काठमाडौँ । देशैभरिका किसानका लागि रासायनिक मलको अभाव यथावत नै छ । मलको अभावले गर्दा किसानले यतिखेर ७५० मा पाइने मललाई २५ सयसम्म हाल्न किसान बाध्य भएका छन् । भारततिर ३५० भारुमा पाइने मल नेपालतर्फ २,५०० रुपियाँसम्म परेको छ ।

शारदा अधिकारीको शैलुङ र हुमनाथ कोइरालाको होनिकोले सर्वाधिक सस्तो कबोल गरेर ठेक्का हत्याए पनि खेतीको सिजनमा ५० हजार टन मल नल्याउँदा मलको चरम अभाव खड्किएको हो ।

सरकारले ५० हजार टन युरिया ल्याउन कृषि सामग्री कम्पनीमार्फत गत पुस र माघमा टेन्डर आह्वान गरेको थियो । २५ हजार टन युरियाका लागि २८ पुसमा र थप २५ हजार टनका लागि ४ माघमा टेन्डर भएको थियो ।

निर्माण क्षेत्रमा धेरै आयोजना अलपत्र पारेको शैलुङले प्रतिटन ३२०.२५ डलरमा रासायनिक मल आयात गर्ने गरी टेन्डर हात पारेको थियो । अर्काे विवादास्पद बिकोई कन्स्ट्रक्सनका सञ्चालक हुमनाथ कोइरालाले होनिको कम्पनीका तर्फबाट ३०९.९० डलर प्रतिटनमा मल ल्याउने गरी ठेक्का पाएका थिए ।

पुसमा टेन्डर खोलेर फागुनमा छनोट भएको कम्पनी शैलुङसँग १२ वैशाखमा मात्र सम्झौता भएको थियो । त्यस्तै होनिकोसँग वैशाख १५ गते सम्झौता भएको थियो । शैलुङले रसिया वा ओमानबाट र होनिकोले चीनबाट ल्याउनेसम्म भनेका थिए । तर कुन कम्पनीबाट भन्ने निधो गरेका थिएनन् ।

उता, मल ल्याउन कृषि सामग्रीसँगै जिम्मा पाएको साल्ट टे«डिङले भने आफ्नो कोटाको २२ हजार पाँच सय टन युरिया टेन्डर गरेर गत जेष्ठ पहिलो साता नै भारत ल्याइसकेको थियो । लकडाउन र भारतसँग बढ्दै गएको कटुताका कारण रासायनिक मल लामो समय उतै रोकिए पनि भदौ ८ गतेबाट नेपाल भित्रिन थालेको छ ।

साल्ट टे«डिङले चालु आवको बजेटबाट १० हजार टन युरियासमेत टेन्डरबाट किनेर ल्याउन सुरु गरेको छ । साल्ट ट्रेडिङले मलको चरम अभाव हुन थालेपछि छोटो प्रक्रियाबाट टेन्डर गरेर थप १० हजार टन किनिसेकेको र भदौसम्म कुल ३२ हजार पाँच सय टन युरिया भित्राएर वितरण गरिसक्ने दावी गरेको छ ।

यता, धानको मुख्य सिजनमा रासायनिक मलको तीव्र अभावबिच सरकारले बङ्गलादेशबाट मल ल्याउने पहल थालेको बताएको छ । कृषि मन्त्रालयले बङ्गलादेशबाट ५० हजार टन युरिया मल सापटीमा ल्याउने दावी गरेको छ ।

किसानले लामो समयदेखि रासायनिक कृषिमल माग गर्दै आवाज उठाइरहेका छन् । त्यस क्रममा केही समयअघि दाङका किसानले हलोजुवा बोकेर ¥याली गरेका थिए । सिन्धुलीमाढीका किसानले जनप्रतिनिधिलाई बाटोमा रोकेर युरिया मल आपूर्तिका लागि दबाब दिएका थिए । गत जेष्ठमा रोपाइँका बेला मल नपाएपछि हेटौँडाका किसानले जिल्ला प्रशासन कार्यालयअगाडि धर्ना दिएका थिए । बाँकेका अधिकांश किसान पनि भारतबाट अवैध रूपमा युरिया मल ल्याएर धानमा हाल्न बाध्य छन् । सुुदूरपश्चिमी जिल्लामा पनि मल छैन । स्वयम् बागमतीको चितवनमा समेत मलको अभाव रहेको हाम्रा संवाददाता सुमन आचार्यले जानकारी दिनुभएको छ ।

धानखेतीका लागि प्रत्येक वर्ष जेष्ठको दोस्रो साताबाट मल आपूर्ति सुरु भइसक्नुपर्छ । सुदूरपश्चिम क्षेत्रमा जेष्ठ दोस्रो सातादेखि रोपाइँ सुरु हुन्छ । रोपाइँ सुरु गर्नुअघि माटोलाई हिलो बनाएर किसानले डिएपी र युरिया मिसाई छर्ने गर्छन् । धानका लागि भदौमै ४० हजार मेट्रिक टन मल आवश्यक पर्ने अनुमान छ ।