भीमदत्तनगर । शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज आसपासका बस्तीमा जङ्गली हात्ती पसेर घर भत्काउनुका साथै अन्नपात र गहुँबाली नष्ट गर्न थालेपछि स्थानीयबासी चिन्तित बनेका छन् ।
शुक्लाफाँटा नगरपालिका–१२ मरघटिया शिविर र वैशाखा शिविरमा पछिल्ला दिनयता हात्तीको बथानले क्षति पुर्याउँदै आएको छ ।
मरघटिया शिविरकी देवकी राना र उहाँका श्रीमान् दानसिंह रानाले रातिको समयमा हात्ती घरमै पसेपछि भागेर ज्यान जोगाए । दुई दिनअघि राति खाना खाएर सुतिरहेका बेला कच्ची घरको भित्तामा ठुलो आवाज आएपछि झस्किएका उनीहरूले बाहिर निस्केर ज्यान जोगाएका थिए ।
‘घाँसको बार भत्काएर हात्तीले सुड घरभित्र छिरायो’ देवकीले भनिन्– ‘नभागेको भए के हुन्थ्यो भन्न सकिँदैन ।’
उनका अनुसार घरमा भर्खरै भित्राएको दुई बोरा चामल, दश किलो मसुरको दाल र पाँच किलो हल्दी हात्तीले खाएर नष्ट पारेको छ ।
स्थानीयका अनुसार छावासहितको हात्तीको ठुलो बथान बस्तीमा पसेको थियो । केही हात्ती बस्ती हुँदै निकुञ्ज फर्किए पनि दुईओटा हात्तीले घर भत्काएर अन्नपात सखाप पारेका थिए ।
वैशाखा शिविरमा पनि हात्तीले खेतबालीमा क्षति पुर्याएको छ । किसान विखलु चौधरीका अनुसार चार दिनदेखि निरन्तर साँझ पर्नासाथ हात्ती खेतमा पस्ने गरेका छन् ।
‘गहुँमा बाला लाग्न थालेको छ’ उहाँले भन्नुभयो– ‘तर हात्तीले पाक्न नदिई खाइरहेका छन् ।’
उनका अनुसार आफ्नो दश कठ्ठा जमिनको गहुँबाली नष्ट भएको छ भने आठ जना किसानको झन्डै दुई बिघा क्षेत्रफलमा लगाइएको गहुँ चार दिनमै सखाप भएको छ । हात्ती साँझ नपर्दै खेतमा पसी बिहानपख मात्रै निकुञ्ज फर्किने गरेको स्थानीयले बताएका छन् ।
स्थानीय अवजसिंह धामीले हात्ती नियन्त्रणका लागि वडा कार्यालय र निकुञ्ज प्रशासनमा जानकारी गराइएको भए पनि प्रभावकारी पहल नभएको गुनासो गर्नुभयो ।
‘रातभरि त्रासमै बस्नुपरेको छ’ उहाँले भन्नुभयो– ‘कहिले घरमै छिर्छन् भन्ने डर छ ।’
निकुञ्जसँग सटिएका मरघटिया र वैशाखा शिविरमा हरेक वर्ष हात्तीले बालीनाली तथा भौतिक संरचनामा क्षति पुर्याउने समस्या दोहोरिने गरेको छ । बाली पाक्ने समयमा हात्तीको आवतजावत झन् बढ्ने गरेको स्थानीयको अनुभव छ ।
बस्तीका अगुवा सुम्ला रानाले वन्यजन्तु संरक्षण आवश्यक भए पनि मानव सुरक्षाको प्रत्याभूति हुनुपर्नेमा जोड दिए ।
‘संरक्षणसँगै सुरक्षाको भरपर्दो व्यवस्था हुनुपर्छ’ उनले भन्नुभयो ।
स्थानीयले हात्ती नियन्त्रणका लागि विद्युतीय तारबार, सोलार बत्ती, सायरन जडानलगायतको माग गरेका छन् । मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरणका लागि दीर्घकालीन योजना आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ ।
स्थानीयका अनुसार समयमै प्रभावकारी कदम नचालिए दोहोरिँदै आएका यस्ता घटनाले कुनै पनि बेला ठुलो मानवीय क्षति निम्त्याउन सक्ने जोखिम बढ्दै गएको छ । (रासस)
