काबुल । अफगानिस्तान प्रचूर मात्रामा खनिज पदार्थ रहेकाले त्यसको दोहनका लागि अमेरिकालगायतका अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिकेन्द्रको आँखा लागेको देखिएको छ ।
सन् २०१० मा अमेरिकाका सैन्य अधिकारी तथा भूगर्भविद्ले मध्य र दक्षिण एसियाको बिचमा भएको उक्त देशमा लगभग एक खर्ब डलर बराबरको खनिज पदार्थ रहेको पत्ता लगाएपछि अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिकेन्द्रको आँखा लागेको हो ।
उक्त खोजमा देशका विभिन्न प्रान्तमा फलाम, तामा र सुन छरिएर रहेको पाइएको थियो । त्यहाँ दुर्लभ पदार्थ अर्थात् रेयर अर्थ मिनरल्स पनि छन् । सबभन्दा महत्वपूर्ण कुरा त्यहाँ लिथियमको विशाल भण्डार छ । लिथियम अत्यन्तै आवश्यक तर दुर्लभ पदार्थ हो । रिचार्ज गर्न मिल्ने ब्याट्री तथा जलवायु सङ्कटको सामना गर्नका लागि आवश्यक अन्य प्रविधिमा लिथियम उपयोग गरिन्छ ।
अफगानिस्तानमा रहेको लिथियमको भण्डार बोलिभियाको जति भएको अमेरिकी सरकारको अनुमान छ । बोलिभियामा संसारको सबभन्दा धेरै लिथियम छ ।
‘अफगानिस्तान परम्परात बहुमूल्य धातुको मामिलामा अत्यन्तै धनी देश हो । त्यहाँ एक्काइसौँ शताब्दीको उदाउँदो अर्थतन्त्रका लागि आवश्यक धातु पनि छन्’ इकोलोजिकल फुयुचर्स गु्रप स्थापना गर्ने वैज्ञानिक तथा सुरक्षाविज्ञ रड स्कुनोभरले भनेका छन् ।
विगतमा यी बहुमूल्य खनिज पदार्थ उत्खननका लागि सुरक्षा चुनौती, संरचनाको अभाव तथा भयङ्कर सुक्खाले अवरोध गरेका थिए । त्यहाँको खनिज पदार्थ दोहन गर्न चीन, पाकिस्तान र भारतलगायतका मुलुकले यसमा चासो देखाएका छन् ।
‘अफगानिस्तान अबको केही वर्ष शान्त भएमा अनि खनिज स्रोतलाई विकास गर्न दिइएमा एक दशकभित्र संसारको सबभन्दा धनी मुलुकमध्ये एक हुने छ’ अमेरिकी भौगर्भिक सर्भेका सइद मिरजादले साइन्स पत्रिकालाई २०१० मा बताएका थिए । उनले सन् १९७९ सम्म अफगानिस्तान भौगर्भिक सर्भेको नेतृत्व गरेका थिए ।
अहिलेको समयमा अफगानिस्तानमा वर्षको जम्मा एक अर्ब डलर बराबरको खनिज उत्पादन भइरहेको बताइन्छ । त्यसको ३० देखि ४० प्रतिशत भ्रष्टाचारका कारण चुहावट हुने गरेको अनि युद्धसरदार र तालिबानले पनि केही रकम खाइदिने गरेको उनी बताउँछन् । साना खानी परियोजनामा तालिबानले निगरानी गर्ने गरेको छ । (एजेन्सी)
