युगदर्शन वर्ष १७, अङ्क ४ मा प्रकाशित सम्पादकीय

मनसुन कमजोर पर्दैछ तर अन्तिम समयमा परेको अविरल वर्षाले देशको यातायात क्षेत्रलाई अस्तव्यस्त बनाएको छ । त्यसो त जेठमा परेको वर्षाका कारण बिग्रिएको सडक अझैसम्म बन्न सकेको छैन । यसरी नयाँपुराना बिग्रेको सडकले नेपाली जनताको जनजीवन कष्टकर बन्दै गएको छ । नेपाल हिमाली, पहाडी देश भएकाले वर्षाले सडक बिग्रनु नयाँ विषय त भएन, प्रत्येक वर्ष हामीले सडक यातायातको क्षेत्रमा कष्ट भोगिरहेकै हुन्छौँ । हामीकहाँ रेलयातायात तराईको केही जिल्लामा मात्रै सीमित छ, हवाईयात्रा पनि सीमित क्षेत्रमा । त्यसमाथि महँगो भाडाले गर्दा हवाई यातायात न्यून आय भएका जनताले उपभोग गर्न सक्दैनन् । यी सबै कारणले गर्दाा सडक यातायात नै नेपालको लाइफलाइन बन्न पुगेको छ । अहिलेसम्म सडक यातायातमाथिको चापलाई कम गर्ने गरी कुनै योजना बन्न र कार्यान्वयन हुन सकिरहेको छैन ।

हामीकहाँ सडक यातायात निजी क्षेत्रको जिम्मा छ भने सडक बनाउने काम राज्यपक्षले गर्दछ । सरकारले सडक बनाएर निजी क्षेत्रलाई मुनाफा कमाउने व्यवस्था गरिदिएको छ । देशमा कुशासन, भ्रष्टाचार र बेथितीले गर्दा सडकको अवस्था पनि गुणस्तरहीन छ । नयाँ बनेको भनिएका सडककै अवस्था राम्रो छैन । प्राकृतिक प्रकोपले गर्दा बिग्रने सडकलाई दु्रत गतिमा मरम्मत गर्ने कार्य हुन सकेको छैन । भर्खरै मात्र चितवनको तुइनखोलाको सडकमा माथिबाट पहिरो खसेकोमा पाँच घण्टामा सुचारु गरिने तालुकवाला मन्त्रालयले बताएको थियो तर त्यो घोषणा कार्यान्वयन भएको देखिएन । जेनजी आन्दोलनपछि आएको सरकारको पनि भूमिका उही प्रकारको देखियो । त्यसबाहेक सडकका लागि आवश्यक बजेट पनि छैन । देशमा प्रशासनिक क्षेत्रमा नै बढी बजेट खर्च हुने भएकाले पुँजीगत तथा भौतिक विकास निर्माणका लागि बजेटमा प्राथमिकता पाउन्नन् । त्यसमाथि सङ्घीयताले विकास निर्माणलाई कुण्ठित बनाएको छ ।

सडक निर्माण तथा मरम्मतको क्षेत्रमा भ्रष्टाचार, ढिलासुस्ती र बेथितीले गर्दा गुणस्तर कमजोर भएको तथ्य लुकेको छैन । बोलकबोल नै कम रकममा हुने तर गुणस्तरहीन काम गरेका लागि पनि भुक्तानी लिने वा भुक्तानी दिने, यस क्रममा कमिसनखोरी गर्ने हाम्रो देशमा पुरानै रोग हो । यस खालका राष्ट्रविरोधी कामलाई नियन्त्रण गर्नका लागि राज्यको अनुगमन संयन्त्र निष्प्रभावी छ । हुन त देशमा संवैधानिक निकायको रूपमा अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग छ । सडक क्षेत्रको लापरबाहीका लागि अख्तियारसम्म नै पुग्नुनपर्ने हो, सम्बन्धित विभाग वा मन्त्रालयले नै गुणस्तर अवलोकन गरेर भुक्तानी दिए हुन्छ तर भ्रष्टाचार र कुशासनले गर्दा हामीकहाँ यस्ता सामान्य प्रक्रियासमेत अपनाइन्न । यद्यपि यस्तो अवस्था सडक क्षेत्रको मात्रै होइन ।

अहिले वर्षात्को समयका कारणले देशभरिका सडक बिग्रेका छन् । सडकको यो अवस्थामा सुधार ल्याउनका लागि बर्सेनि योजना बनाएको तालुकवाला मन्त्रालय र विभागले बताउने गरेका छन् । परिणाम भने महसुस गर्नलायक देखिन्न । अहिले पनि देशका मुख्य राजमार्गमा अवरोध सिर्जना भएको छ । यी अवरोधलाई तत्कालै हटाउने गरी संयन्त्र निर्माण र परिचालन गर्नुपर्ने हो । सडक विभागले नै त्यस खालको काम गर्न सक्दछ तर हुन सकेको छैन । अब मनसुनको समय सकिन थालेको छ । अबको केही महिनाभित्रै देशभरिका सडक मर्मतसम्भार गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसका लागि दु्रत योजना कार्यान्वयन गर्नुपर्ने हुन्छ । बडादशैँ सुरु भइसकेको छ तर त्यस खालका दु्रत योजना बनाएर कार्यान्वयन गर्ने सम्भावना देखिएको छैन । त्यसले गर्दा जनताको अहिलेको बडादशैँ यात्रा कष्टदायक बनिरहेको छ । मुख्यतः राजधानीबाट लाखौँ जनता मोफसलतर्फ जाने गरेकोमा तथा बडादशैँको सेरोफेरोमा स्थानीय तहमै आन्तरिक यातायात घनीभूत हुने भएकाले राज्यका सबै तहले दु्रत गतिमा सडक मर्मतमा ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ ।