काठमाडौं । वरिष्ठ भारतीय पत्रकार डा. वेदप्रताप वैदिकले नेपालमा भरतीय समाचार च्यानललाई स्वतस्फूर्तरुपमा बन्द गरेपछि सामाजिक सञ्जाल ट्वीटरमा एउटा टिप्पणी लेखेका छन् । टिप्पणीमा उनले ५० वर्षअघि नै भारतीय टेलिभिजनलाई अमेरिकामा ‘इडियट बक्स’ अर्थात मूर्ख बाकस भन्ने गरिएको खुलासा गरेका छन् । उनको टिप्पणी सान्दर्भिक हुने ठानेर भाषानुवाद गरी हामीले यहाँ प्रस्तुत गरेका छौं ।

यस्तो छ, डा. वैदिकको टिप्पणी
नेपालले भारतका समाचार च्यानल (टेलिभिजन) माथि प्रतिबन्ध लगाइदिएको छ, अब नेपालमा खालि दूरदर्शन मात्र प्रसारण हुने छ । यो प्रतिबन्ध यसकारण लगाइयो, नेपालका प्रधानमन्त्री खड्कप्रसाद ओली र चिनियाँ महिला राजदूत होउ यान्छीको बारेमा हाम्रो कुनै टेलिभिजन च्यानलले केही आपत्तिजनक टिप्पणी गरे र कुनै समाचार पत्रले ओलीको विरुद्ध हास्यमूलक कार्टुन पनि छापे ।

ओली सरकारको यो आक्रामक प्रतिक्रिया स्वाभाविकै छ । किनकि, उनको प्राण यतिखेर सङ्कटमा अड्किएको छ । तर नेपालको यस कारबाहीको सन्देश हाम्रा च्यानलका लागि प्रष्ट छ । पहिलो कुरा त यो हो, नेपालले दूरदर्शनमाथि प्रतिबन्ध किन लगाएन? त्यसलाई यथावत किन राख्यो ? किनकि यहाँ गैरजिम्मेवार समाचारको प्रसारण र बहस प्रायः हुने गर्दैनन् । यदि कहिलेकाहीँ त्यस्तो भयो—जस्तो कि चिनियाँ राष्ट्रपतिको नामलाई गलत प्रकारले उच्चारण गर्ने सन्दर्भमा भएको थियो–भने पनि त्यस विषयमा तुरुन्त कारबाही गरिन्छ ।

तर तथ्य यो पनि हो, दूरदर्शनको तुलनामा गैरसरकारी च्यानलको दर्शक सङ्ख्या धेरै हुन्छ । यस्तो किन हुन्छ ? किनकि, उनीहरू आफ्ना करोडौँ दर्शकलाई लोभ्याउन, टिकाइराख्नका लागि चटपटे, उत्तेजक र अश्लील दृष्य तथा अभिव्यक्ति राम्रैसँग देखाउँछन् । तिनीहरूमाथि चल्ने बहसमा राजनीतिक दलका प्रवक्ता एकअर्कोमाथि हमला गर्दछन् । त्यसो गर्दा उनीहरूमध्ये धेरैजसोले शिष्टता र शालीनताको मर्यादा भङ्ग गर्दछन् । च्यानलका प्रस्तोतासमेत ती वार्ताकारभन्दा अझै जोरसित चिच्याउँछन् । जुन विषयमा बहस हुन्छ, त्यसका विशेषज्ञ र विद्वान त कहिलेकाहीँ मात्र त्यहाँ देखिन्छन् ।

टिभीको बाकसलाई अमेरिकामा पचास वर्षपहिले ‘इडियट बक्स’ अर्थात् मूर्ख बाकस भनिन्थ्यो, त्यो आजभोलि प्रत्यक्ष रूपमा देख्न, सुन्न सकिन्छ । त्यतिबेला कोलम्बिया विश्वविद्यालयका मेरा प्रोफेसर साथी त्यसलाई ‘मूर्ख बाकस’ किन भन्दथे ? त्यो कुरा आजभोलि मैले राम्ररी मनन् गरिरहेको छु ।

यसमा शङ्का छैन, हाम्रा केही समाचार च्यानल र केही टेलिभिजन प्रस्तोताका आचरण सबै पत्रकारका लागि अनुकरणीय छ । तर धेरैजसो च्यानलको आचरण र हाम्रा छिमेकी देशका च्यानल पनि मर्यादित हुनुपर्ने आवश्यकता त्यत्तिकै छ । यो काम सरकारले गर्नुपर्दछ । राम्रो यही हुने छ, यो काम ती समाचार च्यानलका मालिकले गरुन् ।

नेपाल सरकार यतिखेर अन्यौलतामा परिरहेको छ । उसले केही नेपाली च्यानलमाथि पनि प्रतिबन्ध लगाउँदै छ । त्यसैले यसले भारतीय च्यानलका विरुद्ध यति कडा कदम उठायो । तर ओली विरोधी नेपाली नेताहरू भारतीय समाचार च्यानलमाथिको प्रतिबन्धप्रति समर्थन जनाइरहेका छन् । यो असम्भव छैन, केही च्यानलका विरुद्ध नेपाल सरकारले मानहानीको मुद्दा पनि चलाउन सक्छ ।

राम्रो त यही हुने छ, यतिखेर ओली आफ्नो सरकार बचाउन ध्यान दिउन् । च्यानलमा बोलिने वाक्यांश र त्यहाँ चल्ने नौटङ्कीमाथि दर्शकहरूले कति पो ध्यान दिन्छन् र ?यता बोलिन्छ, उता हावामा उडिहाल्छ ।
(अनु. प्रकाश थापा मगर)