मेघराज भट्टराई ##

नेपालमा “सुशासन” भन्ने शब्द आज विडम्बना बनेको छ । भ्रष्टाचार, करछली, तस्करी र मानव बेचबिखनमा संलग्न नै राष्ट्रका “अग्रज” वा “नेता” कहलाइएका छन् । यो केवल व्यक्तिगत अपराध होइन, यो संरचित अपराध–राजनीति गठबन्धन हो, जसको बोझ करोडौँ नेपाली जनताले बोकिरहेका छन् । यहाँ कसैलाई आग्रह पूर्वाग्रहबाट आरोपित गरिएको छैन । यसका केही प्रमाण यस प्रकारका छन् :
केही प्रमुख अनियमितता

१. नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको २२ अर्बको बिल विवाद

सरकारी संस्थाले ठुला गैरसरकारी संस्था, उद्योगबाट विद्युतीय बिल असुल्न नसकेको रिपोर्ट करिब २२ अर्ब रुपैयाँ । यसबाट राष्ट्रलाई हुने क्षति राष्ट्रिय बजेटको ठुलो हिस्सा पुनः ऋण वा करमार्फत पूर्ति गर्नुपर्ने बाध्यता ।

२. एनसेल करछली (७२ अर्ब रुपैयाँ)
२०७६ सालतिर मुद्दा उत्कर्षमा । एनसेलको स्वामित्व परिवर्तन हुँदा भुक्तानी गर्नुपर्ने क्यापिटल गेन ट्याक्स नउठाइनु । यत्रो ठुलो धन कसको स्वार्थमा छोडियो ? यसले राष्ट्रलाई कस्तो खाले सङ्कटमा पुर्यायो ?

३. नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरण

हजारौँ नेपाली नागरिकलाई “भुटानी” भनेर नक्कली कागजात बनाएर अमेरिका पठाउने धन्दा । यसमा सरकारको प्रमुख मन्त्रालय गृहमन्त्रीकै संलग्नता पूर्वमन्त्री, उच्चस्तरीय सरकारी कर्मचारी । यसको असर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपालको विश्वसनीयतामा ठुलो चोट ।

४. सुनतस्करी (६० किलो प्रकरण र अरू)

त्रिभुवन विमानस्थल हुँदै ठुलो परिमाणको सुन नेपाल भित्र्याउने र वितरण गर्ने अपराध सञ्जालले चलाउँदै आएको अरबौँ मूल्यबराबर तस्करीको केन्द्र बनेको हाम्रो एक मात्र अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल । व्यवसायी, सीमासुरक्षा निकायका केही राजनीतिक नेतृत्व, सत्ताधारी, मन्त्री ।

५. वाइडबडी जहाज खरिद घोटाला

नेपाल वायुसेवा निगमद्वारा वाइडबडी खरिदमा मूल्य फुलाइएको करिब चार अर्ब रुपैयाँबराबरको अनियमितता । यसको नेपालमाथि पर्ने असर । राष्ट्रिय विमानसेवा अझ घाटामा धकेलियो ।

६. मेलम्ची खानेपानी योजना भ्रष्टाचार

करिब ३१ वर्ष लगाएर निर्माण गरिएको र आज पनि यो योजना जीवित रहने कि नरहने भन्ने दोसाँधमा रहेको योजना हो, मेलम्ची खानेपानी आयोजना । वर्षदेखि निर्माणमै अड्किएको मेलम्ची परियोजनाभित्रका ठेक्का–कमिसन घोटाला । यसको असर काठमाडौँ उपत्यका अझै दीर्घकालीन खानेपानी सङ्कटमै ।

७ सहकारी ठगी प्रकरण

विभिन्न सहकारी संस्थाबाट अरबौँ रुपैयाँ ठगी, ठुला नेता र उनीनजिकका व्यक्तिको नाम मुछिएको भ्रष्टाचार हो । यसको असर लाखौं बचतकर्ता प्रभावित ।

८. अन्य चर्चित घोटाला

लाउडा विमान काण्ड, सुडान शान्ति मिसन घोटाला, रक्तचन्दन तस्करी, कैलाली जग्गा घोटाला, राष्ट्रिय परिचयपत्र खरिद अनियमितता ।

९. जनतामाथिको प्रत्यक्ष यी र यस्ता भ्रष्टाचारबाट परेका असर

१. सार्वजनिक सम्पत्ति नोक्सान, विकासको बजेट कटौती
२. महँगी वृद्धि, सामान्य जनताको जीवनस्तर खस्कनु
३. बेरोजगारी, युवा विदेश पलायन, कानुनी विश्वासको क्षय, न्यायप्रणालीप्रति अविश्वास

१०. राजनीति, अपराध र नीतिगत भ्रष्टाचार

१. उच्चस्तरीय संरक्षण, अपराधमा संलग्नलाई दलभित्रै सुरक्षा
२. आर्थिक लाभको पुनर्वितरण, कमिसनको रकम राजनीतिक अभियान र व्यक्तिगत विलास
३. जनताको विभाजन, जात, भाषा, धर्म र पार्टीगत नारा प्रयोग गरेर आक्रोश कमजोर पार्ने

११. सम्भावित समाधान
कानुनी सुधार : अपराधमा संलग्नलाई चुनाव लड्न निषेध
नागरिक दबाब : सडक र डिजिटल आन्दोलनको संयोजन
संसाधनको पुनः राष्ट्रियकरण : ऊर्जा, दुरसञ्चार, खानेपानीजस्ता क्षेत्रमा
पारदर्शिता अनिवार्य : सरकारी ठेक्का र बजेट सार्वजनिक डेटाबेसमार्फत

यी सामान्य पुँजीवादभित्र गर्न सकिने काम हुन तर समग्र राष्ट्रको राज्य संरचनाको आमूल परिवर्तनबिना सम्पूर्ण जनताको जीवनमा परिवर्तन हुन सक्ने छैन ।