लक्ष्मण बेलबासे ##

जल्ने अनि जलाउने
कथा उस्तैउस्तै
आफ्नैसँग ठोक्किएर
सलाई बल्छ
तेलभित्रै डुबेर र त
बाती जल्छ
कसरी भन्नु र खोइ ?
कसले कसलाई जलायो
टाउकोमै बसेको बारुदले काँटी जलायो
साइनो जोडेर
काँटीले बाती जलायो
कसरी भन्नु
कसले कसलाई जलायो ?
नसानसामै बसेर तेलले बाती जलायो
बारुदको दोस्ती काँटीले वंश सकायो
समय केही पक्कै लगायो
र पनि
जलेकै ठुटामा मुना पलायो
तर पनि जल्ने जलेरै त
कान्ती पलायो
अझै भन्न सक्तिनँ म
कसले कसलाई जलायो ?

जल्छ रवि
उज्यालो चन्द्र पनि हुन्छ
यसैले त घामसँगै दिन आउँछ
रातिले चन्द्र बोलाउँछ
सङ्घर्षमै जिउनेहरू
यहाँ घाम हेरे पुग्छ
घाम जल्छ, बल्छ जुन पनि
रमाउन त आउँछन्
तारा पनि, घाम डुबे पनि
अघिसम्म पानी खोज्नेहरू
अहिले नै दाउरा थप्न लागेका छन्
गाग्री लुकाएर हात सेक्न थालेका छन्
जल्ने जलिसकेको छ
यात्रा कहाँ रोकिन्छ र ?
जलाउनेहरू फर्किन्छन्
शुद्ध हुन सुनपानी छर्किन्छन्
जल्ने जले पनि
यसैले त भन्न गाह्रो
कसले कसलाई जलायो ?

सुन पनि शुद्ध हुन
जल्नैपर्छ
गहना बन्न कसैको आकारमा
ढल्नपर्छ
सुनको पनि परिचय फेरिन्छ
आकार अरुले दिएपछि
शोभा त्यसकै बढाउनुपर्छ
गहना उसकै बनेपछि
सत्य यही हो जलाउनेहरू पनि
एक दिन जल्नैपर्छ
छोराले बाउ जलायो
बाउले हजुरबाउ जलायो
जिजुबाउले बनाएको घाटमा
नातिले चिता सजायो
जसले कसलाई कजाए पनि
सत्य यही हो जलाउनेहरू
एक दिन जल्नैपर्छ
चिता जसले सजाए पनि
कसरी भन्नु खोई
यहाँ कसले कसलाई जलायो ?

चिता जलायो
सोला पखाल्यो
मलामी सबै गएकै हुन्
केरा भुटेर खाएकै हुन्
वंश मिले पनि अंश मिलेन
त्यसैले त भन्दैछन््
आगो उसैले लगायो
कसरी भन्नु खोई
कसले कसलाई जलायो ?

अबोधको छातीमा
गोली पसेको छ
इतिहास जलेको छ
दोषीले मुखमै खरानी घसेको छ
कैयौँ संरचना जले पनि
थुप्रै दीपक निभेका छन्
दियो ढलेको पनि हैन
तेल सकिएको पनि छैन
हुरी चलेको छ
बत्ती छोप्ने कोही छैन
कसरी भन्नु खोई ?
बत्ती निभेका छन्
हुँडार सहर पसेको हैन
सहरकै मान्छे हुँडार बनेका छन्
दिन नै अब रात बनेको छ
आशा र भरोसा लडेर
खात बनेको छ
मैदान यहीँको, खेलाडी यहीँको
रेफ्री कताको थाहा छैन
कोच झनै परको
खाबो ढल्यो, छानो डढ्यो
हेर्दाहेर्दै आफ्नै घरको
यहाँ यस्तै छ
लड्ने, मर्ने अबोध छन्
जित्ने, हार्ने अन्तैका
अति चलाख झन्
बिहानै उठेर जल चढाउनेहरू
सन्ध्यादीप पनि जलाउँछन्
कुन ठुलो कुन सानो
महिमा दुवैको सुनाउँछन्

जिउन जल्ने गर्छ रवि
यही सिकाउन कलम टिप्छ कवि
घामविना कहाँ देखिएलान् कुन
राप र तापको रिफ्लेक्टमा
देखिने हुन् जुन
अब भने भन्नैपर्छ
कसले कसलाई जलायो ?