मेघराज भट्टराई ##
हरेक देशको स्थायी सरकार भनेको त्यो देशको कर्मचारीतन्त्र मानिन्छ । नेपालको स्थायी सरकार भनेको पनि कर्मचारीतन्त्र नै हो भन्न सकिन्छ । यो शक्तिकै आडमा देशको प्रगति या दुर्गति हुने देखिन्छ । यो शक्ति अत्यन्त बलियो छ ।

नेपालमा यो देश हाँक्ने कर्मचारीको सङ्ख्या कति छ ? २०८१ जेठको तथ्याङ्कअनुसार नेपालमा सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहमा गरी स्थायी सरकार हाँक्ने कुल कर्मचारी सङ्ख्या हाल ८५ हजार ५ सय २९ जना छन््, जसमध्ये सबैभन्दा बढी स्थानीय तहमा ३२ हजार ८ सय ८ जना रहेका छन् भने सङ्घमा ४१ हजार ५ सय ६३ र प्रदेशमा ११ हजार १ सय ३८ जना रहेका छन् ।

निजामती सेवामा विभिन्न सेवासमूहका कर्मचारी रहेका हुन्छन् । प्रहरीतर्फ ६० हजार २ सय १८ जना अलग छन् । त्यस्तै १ लाख ५ हजार सेनामा छन् । देशलाई राम्रोसँग चलाउने हो भने यो सङ्ख्या एकदम थोरै हुन्छ किनकि प्रादेशिक प्रहरी, क्षिक्षा, स्थानीय भाषामा पढाउने शिक्षक छैनन् । यो अझै थपिन सक्छ र यसलाई चलाउने राज्यसँग साधनस्रोतको अभाव छ ।

अरू देशको तुलनामा हामीकहाँ महँगाइअनुसारको तलबसुविधा तल्लो तहको कर्मचारीलाई कम छ तर एक पैसाको आम्दनी नगर्ने यहाँका गरिब, दुखी जनता, बेरोजगार युवा, असहाय वृद्धवृद्धाले तिरेको करबाट तलब सेवासुविधा लिने कर्मचारीको सेवा तलबसुविधा राम्रो नै हो भन्ने यहाँका अधिकांशको जनभावना छ । यदि सरकारी कर्मचारीले राष्ट्र र राष्ट्रियताप्रति वफादार हुने हो र इमानदारिता अपनाउने हो भने देशको परिवर्तन हुन समय लाग्दैन तर नेपालका कतिपय कर्मचारी यतिविघ्न अपराधी छन्, आफ्नो फाइदाका लागि यिनीहरू देश नै बेचिदिन्छन् ।

यिनीहरू सिमाना बेच्न पनि पछि पर्दैनन् । अपराधी छोड्छन । पैसाकै लागि ठुला ठुला अपराध गरेका हुन्छन् ।

राज्यले नागरिकलाई महँगी बढाएर, कर उठाएर यहाँका कर्मचारी पालिएका छन् । नेपाली जनता अरबका खाडीमा तातो घाम र साइप्रसको चिसो खाएका छन् । कति जना मरेर लास बनी काठको बाकसमा फर्किएका छन् । कति दुर्घटनामा अपाङ्ग बनेर त कति मिर्गौला बिग्रिएर फर्किएका छन् । उनीहरूले पठाएको रेमिट्यान्सले देश चलेको छ तर उनीहरूलाई अपराधीको जस्तो पीडा यिनै कर्मचारीबाट हुन्छ ।

नेपाली नागरिक जन्मियो, जन्मदर्तामा कर, विवाहकर, बसाइँसराइ कर, मृत्युकर अथवा लासकोल लागि पनि कर ? यो कसको लागि ? यो राज्य चलाउनका लागि ? होइन ? निजामती, कर्मचारी, सेनाप्रहरीका परिवारसम्मले सामुदायिक अस्पतालमा ५० प्रतिशत छुटमा उपचार गराउँछन् । यिनीहरू आठ घण्टा काम गर्छन् । १६ घण्टा मस्ती । त्यही ८ घण्टा पनि इमानदार भएर काम गर्दैनन् ।

एउटा मजदुर मरीमरी १६ घण्टा काम गर्छ, उसको लागि न राज्यले बिमा गरेको छ, न राज्यले कुनै सुविधा दिएको छ । यिनीहरूको (कर्मचारी) जीवन सुरक्षित गर्ने पेन्सन छ तर मजदुरले जति हाड घोटे पनि केही राहत छैन । यिनै कर्मचारी राष्ट्रघात गर्छन् । यिनीहरू कसरी नेताहरूलाई घुमाउँछन् ? हामीले देखिहाल्यौँ, निजामती कर्मचारी ऐनलाई कसरी सिङ्गो संसद्लाई जिल्ल पारे भनेर । सांसद हुस्सु, अशिक्षितजस्ता सावित भइससके । आज राष्ट्रलाई ढुटो बनाउने कामका केही उदाहरण हेरौँ :

१. वनमा काठ कुहेको छ, मलेसियाबाट फर्निचर मगाइन्छ जबकि “हरियो वन, नेपालको धन” भनेर हामीलाई पढाइन्थ्यो । यो किन गरिन्छ त भन्दा कमिसन खान ।

२. सरकारी कार्यालयमा लाखौँ गाडी चलाउनलायक छन् तर नयाँ गाडी सिफारिस गरिन्छ । यहाँ पनि कमिसनकै खेल हो ।

३. सडक निर्माण गुणस्तरहीन हुनुको पछाडिको कारण हरेक वर्ष भौतिक पूर्वाधारमा खर्च गरिन्छ तर गुणस्तर हुँदैन । यो पनि कमिसन खाने इन्जिनियरदेखि राजनीतिक पार्टीका कार्यकर्तारूपी डन आदिको कारण होइन र ? यस्ता उदाहरण शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, गाडी, तेल, मल, चिनीजस्ता हरेक कुरामा कमिसन, राजस्व चुहावट भएको कुरा हामीले हरेक दिन सामाजिक सञ्जालमा पढेका छौँ, होइन र ?
यदि तपाई कुनै सरकारी कार्यालयमा जानुभयो भने त्यहाँ तपाईं उनीहरूको सिकार हुनुहुन्छ । तपाईंलाई यो मिलेन, त्यो मिलेन भनी घुमाएकोघुमायै गर्छन् कि तपाईं थकित भएर उपाए खोज्न बाध्य हुनुपर्छ र तपाईं घुसपेस गरेर भए पनि काम सक्न चाहनुहुन्छ । यो देशलाई धूलिसाध्य बनाएकै कर्मचारीले हो ।

यसो भनिरहँदा के सबै कर्मचारी भ्रष्ट, बेइमान, दुराचारी, ठग छन् त ? होइन । केही प्रतिशत कर्मचारी इमानदार, देशप्रेमी, कर्तव्यनिष्ठ पनि छन् तर बेइमानको अघि ओझेल परेका छन् । पछि परेका छन् । यही कारण यसको आमूल परिवर्तनबिना देशलाई अघि बढाउन सकिँदैन भनेर हामीले वर्षौंदेखि भन्दै आएका छौँ । आजकै अवस्थामा यही संरचनाभित्र जो प्रधानमन्त्री भए पनि गरिखाने वर्गको आधारभूत समस्या समाधान हुन सक्दैन । कहीँ केही सुधारका काम हुन सक्ला तर त्यो पनि एक प्रतिशत सम्भव छ । नौलो जनवादी व्यवस्थाबिना यो देशमा

आमूल परिवर्तन सम्भव छैन । यसका लागि जनताको चेतनास्तरमा वृद्धि हुनुपर्दछ, अनुशासित हुनुपर्छ ।

हामी सचेत नागरिक बनेनौँ भने यिनै कर्मचारीले हामीमाथि राज गरिरहेका छन् र भविष्यमा पनि गरिरहनेछन् ।