प्रकाश थापामगर/गोविन्दकुमार शर्मा, काठमाडौँ ।
मूल प्रवाह अखिल भारत नेपाली एकता समाजका उपाध्यक्ष कपिल खनालले भारतका प्रवासी नेपालीलाई आधारकार्डको विकल्प दिनुपर्ने माग गर्नुभएको छ ।
युगदर्शन मिडियालाई भारतस्थित नेपालीको समस्याबारे भिडियो अन्तर्वार्ता दिँदै उहाँले सो विचार व्यक्त गर्नुभएको हो ।
२०८२ भदौ ९ गते दिनुभएको अन्तर्वार्ताको क्रममा उहाँले सन् १९५० को सन्धिको प्रसङ्ग उठाउँदै आधारकार्डको विकल्पमा नेपाली नागरिकता वा त्यस्तै सरकारी डकुमेन्टले आधारकार्डको मान्यता पाउनुपर्ने बताउनुभयो ।
‘सन् १९५० को सन्धिले भारतीय भूमिमा रहेका नेपालीलाई भारतीय नागरिकसरह अधिकार दिएको छ’ उहाँले भन्नुभयो– ‘हामी चाहन्छौँ, नेपाली नागरिकता वा त्यस्तै नेपालको आधिकारिक कागजपत्रले आधारकार्डको काम गरोस् ।’
भारतीय नागरिक रहेका नेपालीभाषीलाई आधारकार्ड माग्नु स्वाभाविक रहे पनि नेपाली नागरिकलाई आधारकार्ड माग्न नहुने उहाँको भनाइ थियो ।
यस सम्बन्धमा नेपाल सरकारले भारतस्थित नेपालीको पक्षमा बोल्नुपर्ने आवश्यकतामा उहाँले जोड दिनुभयो ।
‘आधारकार्डको अभावमा भारतस्थित प्रवासी नेपालीले कैयौँ समस्या भोगिरहेका छन्’ उहाँले भन्नुभयो– ‘आधारकार्डको अभावमा नेपालीको करौडौँ रुपियाँ पेन्सन रोकिएको छ । भारतमा रहेका नेपालीहरू दैनिक रूपमा समस्यामा परेका छन् ।’
केही समयअघि नेपालका केही हजार भारतीय शिक्षकलाई जागिरबाट हटाउँदा भारतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री वी.पी. सिंहले सन् १९५० को सन्धिलाई जोडेर उनीहरूलाई हटाउन नपाइने भनेको विषय स्मरण गर्दै उपाध्यक्ष खनालले नेपाल सरकार पनि यस विषयमा गम्भीर हुनुपर्ने बताउनुभयो ।
भारतमा आधारकार्डको प्रभावकारिता कति गम्भीर छ भन्ने सन्दर्भमा उहाँले त्यसको अभावमा मध्य प्रदेशको इन्दोरमा नेपालीले शव जलाउन नपाएको प्रसङ्ग जोड्नुभयो ।
एक सय ४० दिन भारतमा बसेकालाई जोकसैलाई आधारकार्ड दिने प्रावधान रहेको बताउँदै उहाँले नेपालीले सन् १९५० को सन्धिले “राष्ट्रिय व्यवहार” दिने भनिएकाले त्यस्तो कागजपत्र नेपालीका लागि आवश्यक नरहेको बताउनुभयो ।
स्वयम् भारत सरकारले नेपाल र भुटानका नागरिकको हकमा केही नरम प्रावधान राखेकोसमेत उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
यद्यपि सन् १९५० को सन्धि दुई सार्वभौमसत्तासम्पन्न राष्ट्रको माझमा हुन नसक्ने गरी असमान रहेकाले त्यसलाई खारेज गर्नुपर्ने तर खारेज नहुँदासम्म त्यसका प्रावधान लागु हुनुपर्ने आफूहरूको माग रहेको उहाँले स्पष्ट पार्नुभयो ।
अर्कोतर्फ आधारकार्डको बारेमा नेपालमा समेत अस्पष्टता रहेको उहाँको दाबी थियो ।
बागलुङ जिल्लामै आधारकार्डका कारण वृद्धभत्ता रोकिएको घटना उहाँले युगदर्शनसित साझा गर्नुभयो ।
उपाध्यक्ष खनालले यस सम्बन्धमा नेपाल सरकारले विदेशिएका नेपालीको तथ्याङ्क स्थानीय तहबाटै राख्नुपर्ने आवश्यकतामा समेत जोड दिनुभयो ।
एनआरसीले समस्या
भारत सरकारले सन् २०१९ बाट एनआरसी (नेसनल रजिस्टर अफ सिटिजन्स) कानुन लागु गरेपछि भारतस्थित नेपालीलाई थप समस्या परेको उहाँको भनाइ थियो ।
‘सन् २०१९ मा आसामबाट एनआरसी लागु भयो’ उहाँले भन्नुभयो– ‘त्यही वर्ष हामीले आसामको राजधानी गुवाहटीमा पत्रकार सम्मेलन गरेर नेपालीलाई नागरिकताविहीन बनाउन पाइँदैन भनेर माग गरेका थियौँ ।’
भारत सरकारले आसामबाट सुरु गरेको एनआरसी सम्पूर्ण भारतमा लागु गर्न थालेको र त्यस क्रममा प्रत्येक प्रदेशका आआफ्ना नियम रहेको पनि उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
एनआरसीका कारण हालसम्म करिब डेढ लाख नेपालीभाषी प्रभावित रहेको उहाँको दाबी थियो ।
खासगरी पूर्वोत्तर भारतमा लाखौँ नेपालीभाषी रहेको बताउँदै उहाँले एनआरसीले गर्दा उनीहरूसमेत समस्यामा परेको जिकिर गर्नुभयो ।
‘पूर्वोत्तर भारत र नेपालको भूगोल मिल्छ । त्यसैले नेपाल र भारतका बिचमा कहिल्यै दुस्मनी नहोला भन्ने ठानेर कैयौँ नेपालीभाषी पुस्तौँपुस्तादेखि भारतमा बसोबास गरिहेका छन् । उनीहरूलाई एनआरसीको आलोकमा आधारकार्ड माग्नु गलत हुन्छ’ उहाँले भन्नुभयो ।
अहिले मात्रै नभएर नेपालीभाषी मेघालयबाट पहिले पनि लखेटिएको र पूर्वोत्तर भारतमा पटक पटक यस्तो खतरा उत्पन्न हुने गरेको उहाँको भनाइ थियो ।
मूल प्रवाह भारतस्थित नेपालीको अभिभावक
अन्तर्वार्ताको क्रममा उहाँले मूल प्रवाह भारतस्थित नेपालीको अभिभावक सङ्गठन रहेको बताउनुभयो ।
‘हामीले आफै हामी अभिभावक हौँ भनेर दाबी गरेका होइनौँ’ उहाँले अगाडि भन्नुभयो– ‘भारतस्थित नेपालीमाथि आइपर्ने विभिन्न समस्या समाधान गरेकाले जनताले हामीलाई अभिभावक मानेका हुन् ।’
भारतमा नेपालीमाथि झुटा आरोप लाग्दा, लुटपाट हुँदा, उनीहरूमाथि बलात्कार हुँदा, कुटपिट हुँदा, हत्या हुँदा, नोकरी–व्यवसायमा भेदभाव हुँदा मूल प्रवाह अग्रिम पङ्क्तिमा रहेर आवाज उठाएको उहाँले दाबी गर्नुभयो ।
यस सन्दर्भमा उहाँले प्रतिनिधिमूलक घटनाको रूपमा आरुषि–हेमराज हत्याकाण्ड, तन्दुरी काण्ड, सिमानामा हुने लुटपाट, आसाम–मेघालयबाट नेपाली भगाऊ अभियानको स्मरण गर्नुभयो ।
(अन्तर्वार्ताको पूर्ण पाठका लागि युगदर्शनको युट्युब च्यानल https://www.youtube.com/watch?v=gCvl7aI0GpY&feature=youtu.be वाच गर्न अनुरोध गर्दछौँ ।
