काठमाडौं । प्रधानमन्त्री शेरबहादु्र देउवा यही पुस २५ गते भारत भ्रमणमा जानुहुने भएको छ । गुजरातमा हुन लागेको ‘भाइब्रेन्ट गुजरात ग्लोबल समिट’ मा भाग लिन प्रधानमन्त्री देउवा त्यसतर्फ जान लागेको प्रधानमन्त्रीको निजी सचिवालयले जनाएको छ ।
सोही दिन प्रधानमन्त्री देउवाले भारतीय राष्ट्रपति रामनाथ कोविन्द र समकक्षी नरेन्द्र मोदीसँग द्विपक्षीय भेटवार्ता गर्ने कार्यसूची छ । एकदिन दिल्लीमा बसेर प्रधानमन्त्री देउवा गुजरात ग्लोबल समिटमा भाग लिन भारतीय समकक्षी मोदीको गृह प्रदेश गुजरात पुग्नुहुने छ ।
गुजरात ग्लोबल समिट जनवरी १० अर्थात पुस २६ गतेबाट सुरु हुँदैछ। तीन दिनसम्म चल्ने समिटमा प्रधानमन्त्री देउवाले भाग लिने कार्यक्रम रहेको छ। गठबन्धन सरकारको नेतृत्व गर्दै गत असार २९ गते प्रधानमन्त्री भएका देउवाको यो पहिलो भारत भ्रमण हो।
यसअघि जलवायु परिवर्तन सम्बन्धी स्कटल्याण्डको ग्लास्कोमा भएको सम्मेलनमा प्रधानमन्त्री देउवाले भारतीय समकक्षी मोदीसँग साइड लाइन वार्ता गर्नुभएको थियो ।
सीमा अतिक्रमणबारे कुरा होला ?
सन् २०१९ डिसेम्बरमा भारतले आफ्नो नयाँ राजनीतिक नक्सा सार्वजनिक गरेर कालापानी क्षेत्र आफ्नो भएको दाबी गरेको थियो । त्यसअघि भारतले लिपुलेक हुँदै चीनको तिब्बत जाने सडक निर्माण थालेको थियो ।
त्यसलगत्तै नेपालले कालापानी, लिपुलेक, नाबी, गुन्जी लगायत क्षेत्र समेटेर नयाँ राजनीतिक नक्सा जारी गरेको थियो । भारतले कुटी, नाबी र गुन्जी क्षेत्रनजिक धमाधम सडक निर्माण गरिरहेको छ । तर नेपालले भारतसँग अतिक्रमित भूमि फिर्ता गर्नेबारे कुटनीतिक पहलकदमी लिन सकेको छैन।
नेपालले कालापानी क्षेत्र समेटेर राजनीतिक नक्सा जारी गरेयता नेपालबाट भारतमा हुन लागेको यो नै पहिलो प्रधानमन्त्रीस्तरीय भ्रमण हो । भ्रमणमा कालापानी लगायतका अतिक्रमित क्षेत्रबारे कुरा हुने वा नहुनेबारे आम चासोको विषय बनेको छ ।
महाकाली नदीको नाम नै परिवर्तन
हालै भारतले अतिक्रमणलाई संस्थागत गर्ने उद्देश्यसहित महाकाली नदीको नामसमेत फेरेको छ । अघिल्लो महिना भारतले सन् २०२० मा सार्वजनिक गरेको राजनीतिक नक्साको संस्कृत र हिन्दी संस्करण सार्वजनिक गरेको थियो । जसमा महाकाली नदीको नाम फेरेर कुटियाङ्दी लेखिएको छ ।
नेपालले महाकाली नदीलाई वास्तविक सीमा नदी मानेपनि भारतले नक्कली काली नदीलाई नेपालको सीमा नदी दाबी गर्दै आएको छ।
सन् १८१६ मा हस्ताक्षरित सुगौली सन्धिले नेपाल-भारत पश्चिमी सीमा सम्बन्धमा उल्लेख गर्दै महाकाली नदीभन्दा पश्चिमको भूभाग भारतको हुनेछ भन्ने उल्लेख छ। उक्त सन्धि अनुसार महाकाली नदी र सोको पूर्वतर्फको भूभाग नेपालको हुनुपर्ने थियो।
सन्धि अनुसार महाकाली नदीको उद्गमस्थल कुटी गाउँ नजिकैको कालापानी (कालोपानीको तलाउ) त्यस उत्तरको डाबै मैदानमाथिको जोलिडकाङ हिम शृङखलामा पर्ने लिम्पियाधुरासम्मको भाग नेपालको पर्छ। तर कालापानी-लिपुलेक क्षेत्रमा पर्ने कुटी, नाबी र गुन्जी लगायतका नेपालका गाउँहरू सन् १९६१/६२ भन्दा केही समय पहिलेदेखि भारतको कब्जामा रहँदै आएका छन्। सुगौली सन्धिकै आधारमा उपरोक्त तीनै गाउँ कुटी, नाबी, गुन्जी समेतको सम्पूर्ण क्षेत्र नेपालतर्फ परेको छ।
