बेलबहादुर रजाली मगर ।।
आजभन्दा ५ वर्षअगाडि आजकै दिन २०७२ फागुन १३ गते तदनुसार २५ फेब्रुरी २०१६ का दिन मित्रलाल शर्माको असामयिक निधन भयो ।

२०७२ फागुन ३ गते उहाँ बुटवलबाट कपिलवस्तु जाने क्रममा मोटरसाइकल दुर्घटनामा पर्नुभयो । उहाँलाई पहिले लुम्बिनी अञ्चल अस्पताल (बुटवल) र पछि वीर अस्पताल (काठमाडौँ) मा उपचार गराई थप उपचारका लागि गङ्गालाल अस्पताल (बाँसबारी, काठमाडौं) मा फागुन १३ गते भर्ना गरियो । गङ्गालाल अस्पतालमा भर्ना गरेकै दिन केही बेरपछि उहाँको निधन भयो ।

खासगरी भारतमा रहने नेपालीका लागि मित्रलाल शर्मा चीरपरिचित व्यक्तित्व हुनुहुन्थ्यो । उहाँ लामो समयदेखि भारत प्रवासमा रहेका नेपालीको हकहितको रक्षाका लागि आवाज बुलन्द गर्दै आइरहनुभयो । त्यति मात्र नभई स्वदेशभित्र चल्ने विभिन्न राष्ट्रियता र जनसरोकारसित सम्बम्धित आन्दोलनमा पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आउनुभयो ।

उहाँले अखिल भारत नेपाली वामपन्थी युवक मोर्चाको केन्द्रीय अध्यक्षको जिम्मेवारी निभाइसक्नुभएको थियो भने नेपालभित्र गई अखिल नेपाल ट्रेड युनियन महासङ्घ (अन्टुक) को पनि केन्द्रीय अध्यक्षको जिम्मेवारी पूरा गर्नुभएको थियो । पछिल्लो समयमा उहाँ मूल प्रवाह अखिल भारत नेपाली एकता समाजका केन्द्रीय अध्यक्ष तथा अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली एकता समाजको पनि अध्यक्ष हुनुहुन्थ्यो ।

उहाँको निधनपश्चात नेकपा (मसाल) ले जारी गरेको वक्तव्यअनुसार उहाँ सो पार्टीको पोलिटब्युरो सदस्य तथा क्रान्तिकारी पार्टी तथा सङ्गठनहरूको अन्तर्राष्ट्रिय संयोजन (आइकोर) को एसियन काअर्डिनेसन कमिटिको कोषाध्यक्ष पनि हुनुहुन्थ्यो ।

२०७२ फागुन ७, ८ र ९ गते बुटवलमा राष्ट्रिय जनमोर्चाको तेस्रो राष्ट्रिय सम्मेलन हुन गइरहेको थियो । त्यही सम्मेलनको तयारीको सिलसिलामा उहाँ बुटवलमा खट्नुभएको थियो । बुटवलबाट घर जाने क्रममा उहाँ दुर्घटनामा पर्नुभयो । दुर्घटनापश्चात उपचारको क्रममा उहाँ खतरामुक्त रहेको खबर पनि आयो । उहाँले अस्पतालको बेडबाटै राष्ट्रिय जनमोर्चाको तेस्रो राष्ट्रिय सम्मेलनको जानकारी पनि लिइरहनुभएको थियो ।सबैलाई मित्रलालजी छिट्टै निको हुनुहुने छ भन्ने आसा थियो, तर सोचेजस्तो हुन सकेन र सदाका लागि हामीबाट टाढा हुनु भयो ।

मैले मित्रलालजीलाई चिन्दा तत्कालीन अखिल भारत नेपाली एकता समाजका केन्द्रीय सल्लाहकार हुनुहुन्थ्यो । उहाँ हरियाणाको हिसारमा जागिर गर्नुहुन्थ्यो र कार्यक्षेत्र सुदूर पश्चिमोत्तर क्षेत्र पर्दथ्यो भने हामी पश्चिमोत्तर क्षेत्र अन्तर्गत क्रियाशील थियौँ । फरक कार्यक्षेत्र भएकाले हाम्रो भेटघाट कमै हुन्थ्यो । प्रायः केन्द्रीयस्तरको सभा÷सम्मेलन वा भारतका नेपालीमाथि घट्ने विभिन्न घटना विरुद्ध दिल्लीमा हुने सभा जुलुसमा मात्रै उहाँसँग भेट हुन्थ्यो । दिल्लीमा हुने हरेक जुलुसमा प्रायःजसो उहाँ अग्रपङ्क्तिमा उभिएर चर्को चर्को स्वरमा नारा लगाउनुहुन्थ्यो ।

मित्रलाल शर्माको जन्म २००९ मङ्सिर १६ गते तदनुसार १ दिसेम्बर १९५२ मा भएको थियो । उहाँको पुख्र्याैली घर अर्घाखाँची भए पनि कपिलवस्तुमा बसोबास गर्दै आउनुभएको थियो ।

उहाँलाई मैले नजिकबाट चिन्ने मौका जयपुरको मन्जू नेपाली वेपत्ता प्रकरण विरुद्धको जुलुसबाट पाएँ । जयपुरमा रामेछाप जिल्ला घर भएका रतनसिंहकी छोरी मन्जू रहस्यमय तरिकाबाट हराएकी थिइन् । आफ्नै घर मालिकनीको इसारामा छोरीको हातबाट बुबा रतनसिंहलाई विष मिलाइएको जुस खुवाएर बेहोस गराई भारतीय केटोसँग मन्जूलाई भगाइएको थियो । घर मालिक्नीको प्रशासनमा पहुँच भएका कारण त्यो घटनाको छानबिन प्रक्रियालाई अगाडि बढाउन निकै सङ्घर्ष गर्नुपरेको थियो । त्यस क्रममा मूल प्रवाह अखिल भारत नेपाली एकता समाज र राजस्थान नेपाली सेवा समाजको संयुक्त आयोजनमा विशाल जुलुस आयोजना गरियो । जुलुसपछि आमसभा गर्ने र राजस्थानका मुख्यमन्त्रीलाई ज्ञापनपत्र दिने कार्यक्रम थियो ।

दिल्लीबाट मित्रलाल शर्मा, लीलानाथ कुशुम, कपिल खनाल, गिरधारीलाल न्यौपाने आउनुभएको थियो । जुलुस यति विशाल थियो कि आयोजकसमेत आश्चर्यचकित बनेका थियौँ । जुलुसको स्टेच्यु सर्किलबाट सुरु भई मुख्यमन्त्री निवाससम्म जाने कार्यक्रम थियो, तर पुलिसले धारा १४४ लागेकाले जुलुसलाई मुख्यमन्त्री निवासभन्दा आधा किमि पहिल्यै सिभिवल लाइन्स फाटकमा रोक्यो । सिभिल लाइन्स फाटकमै जुलुस आमसभामा परिणित भयो ।

आमसभामा मित्रलालजीको भाषण गर्ने पालो आयो । अस्थायी रूपमा बनाइएको मञ्चमा उभिएर मित्रलालजी बोल्न थाल्नुभयो । सुरुमा केही बेर नेपाली भाषामा सम्बोधन गर्नुभयो । त्यसपछि जब हिन्दीमा बोल्न थाल्नुभयो । जनताबाट तालीका वर्षा हुन थाले । उहाँ राजस्थान सरकार र प्रशासनको विरुद्ध हिन्दीमा यति राम्रो र प्रष्ट बोल्नुभयो कि प्रदर्शनकारी कानेखुसी गर्न थाले, एकता समाजमा यस्ता नेता पनि रहेछन् भनेर ।

साँगुरो ठाउँ, विशाल जनता, केही कदमअगाडि धारा १४४ लागेकोले पुलिसलाई धेरै धौ भएको थियो । त्यही बेलामा एउटा घटना घट्यो । भिड़लाई व्यवस्थित गर्ने क्रममा एक जना पुलिस र जनतामाझ भनाभन हुन थाले छ । मित्रलालजीको ध्यान तुरुन्तै त्यता गएछ । आफ्नो भाषणलाई बिचमै रोकेर मित्रलालजीले त्यो पुलिसलाई “आप हमारी सुरक्षा के लिए आए हैं, हमको डिस्टर्ब करने के लिए नहीं” भन्दै माइकबाटै हिन्दीमा हप्काउनुभयो । पुलिस हेरेकोहेर्यै भए । प्रदर्शनकारी खुसीले चिच्याउँदै ताली बजाए । जयपुरमा भएको त्यो कार्यक्रमबाट सङ्गठनका स्थानीय कार्यकर्ताले पनि मित्रलालजीलाई चिन्न थालेका थिए ।

मित्रलालजी समयलाई निकै अमूल्य ठान्नुहुन्थ्यो । समयको हरेक पलको सदुपयोग गर्नु हुन्थ्यो । कार्यक्रम आयोजना गर्दा साथीहरू जुट्न केही ढिला गरे भने त्यो समयमा बाँकी रहेका कामको योजना बनाउन थाल्नुहुन्थ्यो । एक चोटि एउटा कार्यक्रममा म्याडम लक्ष्मीजीलाई पनि लिएर आउनुभएको थियो । कार्यक्रममा गिरधारीलाल न्यौपाने पनि आउनुभएको थियो । भोलि बिहानै ५ बजेको ट्रेन भएकोले राती कार्यक्रम सकिएपछि गेस्टहाउसमा सुत्ने व्यवस्था गरिएको थियो । कार्यक्रम सकिएपछि हामीसँगै गेस्टहाउसमा गई खाना खाएपछि एउटा कोठामा उहाँहरूको लागि बिस्तरा मिलाइदियौँ र हामी केही स्थानीय साथीहरू अर्को कोठामा गई सुत्यौँ । राती १ बजेतिर म जागेँ । उहाँहरूको कोठाबाट आवाज आइरहेको सुनेँ । म उठेर थोरै ढोका खोलेर भित्र हेर्दा गिरधारीलालसँग बसेर सङ्गठनको हिसाबकिताब मिलान गरिरहनुभएको थियो । यसरी समयको एक एक पलको सङ्गठनको काममा सदुपयोग गर्नुहुन्थ्यो उहाँले ।

उहाँ आर्थिक रूपमा अत्यन्तै मितव्ययी हुनुहुन्थ्यो । काम गर्ने क्रममा आर्थिक पक्ष महत्त्वपूर्ण हुने भएकाले सकेसम्म थोरै खर्चमा काम सम्पन्न गर्नुपर्ने धारणा राख्नुहुन्थ्यो । एक पटक राजस्थानमा रहेका नेपालीको समस्यालाई लिएर जयपुरमा पत्रकार सम्मेलनको आयोजना गरियो । पत्रकार सम्मेलनमा मित्रलालजी आउनुभयो । पत्रकार सम्मेलनका लागि दुई पृष्ठको प्रेसवक्तव्य दिल्लीबाटै टाइप गरेर ल्याउनुभएको थियो । जयपुरमा आएर साथीहरूसित सल्लाह गर्दा उक्त वक्तव्यमा स्थानीय मुद्दालाई समेटने गरी एकदुई वटा बुँदा थप्नुपर्ने भयो । तर त्यसो गर्दा म्याटर दुई पृष्ठमा अटाएन । मैले एक पृष्ठ अझै थपी तीन पेजको प्रेसवक्तव्य बनाउनुपर्ने सुझाव दिएँ । तर मित्रलालजीले एक पृष्ठ थप गर्दा त्यसको टाइप र फोटोकपीको पैसा बढ्ने भएकाले त्यो भन्दा बरु फन्टको साइज सानो गरेर दुई पृष्ठमै अटाउँछ भन्नुभयो । हामीले त्यसै गर्यौं ।

मित्रलालजी युवापुस्तालाई राजनीतिक र सामाजिक रूपमा अगाडि बढाउन जहिले पनि तयार हुनुहुन्थ्यो । शोषणमूलक समाजलाई परिवर्तन गरी समतामूलक समाज निर्माण गर्न युवाको नै महत्त्वपूर्ण भूमिका हुने कुरामा उहाँ विश्वस्त हुनुहुन्थ्यो । एक पटक राजस्थानको भिवाडीमा एउटा सैद्धान्तिक प्रशिक्षण शिविरको अयोजना गरिएको थियो । उहाँ प्रमुख प्रशिक्षक हुनुहुन्थ्यो । युवाहरूलाई पनि सैद्धान्तिक रूपमा तिखार्नुपर्छ भन्ने हेतुले हामी नयाँ मान्छेले पनि आधा आधा घण्टा प्रशिक्षण दिने कुरा भयो । तर जति बेला हाम्रो क्लास चलाउने पालो आउँथ्यो, मित्रलालजी त्यहाँ हलमा देखिनुहुन्नथ्यो । पछि उहाँले भन्नुभयो– यदि तपाईंहरूले क्लास चलाउँदा म त्यहाँ उपस्थित हुने हो भने तपाईंहरू पुराना मान्छेलाई देखेर आत्तिनुहुने छ र ध्यानकेन्द्रित गर्न सक्नु हुने छैन । तपाईंभित्रको क्षमता प्रष्फुटनका लागि सहज वातावरण हुन आवश्यक हुन्छ । त्यसैले तपाईंको पालो आउँदा म बाहिर गएको हुँ । यसरी युवा पुस्तालाई अगाडि बढाउन सधँै कोसिस गर्नुहुन्थ्यो उहाँले ।

जहिले पनि जनता, पार्टी र सङ्गठनको हितमा चिन्तित रहने एउटा असल नेतृत्वकर्ता, अभिभावकलाई गुमाउनुपर्दा सङ्गठनलाई अपुरणीय क्षति पुगेको छ । मान्छे जन्मनु र मर्नु प्रकृतिको शाश्वत नियम हो, तर मृत्यु दुई प्रकारको हुने गर्दछ ः एक खालको मृत्युमा पात झरेजस्तो मात्र आभाष हुन्छ भने अर्को खालको मृत्युमा आकाश खसेजस्तो लाग्छ । मित्रलालजीको असामयिक निधन हुँदा शोषित–पीडित नेपालीका लागि आकाश खसेजस्तो आभाष भएको थिया ।

आज उहाँ बितेको पाँच वर्ष भइसक्यो । मित्रलालजी भौतिक रूपमा हाम्राबिचमा हुनुहुन्न । तर पनि उहाँसँगका अविश्मरणीय सम्झना ताजै छन् । उहाँले देखाएको बाटो छ, जुन बाटोमा हिड्नु छ । उहाँले देखेका अधुरा सपना छन्, जसलाई पूरा गर्ने दायित्व हाम्रो काँधमा छ ।