रामप्रकाश पुरी

२०८० असोज १५ गते कामरेड सन्तबहादुर नेपालीले एक वक्तव्य जारी गर्नु भएको छ । उक्त वक्तव्यमा यो अंश पनि उल्लेख छ ः ‘संविधानमा धर्मनिरपेक्षताको प्रावधान भएतापनि शासकहरुले हिन्दुवादी नीति अपनाएका कारणले देशमा जातीय तथा धार्मिक तनाव उत्पन्न भएको छ ।’ यसको अर्थ धर्मनिरपेक्षताको शक्तिलाई बुझ्नु हो ।

यसको अर्थ यो पनि हो कि संविधानमा उल्लेख भएको धर्मनिरपेक्षता कार्यान्वयन नभएको र त्यो प्रावधान प्रतिगामीद्वारा संकटमा पर्न गएको स्वीकार गर्नु नै हो । यो स्वीकारको अर्थ हो देशमा प्रतिगामीहरूले जनताका संघर्ष र आन्दोलनबाट प्राप्त उपलब्धि समाप्त पार्ने प्रयत्न गरिरहेका छन् ।

संविधानमा धर्मनिरपेक्षताको प्रावधान छ, त्यो राम्रो पक्ष हो । तर देशलाई हिन्दुवाद तथा राजतन्त्रतिर फर्काउन प्रयत्न हुँदै आएका छन् । त्यसका लागि धर्मनिरपेक्षता तथा गणतन्त्रको गुण बोक्ने संविधानलाई समाप्त गर्नु नै कट्टर हिन्दुवादी र प्रतिगामीहरूको मुख्य उद्देश्य रहेको छ । त्यसरी वर्तमान धर्मनिरपेक्षता र गणतन्त्रको रक्षा गर्नुपर्ने अवस्था छ । त्यसको रक्षा धर्मनिरपेक्षता र गणतन्त्रलाई समाप्त पार्ने सबै प्रकारका प्रतिगामी शक्तिहरूका विरुद्ध संघर्ष गरेर मात्र सम्भव छ ।

त्यसरी प्रतिगमनका विरुद्धको संघर्षको कार्यनीति अहिलेको लागि महत्वपूर्ण र मुख्य हुन्छ । धार्मिक र जातीय द्वन्द्वलाई रोक्नका लागि अहिले कुन प्रकारको राजनीतिक कार्यक्रम हुनुपर्दछ भन्ने कुरालाई वस्तुगत र ठोस विश्लषणका आधारमा निश्चित गर्नुपर्ने आवश्यकता हुन्छ । देशमा हिन्दुराज्यको पक्षमा भइरहेको वकालतले संविधानमा उल्लेख भएको धर्मनिरपेक्षतालाई खारेज गर्न खोजको कुरा सजिलै बुझ्न सकिने कुरा हो । धर्मनिरपेक्षता खारेज भयो भने जातीय तथा धार्मिक द्वन्द्वबाट सामाजिक सद्भाव विघटन भएर देशमा निरन्तर युद्धको अवस्था आउने कुरा निश्चित छ ।

त्यस प्रकारको अवस्था सिर्जना हुन नदिनाका लागि संविधानमा उल्लेख भएको धर्मनिरपेक्षताको रक्षा गरेर त्यस अनुसार सामाजिक सद्भाव कायम गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसरी वर्तमान संविधानमा उल्लेख भएका गणतन्त्र र धर्मनिरपेक्षताले नेपालमा आजसम्म भएका सम्पूर्ण अग्रगामी संघर्षको सारलाई बोक्दछन् । त्यसैले तिनको रक्षाको आवश्यकतामाथि हामीले जोड दिने गरेका छौँ ।

उहाँले आफ्नो वक्तव्यमा ‘जातीय र धार्मिक द्वन्द्वको मनोविज्ञानमाथि विदेशी साम्राज्यवादी, भारतीय हिन्दुवादी तथा नेपाली हिन्दु कट्टरपन्थी मनुवादीहरूले जनतालाई उक्साउने काम गरेका छन्’ भनेर पनि उल्लेख गर्नुभएको छ । तिनका विरुद्ध संघर्ष गर्नुपर्ने आवश्यकता छ । त्यसका लागि उहाँले ‘सबै देशभक्त, जनतान्त्रिक र वामपन्थीहरूको विशाल मोर्चा निर्माण गर्न’का लागि अपील पनि गर्नुभएको छ ।

हामीले पनि जोड दिन्छौँ कि सम्पूर्ण देशभक्त, जनतान्त्रिक, वामपन्थी तथा लोकतान्त्रिक शक्तिहरूले समेत वर्तमान संविधानमा उल्लेख भएका गणतन्त्र र धर्मनिरपेक्षताको रक्षा गर्नुपर्ने आवश्यकता छ । यदि त्यसो गर्न सकिएन भने देशमा प्रतिगमनको विजय नै हुने छ । प्रतिगमनको विजयको परिणाम गणतन्त्र र धर्मनिरपेक्षताको अन्त नै हुनेछ । देशमा फेरि गणतन्त्र र धर्मनिरपेक्षताको लागि संघर्ष गर्नुपर्ने छ । त्यसमा कैयौँ युग बित्नुका साथै कैयौँ बलिदानी चढाउनुपर्ने अवस्था रहने छ ।

अग्रगामी शक्तिहरूको पराजय भइरहेको बेला कामरेड सन्तबहादुरहरुको पनि हार नै हुन्छ । त्यसैले उहाँहरूले पनि गणतन्त्र र धर्मनिरपेक्षताको रक्षाको लागि संघर्ष गर्नुपर्ने आवश्यकता हुन्छ । उहाँहरूले त्यही प्रकारले आफ्नो कार्यदिशा तय गर्नुपर्ने हाम्रो सुझाव छ ।

हाम्रो पार्टीबाट अलग हुँदै गर्दा क्रान्तिकारी लफ्फाजी दर्शाएका साथीहरूको पीडा हामीले बुझ्दछौँ । कामरेड सन्तबहादुर त्यही पीडा भोगिरहेका साथीहरूअन्र्गत भएकोले हामीले उहाँको पीडालाई पनि बुझ्दछौँ । तर कसैले पीडा गर्ने र बुझ्ने भन्दा पनि देशको तात्कालिक राजनीतिप्रतिको सही समझदारी नै मुख्य कुरा हो । हामीले देशमा प्रतिगमनका विरुद्ध संघर्ष र जनताका विभिन्न संघर्ष र आन्दोलनबाट प्राप्त उपलब्धिको रक्षाका लागि जोड दिँदा हाम्रो पार्टीलाई दक्षिणपन्थी बताएर हल्ला गरेका साथीहरूले लफ्फाजीबाट उठेर वस्तुपरक बन्न खोज्नु स्वागतयोग्य छ ।

त्यस प्रकारको स्वागतयोग्य मार्गमा बढ्नका लागि लज्जा गर्नुपर्ने कुनै कारण हुँदैन । हाम्रो थप सुझाव र जोड छ, ठोस स्थितिको विश्लेषण गरी ठोस कार्यनीति बनाउन उहाँहरूले अँझै प्रयत्न गर्नु हुनेछ ।