युगदर्शन अनलाइन शिशु अवस्थाबाट एक वर्षभित्र वयस्क बन्न पुगेको छ ।

अखबार (छापा र विद्युतीय) को जीवन मान्छेको जस्तो हुँदैन । अखवार सुरुमै परिपक्व भएर जन्मन सक्छ; तर हाम्रा लागि र हाम्रोजस्तो देशमा एकै पटक परिपक्व भइसक्छ भन्ने हुँदैन । जन्म, किशोरावस्था, वयस्क, परिपक्वको परिभाषा मानिसमा लागु भएता पनि अखबारको लागि पनि त्यो परिभाषा लागु हुने गर्दछ ।

त्यसो त वैचारिक धरातलमा युगदर्शन देशको राष्ट्रियता र जनतन्त्र तथा नयाँ जनवादी क्रान्तिको दिशाका लागि ऐतिहासिक भूमिकामा परिपक्व मात्र होइन, एक स्थापित धार बनिसकेको छ । यस युगदर्शन अनलाइनको ऐतिहासिक आधार हाँक, नयाँ हाँक र युगदर्शन, त्यसमाथि सहिद क. सरोज शर्माको निरन्तरता यसले पाएको छ । यसमाथि नेपालको एक मात्र माक्र्सवादी–लेनिनवादी, माओ विचारधाराको वैचारिक आधार भएको सच्चा नेकपा (मसाल) को अभिभावकत्व रहेको छ ।

देशको राजनीतिक घटनाक्रमको विकासले पनि त्यस प्रकार विकासको अवस्था पैदा गर्दछ । त्यसैले २०७६ असोज ७ गते सुरु भएको युगदर्शन अनलाइन आज ठिक एक वर्ष पूरा भएको छ । युगदर्शन अनलाइन बामे सर्ने शिशु नै थियो, जति बेला युगदर्शन परिवारले नै यो अनलाइन सुरु गर्नुपरेको थियो । उहाँहरूसित यससम्बन्धी विद्युतीय जानकारी न्यून थियो । हिम्मत गर्नुभयो, अनलाइन जन्म्यो । एक वर्षभित्रै कडा मिहिनेतले किशोर पनि भयो र अब वयस्क र परिपक्व दिशातिर तीव्र गतिमा अघि बढ्ने कुरामा धेरै अप्ठ्यारा र चुनौती छन् । त्यसको सामना गर्दै जानुपर्दछ ।

लेनिनले भन्नुभएको छ, क्रान्तिका लागि अखबार एउटा वैचारिक आधार हो । क्रान्तिका लागि जनतामा जान, क्रान्तिका नेता (कम्युनिस्ट पार्टी सदस्य), आम जनसमुदायसम्म भेटघाट, बैठक, सभा आदि माध्यम सीमित हुन्छन् । अखबार लाखौँ जनसमुदायमा राजनैतिक प्रचार गर्ने राम्रो माध्यम हुन्छ । त्यसैले यस प्रकारका अखबार क्रान्तिको राजनैतिक प्रचारको मुख्य माध्यम हो भन्नेमा अत्युक्ति हुने छैन ।

लेनिनले भनेजस्तै चिनियाँ जनक्रान्तिका दौरानमा माओले यस प्रकारको प्रचार अभियानलाई प्राथमिकतामा राखेको हुनाले पनि त्यहाँको जनक्रान्तिलाई ठुलो मद्दत पुगेको थियो । यस प्रकारको प्रचारात्मक कार्यले रुस र चीनमा समाजवादी र जनवादी क्रान्ति सम्पन्न भयो । त्यसले यसको कति ठुलो महत्त्व रहेछ भन्ने कुरा प्रष्ट हुन्छ ।

क्रान्तिकारी पार्टीका आफ्नै मुखपत्र हुन्छन् । तर वैधानिक रूपमा प्रतिक्रियावादी सत्ताको भण्डाफोर, अवसरवादी राजनीतिका विरुद्ध वैचारिक बहस, जनजीविकाका तात्कालिक समस्या, राजनीति, दर्शन आदि विषयमा अखवार नै प्रमुख माध्यम हुन्, जो जनताका लागि प्रशिक्षणको माध्यम पनि बन्दछ ।

विज्ञान र प्रविधिको विकासले अखवारको स्वरूपमा पनि विकास भइरहेको छ । प्रविधिको पहुँच भएका जनसमुदायमा अनलाइन राम्रो माध्यम हुन पुगेको छ । यसलाई महत्त्व दिएर पार्टीले पनि मुख्य रूपमा ध्यान दिनु आवश्यक छ र दिइरहेको छ । पार्टीको वैधानिक प्रकारका प्रचार सामग्रीलाई पनि यसको माध्यमबाट जनतासम्म पुग्न पाउनु आजको समयको महत्त्वपूर्ण अवसर हो ।

आज अनलाइनलाई पुँजीवादी–साम्राज्यवादीले पनि व्यापक मात्रामा प्रयोग गरिरहेका छन् । उनीहरूको मुख्य उद्देश्य जनसमुदायलाई मनोरञ्जनमा भुलाएर आफ्ना राजनैतिक उद्देश्य पूरा गर्नु रहेको छ । त्यस्तै, प्रतिक्रियावादी राज्यसत्ता र अवसरवादी राजनैतिक पार्टीहरूले पनि जनसमुदायलाई भ्रमित पारी आफ्नो उद्देश्य पूरा गर्ने माध्यमको रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन् । त्यसका साथै यसलाई व्यवसायको रूपमा विकास गर्ने भन्दै पुँजीवादी–साम्राज्यवादी कर्पोरेट हाउसको रूपमा पनि विकास गर्दै जनपक्षीय प्रकारका अनलाइनलाई विकास गर्न नदिने अवस्था पनि बढिरहेको छ । अनलाइन पत्रिका चलाउने नेटवर्क साम्राज्यवादका मुट्ठिभर पुँजीपतिको एकाधिकारवादी नियन्त्रण रहेको कुरा पनि प्रष्ट छ ।

यस प्रकारका साम्राज्यवादी मिडियाहरू कर्पोरेट हाउसका रूपमा विकसित भइरहेको यो ससमयमा, आम जनसमुदायमा यस प्रकारका भ्रमलाई चिर्न पनि जनपक्षीय अनलाइन अगाडि बढ्नुपर्दछ । मुट्ठिभर साम्राज्यवादी कर्पोरेट मिडियाका विरुद्ध जनपक्षीय अनलाइन सञ्चालकबिच आपसी तालमेल र सहकार्य गरेर अगाडि बढ्नुपर्ने आवश्यकता छ ।

अर्काे कुरा, अनलाइन व्यावसायिकताको नाममा एक वा अर्को प्रकारले कर्पोरेट मिडिया हाउससँग नरम, सम्झौतापरस्त वा साँठगाठ गर्ने र उनीहरूका गलत सूचनाको कारणले आम जनसमुदायमाथि नोक्सान पुग्दछ; किनभने त्यस प्रकारका मिडियाले देशको राष्ट्रियता, जनतन्त्र र जनजीविकाको सवालमा क्रान्तिकारी विचारलाई दिग्भ्रमित गर्न ठुलो धनराशी खर्च गरिरहेका छन् । त्यसले क्रान्तिकारी पार्टीलाई क्रान्तिकारी नीतिबाट वैचारिक रूपमा दिग्भ्रमित र विचलित बनाउने ठुलो हतियारको रूपमा पनि प्रयोग भइरहेका कैयौँ तथ्य हाम्रा अगाडि छन् । यसरी एकातिर, अनलाइन सञ्चालन गर्न अति आवश्यक छ भने अर्कातिर, समाजको प्रतिक्रान्तिको दिशालाई निस्तेज पार्न पनि त्यत्तिकै जरुरी छ । त्यसैले यो चुनौती पनि छ । यस प्रकार अनलाइन सञ्चालनको विषयमा “मिडिया व्यावसायिकता” को बहस चर्को रूपमा चलिरहेको पनि छ ।
माथि उल्लेख गरियो, यस प्रकारका कर्पोरेट नेटवर्किङ कसको नियन्त्रणमा छ भन्ने कुरा । दुईचार जना पुँजीवादी–साम्राज्यवादी व्यक्तिको हातमा नै यसको नियन्त्रण रहेको छ । अहिले कोभिड–१९ को महामारीमा पनि दुईचार जना नेटवर्किङ पुँजीपतिको सम्पत्ति वृद्धि भइरहेको कुराले त्यसको पुष्टि गरेको छ । त्यो अवस्थामा जनताको पक्षमा, राष्ट्रियता र जनतान्त्रिक आन्दोलनको पक्षमा काम गर्ने मिडिया तथाकथित व्यावसायिकताको भ्रमबाट मुक्त हुनुपर्दछ ।

साँच्चिकै साम्राज्यवाद–पुँजीवादबाट स्वतन्त्र हुनुपर्ने मिडियाले आफ्नो बलबुतामा नै व्यावसायिकताको विकास हुन सक्दछ । शोषित, पीडित जनताको आधारमा नै मिडियाको व्यावसायिक विकास र मिडियाका शक्ति निर्माण मा निर्भर गराउनुपर्दछ । उनीहरूको तथाकथित व्यावसायिकताको नारा र पुँजीवादी कर्पोरेट हाउसका अधिनस्थ हुने प्रवृत्तिको विरुद्ध सङ्घर्ष गरेर मात्र त्यस प्रकारको व्यावसायिकता फस्टाउन सक्छ । त्यसका लागि त्यसमा काम गर्ने सञ्चालक वा पत्रकारले उनीहरूसँगको साँठगाठ बिना आफ्नो स्वतन्त्र अस्तित्व कायम गरेर नै आफ्नो उद्देश्य पूरा गर्न सक्दछ । युगदर्शन अनलाइनले यसबारे गम्भीर रूपमा ध्यान दिन जरुरी छ ।

युगदर्शन अनलाइनलाई अहिले चुनौती नै छ । यसको प्राविधिक पक्ष, पत्रकार, संवाददाता र आर्थिक व्यवस्थापन सबै प्रारम्भिक अवस्थामा छन् । सबै प्रकारको प्राविधिक ज्ञानको विकास गर्न जरुरी छ । आर्थिक व्यवस्थाका लागि विज्ञापन, सहयोगीको व्यवस्थापन पनि प्रारम्भिक अवस्थामा छ ।

त्योभन्दा ठुलो कुरो टिमस्प्रिटको सिद्धान्त हो । पुँजीवादी र हामीबिच के अन्तर छ भने पुँजीवादीहरू व्यक्तिको अधिनस्ध हुन्छन् । सञ्चालक वा अध्यक्ष, प्रकाशक, सम्पादक आदि व्यक्तिको अधिनस्थअन्तर्गत काम गर्ने शैली हुन्छ । तर सामूहिक पद्धतिमा—सामूहिक निर्णय व्यक्तिगत जिम्मेवारी—यो जनवादी केन्द्रीयताको मूल स्प्रिट हो । जनवादी केन्द्रीयताको सिद्धान्त विपरीत गएका पुँजीवादीका व्यवस्था सङ्कटमा छन् र अहिलेको कोभिड–१९ को महामारीले समेत उनीहरू गल्र्यामगुर्लुम ढलिरहेका छन् । पहिलेका समाजवादी देशहरूले यो सिद्धान्त परित्याग गरिसकेपछि उनीहरू विसर्जनको दिशा समातिरहेका छन् र साम्राज्यवादीका पिछलग्गु बनिरहेका छन् । यस प्रकारको व्यक्तिवादी र अराजकतावादी सिद्धान्तले मानव समाजलाई ध्वस्त पारिरहेको अवस्था छ । त्यसैले हामीले हाम्रा काम र प्रयास पनि जनवादी केन्द्रीयताको सही प्रयोग गरेर मात्र सफलतातिर जान सक्छौँ ।

युगदर्शन अनलाइनले पनि जनवादी केन्द्रीयताको सिद्धान्तलाई अँगालेर जानुपर्दछ । जनवादी केन्द्रीयताको अर्को पक्ष के हो भने समाजका लागि त्याग र समर्पणको दृष्टिकोणको विकास । यस प्रकारको त्याग र समर्पणको दृष्टिकोणले नै मानवको शोषणरहित समाज निर्माणको दिशातिर जान सकिन्छ । यसका विपरीत पुँजीवादी–साम्राज्यवादीहरू मानव समाजलाई व्यक्तिवादी र अराजकतावादी प्रकृति विरुद्ध ध्वंसात्मक गतिविधितिर अग्रसर भई हरेक कोणबाट मानव समाज ध्वस्त बनाउनेतिर लागिरहेका छन् । मानव समाज ध्वंसको पराकाष्ठामा पुग्न थालिरहेको छ । परिवारभित्र व्यक्तिवाद, औपचारिकतावाद, तानाशाही प्रवृत्ति, सृजनशीलतामा प्राधिकारवाद—यी पुँजीवादी शैली हुन् । यसबाट पनि सचेत भई प्रत्येक विषयमा दायित्वबोध गरी समाजवादी शैली, सामूहिकताको व्यवहारलाई आत्मसात गर्दै जानुपर्दछ । सामूहिक निर्णय व्यक्तिगत जिम्मेवारी, संस्थाप्रति जिम्मेवार, व्यक्तिको मानव समाजप्रति जिम्मेवारीबोध—यी कुरा मानव समाजका लागि आधारस्तम्भ हुन् । यो नै समाजवादी शैली हो । यसको अभ्यास बिना हामी संस्थाको विकास, अन्ततः मानव समाजको विकासको महान् कार्यलाई खालि औपचारिकता मात्र दिइरहेका हुने छौँ ।

अन्तमा युगदर्शन अनलाइनको स्थापनाकालका साथीहरूको कामलाई धन्यवाद दिँदै आउने दिनमा पनि यही प्रकारले युगदर्शन परिपक्व बनोस् भन्ने शुभकामना दिन चाहन्छु । साथै पार्टीको वैधानिक राजनैतिक हतियारलाई अखवार, छापा, हाँकमार्फत योगदान पु¥याउनुभएका क. सरोज शर्मालाई स्मरण गर्दै उहाँप्रति श्रद्धाञ्जली पनि अर्पण गर्दछु ।