प्रकाश थापामगर/गोविन्दकुमार शर्मा, काठमाडौँ ।
अखिल नेपाल बुद्धिजीवी सङ्घका अध्यक्षसमेत रहनुभएका अन्तर्राष्ट्रिय मामिलाका अध्येता प्राडा श्रीधर गौतमले अहिले विश्वमा अन्तर्राष्ट्रवाद होइन, अन्धराष्ट्रवाद हावी भएको बताउनुभएको ।
युगदर्शन मिडियालाई २०८२ असार ७ गते भिडियो अन्तर्वार्ता दिँदै उहाँले यस्तो अभिव्यक्ति दिनुभएको हो ।
‘अहिलेका राष्ट्रहरूमा अन्तर्राष्ट्रवाद छैन, अन्धराष्ट्रवाद हावी छ’ उहाँले भन्नुभयो– ‘राष्ट्रिय स्वार्थका लागि अन्तर्राष्ट्रिय स्वार्थलाई परित्याग गर्ने, मानवतावादलाई परित्याग गर्ने—यस्तो खालको राजनीति छ ।’
उहाँले जबसम्म प्यालेस्टाइन अलग देशको रूपमा अस्तित्वमान् हुँदैन, तबसम्म इजरायललाई मान्यता नदिने भन्ने देशहरूमध्ये इरान पनि एक भएको दाबी गर्नुभयो ।
इरानमा परमाणु बम रहेको र त्यही बहानामा इजरायल र अमेरिकाले गरेको आक्रमणलाई उहाँले खारेज गर्नुभयो ।
उहाँले भन्नुभयो– ‘इरान भर्खरै अणुबम बनाउने अवस्थामा छैन भनेर आइएइए (अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी) ले भनेको अवस्था छ ।’
प्राडा गौतमले इजरायल र अमेरिकाले इरानमाथि जबर्जस्ती गरिरहेको आरोप लगाउनुभयो ।
‘इरानको हामी वार्ता गर्न तयार छौँ तर इजरायलले आक्रमण बन्द गरोस् भन्ने कुरा छ । त्यो कुरा इजरायल र अमेरिकालाई स्वीकार्य छैन’ उहाँको भनाइ थियो ।
इतिहासतर्फ फर्किंदै उहाँले प्रथम विश्वयुद्धतिर अहिलेको प्यालेस्टाइन ब्रिटिसको अधिनमा रहेको बताउनुभयो ।
उहाँले भन्नुभयो– ‘त्यति बेला ब्रिटिसले आफूलाई सहयोग गर्ने शक्तिराष्ट्रलाई प्यालेस्टाइन दिन्छौँ भनेर दुईतीनपटक वाचा गरेको थियो ।’
दोस्रो विश्वयुद्धपछि सन् १९४८ तिर शक्तिराष्ट्रका कारणले—खासगरी अमेरिका, ब्रिटेनको कारणले—इजरायल राष्ट्र गठन भएको तर प्यालेस्टाइनलाई पनि अलग राष्ट्र दिने कुरा भए पनि त्यति बेला अलग राष्ट्रको घोषणा नभएको उहाँले स्मरण गर्नुभयो ।
युरोपियन देशले आफ्नो प्यालेस्टाइनी समस्यालाई समाधानबिना नै छोडिदिएको उहाँको भनाइ थियो ।
‘अहिलेसम्म अलग प्यालेस्टाइन राज्यको घोषणा गरिएको छैन यद्यपि प्यालेस्टाइनको एउटा प्रतिनिधि हुन्छ संयुक्त राष्ट्र सङ्घमा तर प्यालेस्टाइनलाई देशको रूपमा मान्यता दिइएको छैन ।’
अर्कोतर्फ, सम्पूर्ण यहुदी प्यालेस्टान विरोधी नभएको उहाँको भनाइ थियो ।
उहाँले भन्नुभयो– ‘संसारमा कैयौँ यहुदी चिन्तक छन्, विचारक छन् । सबै यहुदी प्यालेस्टाइनका विरोधी होइनन् नि । अमेरिकामा कैयौँ यहुदी छन् । ठुला ठुला चिन्तक छन् । उनीहरू भन्छन्– हामी लज्जित छौँ, प्यालेस्टाइप्रति अन्याय भएकोमा ।’
अहिलेको इजरायल–इरान युद्धमा खाडी मुलुकहरू पनि बाँडिएको र तिनीहरूमध्यै नै कैयौँ देश प्रोअमेरिकन भएको उहाँको धारणा थियो ।
शक्तिसन्तुलनतर्फ इङ्गित गर्दै प्राडा गौतमले अहिले कुनै पनि देशले एकल रूपमा एकले अर्कालाई हराउन सक्ने स्थिति नरहेको विश्लेषण अगाडि सार्नुभयो ।
उहाँले भन्नुभयो– ‘युद्ध भई नै हाल्यो भने—अझ विश्वयुद्ध वा दुईओटा देशमाझ युद्ध भयो भने—जस्तै : अमेरिका र चीनको बिचमा युद्ध भयो भने अमेरिकाले चीनलाई हराउन सक्दैन, चीनले अमेरिकालाई हराउन सक्दैन । अमेरिकाले रुसलाई हराउन सक्दैन, रुसले अमेरिकालाई हराउन सक्दैन ।’
रुस–युक्रेन युद्ध
रुस–युक्रेनको सन्दर्भमा उहाँले पृष्ठभूमिबारे चर्चा गर्नुभयो ।
‘युक्रेनबाट रसियनलाई अपदस्त गरेपछि त्यहाँ के आरोप छ भनेदेखि रुसी भाषा बोल्नेप्रति अत्याचार गरियो; उनीहरूको भाषालाई मान्यता दिइएन; उनीहरूका भाषा स्कुलमा पढाइएन, रुसी समर्थ पार्टीलाई प्रतिबन्ध लगाइयो’ उहाँले भन्नुभयो– ‘यस्ता विभिन्न कुरा त्यहाँ भए भन्ने छ ।’
त्यस्तै, अहिले युक्रेनमा रुसका पहिलेका साहित्यकारको मूर्ति, सालिकलाई भत्काउने गरिएकोमा प्राडा गौतमले विरोध व्यक्त गर्नुभयो ।
केही समयअघि अमेरिकाले युद्धविराम गराउन चाहँदा पनि युरोपियन युनियन अघि सरेको सन्दर्भमा उहाँले इयुको कुनै स्वतन्त्र विदेश नीति नरहेको जिकिर गर्नुभयो ।
‘जस्तै फ्रान्सको, जर्मनीको, इटालीको, स्पेनको, नेदरल्यान्डको—यिनीहरू धनी छन् नि—यिनीहरूको आफ्नै इन्डिपेन्डेन्ट युरोपियन भ्वाइस हुन्छ नि, त्यो उनीहरूमा त्यति आएको देख्दिनँ’ उहाँले भन्नुभयो– ‘अमेरिकाको जे नीति छ, पोलिसी छ, त्योअनुसार आएको हुन्छ ।’
युक्रेनमा रुसीमाथि जे जस्तो व्यवहार भएको वा नाटोमा युक्रेन सामेल हुन खोजे पनि रुसले आक्रमण गर्नुलाई उहाँले गलत ठहऱ्याउनुभयो ।
‘अर्काको देशमा वा सार्वभौमसत्तासम्पन्न देशमा आक्रमण गर्नु गलत कुरा हो । अर्काको भूमि अतिक्रमण गर्नु गलत कुरा हो । उनीहरूका बिचको आपसी कुरा भए वार्ताद्वारा सुल्झाउनुपर्दथ्यो’ उहाँको भनाइ थियो ।
दोस्रो विश्वयुद्धको स्मरण गर्दै उहाँले यतिखेर अन्धराष्ट्रवादको चरित्र रुस–युक्रेन युद्धमा पनि देखिएको बताउनुभयो ।
उहाँले भन्नुभयो– ‘कति खतरनाक हुन्छ, अन्धराष्ट्रवाद, सम्प्रदायवाद ? यिनै युक्रेनी जनता हिँजो हिटलरसित लडे, आज युक्रेनीले रुसीलाई मारिरहेको छ, रुसीले युक्रेनीलाई ।’
प्राडा गौतमले साम्राज्यवादीको अबको लडाइँ आत्महत्याको अवस्था रहेको बताउनुभयो ।
उहाँले भन्नुभयो– ‘शक्तिराष्ट्रले पनि यो कुरा बुझ्नुपऱ्यो कि हामी आत्महत्या गर्दछौँ, अब हुने लडाइँ भनेको सुसाइडल डेथ हो ।’
(अन्तर्वार्ताको पूर्ण पाठका लागि युगदर्शन मिडियाको युट्युब च्यानल yugdarshan 2076 मा वाच गर्नुहोला)
