का. जनार्दन ##
वर्गसमन्वय, पुँजीवादी अधिनायकत्व र शान्तिपूर्ण सङ्क्रमणको राजनीति संशोधनवादीको नारा हो । संशोधनवाद माक्र्सवादको विरुद्ध र पुँजीवादको पक्षमा माक्र्सवादी हौँ भन्नेले उठाउने गरेको विकृत रूप हो । उनीहरूले आफूहरूलाई माक्र्सवादी हौँ भन्छन् । माक्र्सवादसँग उनीहरूको कुनै साइनो छैन । उनीहरू छद्म पुँजीवादी हुन् । माक्र्सवादले जनताको पक्षमा काम गर्छ भन्ने थाहा पाएर जनतालाई झुक्काउन र जनताको पिछडिएको राजनीतिक चेतनास्तरबाट फाइदा उठाउने काम गर्न लागेका अवसरवादी हुन् ।
माक्र्सवाद वर्गसङ्घर्षमा आधारित सिद्धान्त हो । यो व्यावहारिक विज्ञान हो । व्यवहारमा वर्गसमन्वय होइन, सम्पन्नवर्गीय अधिनायकत्व प्रयोग भएको हुन्छ । एकातिर, व्यक्तिगत स्वामित्वमा उत्पादनका साधन थप्दै जाने र नाफा बढाउँदै अथवा शोषण बढाउँदै जाने, अर्कोतिर, माक्र्सवादको बिल्ला भिर्दै जाने—यो संशोधनवादी पर्दालाई जनताले नच्यातेसम्म संशोधनवादले भ्रम पारिरहन्छ† जनतालाई झुक्याइरहन्छ ।
वर्गसङ्घर्ष परस्पर विरोधी वर्गबिच हुने बेमेलका कारण गरिने काम हो । माक्र्सवाद विरोधी वर्गले गर्ने विरोधको साधन हो । विरोधी वर्गबिच उद्देश्यमा नै विरोधाभास हुन्छ । विपरीत उद्देश्यद्वारा निर्देशित हुन्छ अनि त्यसलाई ढाक्ने वर्गसमन्वय संशोधनवादीको ठुलो हतियार हो । यो यसकारणले महत्त्व पाएको छ कि शोषितहरू विश्वासमा भर पर्छन्, प्रमाण जुटाउने काममा लाग्दैनन् । विश्वास मात्रै गर्ने, कामको सट्टा प्रमाण पनि जुटाउने गर्न लाग्दासाथ त्यो पर्दा च्यातिइहाल्ने छ । त्यसकारण क्रान्तिकारी माक्र्सवादीहरूको आफ्नो काम प्रमाण आफूले पनि जुटाउने र जनतालाई पनि विश्वास मात्र नगर्न र प्रमाण पनि जुटाउने धन्दामा लाग्न प्रोत्साहित गर्ने हो ।
वर्गसङ्घर्ष वर्गको लडाइँ भए पनि एउटा वर्ग आफ्ना वर्गीय हतियारले सुसज्जित भएर वर्गसङ्घर्ष गर्ने, उसको प्रतिद्वन्द्वी आफ्ना शत्रुको हतियार भिरेर शोषणको जालोभित्र कसिइरहने भएको हुनाले वर्गसमन्वयको छद्म उद्देश्यले काम गरेको र गरिरहेको वर्तमान अवस्था हो । यो अवस्थामा आमूल परिवर्तन नगरेसम्म वर्गसङ्घर्षको राजनीतिले जनताको बिचमा काम गरेर उनीहरूको मुक्ति अभियानलाई अगाडि बढाउन सकिन्न । वर्गसङ्घर्ष चाहिन्छ भन्ने तर आफूले वर्गसमन्वयको हतियार भिरेर उभिने हुँदासम्म त्यो विरोधी वर्गको सफलतामा पुगेर उसको वर्गसङ्घर्ष विजयी भइरहन्छ र भनिरहन्छ, यो वर्गसमन्वयको राजनीति हो ।
वर्गसमन्वयको साँच्चै राजनीति हो भने त खाने, लाउने, बस्ने, शिक्षा, स्वास्थ्य रोजगारी जस्ता मान्छेका आधारभूत समस्या सबैको समान हिसाबले समाधान हुनुपर्ने हो तर समाजमा त्यस्तो त हुन्न । एक थरीले फुर्तीसाथ काम नगरे पनि उच्चस्तरको जीवन जिउन पाउने, अर्कोले काम गर्ने योग्यता विकास गर्न पनि नपाउने, रोजगारी पनि नपाउने र रोजगार भए पनि उसका निम्नतम आवश्यकता पनि पूरा नहुने—यो विरोधाभास किन र कसरी भयो ? यो प्रश्नको जवाफ वर्गसमन्वयको राजनीतिले दिन सक्दैन । त्यो जवाफ पाउन वर्गसङ्घर्षको राजनीति गर्नुपर्छ र वर्गीयस्वार्थको राजनीति गर्न सक्षम हुनुपर्छ । त्यो भनेको माक्र्सवादी सिद्धान्त, राजनीति र सङ्गठन मातहत रहेर अनुशासित भई आमूल परिवर्तनको पक्षमा काम गर्न सक्नुपर्छ । त्यसो नगर्दासम्म यो समस्याको समाधान निस्कन्न । समस्याको जड विश्वदृष्टिकोणमा छ । त्यसको समाधान पनि विश्वदृष्टिकोणमा आमूल परिवर्तनबाट मात्र हुन सक्छ ।
वर्गसङ्घर्षमा तीनओटा सङ्घर्ष हुन्छन् : पहिलो– आर्थिक सङ्घर्ष हो । यो शोषित वर्गले आफ्नो आर्थिक स्तरमा सुधार गर्न गरिने सङ्घर्ष हो । यो सङ्घर्षको पहिलो रूप हो । आर्थिक सङ्घर्ष गर्दा त्यसको सम्बन्ध राजनीतिक सङ्घर्षसँग भएको जानकारी हुन्छ । यसरी यो राजनीतिक सङ्घर्षको सहयोगी सङ्घर्ष हो ।
वर्गसङ्घर्षको मुख्य रूप राजनैतिक सङ्घर्ष हो । यो राज्यसत्ता आफ्नो वर्गले कब्जा गरेर वर्गसङ्घर्षलाई उचाइमा पुर्याउनुका साथै वर्गविहीन, शोषणविहीन र राज्यसत्ताविहीन साम्यवादी समाजसम्म पुग्ने उद्देश्यसहित काम अघि बढाउँछ । राजनीति गर्न विधान, घोषणापत्रका साथै सिद्धान्त पहिलो, राजनीतिक लाइन दोस्रो र सङ्गठन तेस्रो महत्त्वका साथ अघि बढाउने काम राजनैतिक पार्टीले गर्दछ । त्यसो गर्दा दीर्घकालीन प्रकृतिको रणनीतिक लाइन र त्यसलाई सहयोग पुर्याउने कार्यनीतिक लाइन निश्चित गरेर आफ्नो सङ्गठनको बलले जनताको राजनीतिक चेतनास्तर उच्च बनाउने काम र जनतालाई आन्दोलितसमेत गराउने काम गर्दछ । जनताको आन्दोलन उठेकै समयमा जनसेनाको विस्तार गरेर स्थायी सेनालाई हराउनुपर्ने जिम्मा कम्युनिस्ट पार्टीको भएको हुनाले कम्युनिस्टको काँधमा महान् जिम्मेवारी छ भनेर लेनिनले भन्नुभएको छ । यो राजनैतिक सङ्घर्ष हो ।
त्यसलाई सहयोग पुर्याउने तेस्रो वर्गसङ्घर्षको रूप वैचारिक सङ्घर्ष हो । यो राज्यसत्ता प्राप्त गर्नुभन्दा पहिले राज्यसत्ता प्राप्त गर्ने सङ्घर्षको साथमा र राज्यसत्ता कब्जा गरिसकेपछि समाजवाद निर्माणको समयमा गरी तीनओटै अवस्थामा वैचारिक सङ्घर्षको महŒव छ । वैचारिक सङ्घर्षको अभावमा राजनीतिक सङ्घर्षको उठान हुन सक्दैन । राजनीतिक सङ्घर्षलाई व्यवस्थित बनाऊँ र समाजवाद निर्माण गर्न पनि यही सङ्घर्षको आवश्यकता पर्दछ ।
आफू ठुलो हुन गर्ने काम राजनीति हो । राजनीति वर्गीय हुन्छ । समाजमा उत्पादनका साधन आफ्नो नाममा दर्ता भएका र उत्पादनका साधन आफ्नो नाममा दर्ता नभएका परस्पर विरोधी वर्ग कायम छन् । परस्पर विरोधी कुन मानेमा हो भने एउटाले अर्कालाई आकर्षित गर्छ† सम्झौता हुन्छ र शोषण हुन्छ ।
उत्पादन सामूहिक प्रकृतिको छ तर स्वामित्व व्यक्तिगत भएकाले मालिक बन्न आफ्नो स्वामित्वमा सम्पत्ति हुने मात्र होइन कि उत्पादन गर्न मजदुरलाई काम दिने बेलामा स्वामी, मालिक वा ठुलो मान्छे बन्छ र मजदुर सानो मान्छे भई शोषित हुन पुग्छ । मालिकले काम नदिए मजदुर बेरोजगार हुन्छ र उसलाई निम्नतम आवश्यकता पनि पूरा नहुने अवस्था आउँछ । त्यसैले ऊ ठुलो मान्छे भएको अभिनय गर्छ अथवा उसले मजदुर, जो उत्पादनकर्ता हो, उसलाई दासत्व स्वीकार्य बाध्यता बनाएको हुन्छ ।
अहिले संसारभर एकाधिकारी पुँजीपतिको शासनको पहुँच विस्तार गरिएको छ । आफूसँग भएको धन कसरी आएको हो ? यो कुराको हिसाबकिताब नगरिकन अर्कालाई दिने र आफ्नो अधिकार जमाउने तर कर्तव्यको ख्याल नगर्ने पुँजीवादी अधिनायकत्व हो । आफूले दिएर ठुलो भएको अभिनय गर्ने पुँजीवाद हो । मालिकबाट लिएर दासत्व स्वीकार गर्नु शोषणमा पर्नु हो । यो पुँजीवादी अधिनायकत्व अस्वीकार गर्ने हो भने आफ्नो वर्गको सङ्गठन बनाएर राजनीतिमा सहभागी हुनपर्छ । त्यसले दासत्व समाप्त पार्न सक्छ किनभने उद्योगधन्दा सरकारी र खेतीकिसानी सहकारी भए उत्पादक वर्ग मालिक बन्ने अवसर मिल्छ अथवा सबै समान हैसियतमा रहनु सम्भव हुन्छ । त्यो काम आफै सजिलै र छिट्टै पूरा हुन सकिँदैन । त्ययसमा लामो समयको कष्टसाध्य र महत्त्वपूर्ण योगदान मिसाउन पर्छ । जनवादी अधिनायकत्वका लागि जनताको मन जित्न पनि लगातारको सम्पर्क इमानदारीताका साथै अध्ययन र व्यवहार पनि चाहिन्छ ।
समाजमा अधिनायकत्व लागु भइरहेको हुन्छ । अझै हामी अर्धसामन्ती र अर्धऔपनिवेशिक दासत्वभित्र पिल्सिएर रहेका छौँ । पहिले यो दासत्व मिल्काउन जनवादी अधिनायकत्व स्थापना गर्नुपर्छ । जनवादी अधिनायकत्व स्थापना गर्न अनुशासित र मिलिट्यान्ट कम्युनिस्ट पार्टी निर्माण गर्ने पहिलो आवश्यक शर्त हो । दोस्रो मित्र राजनैतिक पार्टी अथवा जनवर्गीय सङ्गठनसँग एकाकार हुने गरी संयुक्तमोर्चा गठन र सञ्चालन गर्नुपर्दछ । तेस्रो आवश्यक शर्त जनसेना हो । जनसेनाको साङ्गठनिक प्रारूप कम्युनिस्ट पार्टीले तयार पारे पनि सङ्ख्या विस्तार र त्यो खर्च धान्न जनताको आन्दोलन उठेको अवस्था हुनुपर्छ । त्यसैका लागि संयुक्तमोर्चा हो ।
संयुक्तमोर्चा कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वमा गठन हुनुपर्छ । त्यस्तो अवस्था निर्माण र विश्वासको अवस्थामा पुर्याउन कम्युनिस्ट पार्टी वास्तविक माक्र्सवादी–लेनिनवाद र माओत्सेतुङ विचारधाराको सैद्धान्तिक र अव्यावहारिक धरातलमा उभिएर जनताको र मित्रशक्तिको विश्वास जितेको अवस्था हुनुपर्छ । त्यसका लागि लामो राजनैतिक आन्दोलनबाट खारिएको कम्युनिस्ट पार्टीको आवश्यकता पर्दछ । त्यस्ता पार्टीका मजदुरको र किसान प्रतिनिधिको सङ्गठन र सर्वहारा अधिनायकत्व भएको कम्युनिस्ट पार्टी बन्नु र बनाउनुपर्छ । जहाँसम्म अधिनायकत्वको प्रश्न छ, त्यसमा द्विविधा हुनहुन्न, पार्टीमा अवसरवादलाई ठाउँ दिइएको हुनुहुन्न । त्यसो गर्दा कि पुँजीपतिको अधिनायकत्व कायम भएको पार्टी हुन्छ कि सर्वहारा अधिनायकत्व भएको पार्टी हुन्छ । दुवै नभएको अवसरवादीको झुन्डबाहेक अरू केही हुन सक्दैन । अवसरवादीमा दक्षिणपन्थी संशोधनवादी, उग्रवामपन्थी अवसरवादी र मध्यपन्थी ढुलमुले अवसरवादीका विरुद्ध जीवनमरणको सङ्घर्ष गर्नुपर्दछ र गरेकै हुनुपर्छ ।
समाजमा शान्तिपूर्ण तरिकाबाट समाजवादमा पुग्न सकिन्छ भन्नु हावादारी कल्पना मात्र हो । पुँजीपति वर्गले आफ्नो स्वर्ग सजिलै गुम्न दिन्न । एकातिर, सबै मान्छे एकजुट भएर प्रकृति विरुद्धको सङ्घर्षमा नलागेसम्म सम्पूर्ण नागरिकका आवश्यकता पूरा हुने अवस्था आउन सक्दैन† अर्कोतिर, यी दुबै कुराको निष्कर्ष हो : सर्वहारा वर्गले आफ्नो मुक्तिको लागि जीवनमरणको सङ्घर्ष गर्नैपर्छ । अहिले पनि विश्वमा सैनिक खर्च बढाइरहेका छन् एकातिर र मजदुरलाई रोजगारविहीन वा बेरोजगार बनाएर निम्नतम आवश्यकता पनि पूरा हुन नसकेको अवस्थामा अर्कोतिर करोडौँ जनता सङ्कटमा छन् । त्यसैले पुँजीवादी अधिनायकत्व अथवा सर्वहारा अधिनायकत्वको राजनीति गर्नैपर्ने बाध्यताको अवस्थामा हामी छौँ ।
समाजमा शान्ति होइन, ध्रुवीकरण बढिरहेको छ र यसको समाधान सशस्त्र सङ्घर्ष गरेर विजयी बनेको सर्वहारा वर्गको अधिनायकत्व कायम गर्नैपर्ने बाध्यता हो । त्यस्तो नभए सशस्त्र सङ्घर्ष गरेर विजयी बन्न तथा बहुमत जनताको साथ र सहयोगमा पुँजीवादी अधिनायकत्व समाप्त पार्न सशस्त्र सङ्घर्षमा उत्रनैपर्ने अवस्था पनि हो । त्यस्तो पनि नभए बहुमत जनताको साथ र सहयोगका लागि जनताको राजनीतिक चेतनास्तर उठाउन र आफूले जनताको विश्वास जित्न मिहिनेत गर्नैपर्ने अवस्था त पक्कै हो । समाजमा शान्ति र समृद्धिको लागि हाम्रा विकल्प पुँजीवाद अधिनायकत्वको ठाउँमा सर्वहारा अधिनायकत्व, पुँजीवादी राज्यसत्ताको ठाउँमा उत्पादक वर्गको राज्यसत्ता, राजनैतिक स्वतन्त्रता र समानताको ठाउँमा आर्थिक स्वतन्त्रता र समानता हुन् । त्यही उद्देश्य शान्तिपूर्ण तरिकाबाट होइन, सशस्त्र सङ्घर्षबाट वर्ग विजयी भएर मात्र हुन सक्छ ।
माथि वर्णन गरिएका तीनओटै विषय संशोधनवादीका हुन् । उनीहरूले आफूहरूलाई माक्र्सवादी बताएर माक्र्सवादका मूलभूत तत्त्वलाई संशोधन गर्छन् र पुँजीपति वर्गलाई सुहाउने गरेर आफ्नो अवसरवादी स्वार्थमा लागिरहन्छन् । धनबहादुर नाम राखेर धनी नभइए जस्तै, बलबहादुर नाम राखेर बलियो नभए जस्तै माक्र्सवादी नाम राखेर पनि माक्र्सवादी नभइने कुरा पक्का हो । उनीहरूले त्यो नाम जनताको पिछडिएको राजनीतिक चेतनास्तर कायम रहँदासम्म परिवर्तन गर्ने छैनन् तर जतिखेर जनताले धोका पाएको वास्तविकता थाहा पाउने छन्, त्यतिखेर उनीहरूले जनताबिच माफी माग्ने एकातिर र आफ्नो पार्टीको नाम परिवर्तन गर्ने अर्कोतिर गर्ने त छन् नै तर पनि जनताले माफी दिने अवस्था बाँकी रहने छैन किनभने राजनीति जनता झुक्काउने गर्ने काम होइन । त्यसो गरेबापत अरू सजाय माफी गरे पनि योग्यताअनुसार काम गर्ने, कामअनुसार पाएको दामले आफ्ना न्यूनतम आवश्यकता पूरा गर्ने र जनतालाई झुक्काएर आफ्नो नाममा दर्ता गरेका उत्पादनका साधन सबै सरकारी स्वामित्वमा र खेती गर्न जग्गाजमिन ठुलो स्केलमा भए सरकारी फार्ममा तथा सानो स्केलको भए सहकारी खेतीमा मिसाउन भने बाध्य पारिने छ अथवा त्यसैअनुसार दर्ता गरेर उनीहरूको प्रतिरोधलाई हार हुने गरी समाधान गरिने छ ।
राजनीति नेताको मुक्तिका लागि गरिने प्रयत्न हो । आफू एक्लैको प्रयत्नले केही हुन्न । सामूहिक मिहिनेत परेको वस्तुलाई व्यक्तिगत नाममा दर्ता गर्ने कामलाई अथवा नाफा कमाउने कामलाई माक्र्सले कानुनी डकैती भन्नुभएको कुरा सत्य हो ।
