढेर गयो । अहिले ट्रम्प सत्तामा आएपछि साम्राज्यवादका बिचको त्यो अन्तर्विरोध अरू तीव्र बन्दै गइरहेको छ ।

ट्रम्पले जसरी ट्यारिफ बढाउदै लगे, त्यसले गर्दा संसारका कैयौँ पुँजीवादी वा साम्राज्यवादी देशसित अमेरिकाको अन्तरविरोध बढेर गयो । अहिले ट्रम्पले ग्रीनल्यान्डलाई कब्जा गर्ने जुन नीतिको घोषणा गरेका छन्, त्यसबाट नाटोसित नै उनको अन्तरविरोध बढेर जाने सम्भावना देखा पर्दै गइरहेको छ । नाटोसितको अमेरिकाको अन्तरविरोध बढ्नुका साथै अमेरिकाको शक्तिमा धेरै नै ह्रास आउने कुरा निश्चित छ ।

अमेरिकाको क्यानडा वा पनामा क्यानललाई कब्जा गर्ने नीतिबाट पनि अन्य पुँजीवादी वा साम्राज्यवादी देशसितको अमेरिकाको अन्तरविरोध अरू बढेर गइरहेको छ र अरू बढेर जानेछ । ट्रम्पको आप्रवासीसम्बन्धी नीतिबाट पनि विश्वभरमा नै उनी धेरै नै अलोकप्रिय बनेर गएका छन् ।

अन्य देशसित अमेरिकाको अन्तर्विरोध बढेर जानुका साथै स्वयम् अमेरिकाभित्र पनि त्यसको स्थिति कमजोर हुँदै गएको छ । ट्रम्पले संसारभरि लगाएको ट्यारिफ नीतिबाट अमेरिकाको बजारमा नै गम्भीर समस्या देखा पर्दै गएको छ र स्वयम् अमेरिकामा नै ट्रम्पप्रतिको असन्तोष बढ्दै गइरहेको छ । त्यहाँ ट्रम्पको शासनको विरुद्ध लाखौँ जनताको विरोध प्रदर्शनबाट पनि त्यो कुरा प्रष्ट हुन्छ । स्वयम् रिपब्लिक पार्टीका सिनेट पनि झन्पछि झन ट्रम्पका विरुद्ध देखा पर्दै गइरहेका छन् ।

मध्यएसिया, दक्षिण अमेरिका, भारत आदि देशसित पनि अमेरिकाको अन्तर्विरोध बढ्दै गइरहेको छ । ट्रम्पले पूरा शक्ति लगाउनुका बाबजुत न्युयोर्कको मेयरमा ट्रम्पको उम्मेदवारको पराजयले पनि अमेरिकामा ट्रम्प कति धेरै अलोकप्रिय हुँदै गएका छन् ? त्यो कुरा बुझ्न गाह्रो पर्दैन ।
सङ्क्षिप्तमा भन्न सकिन्छ, ट्रम्पले जुन प्रकारको नीति अपनाइरहेका छन् वा आतङ्कवादको नीति अपनाइरहेका छन्, त्यसबाट खालि ट्रम्प र अमेरिकी साम्राज्यवाद मात्र होइन, विश्व साम्राज्यवादको स्थिति नै कमजोर हुँदै गइरहेको कुरा बुझ्न गाह्रो पर्दैन ।