दुर्गानाथ खरेल

चुनाव प्रचार अभियान सुरु गर्नुभन्दा पहिले प्रतिगमन विरोधी गठबन्धन बनाउन साथीहरूले मिहिनृत गरी रूपरेखा तयार पारेका रहेछन् । राष्ट्रिय जनमोर्चाको पहलमा नेपाली काङ्ग्रेस, माओवादी–केन्द्र, एकीकृत समाजवादी र जनता समाजवादी पार्टीसहितको सहकार्य गर्ने मोर्चा बनाएर प्रचार कार्यक्रम सुरु गरिएको थियो ।

२०७८ चैत ५ गतेसम्ममा संयुक्त रूपमा चार ठाउँमा सभा सम्पन्न भइसकेको थियो । सभामा पाँचै दलका स्थानीय नेताहरू उपस्थित भएर गठबन्धनलाई बलियो बनाउने र एमालेका मेयरलाई चुनावबाट हराउने प्रतिबद्धतासहितको उद्घोष गरिएको थियो ।

हामीले तीनोटा काममा ध्यान केन्द्रित गरेका थियौँ : एउटा– हाम्रो आफ्नो पार्टीपङ्क्तिलाई परिचालन गरेर चुनावको सिलसिलामा पार्टीलाई व्यवस्थित बनाउने, दोस्रो– चुनावमा आवश्यक पर्ने खर्चका लागि आफ्नो बजेटअनुसार आम्दानी गरेर मात्र खर्च गर्ने र तेस्रो– गठबन्धनमा कोही कतैबाट कमजोर बनाउन नदिने र एकताका साथ चुनावमा प्रतिगमनको विरुद्ध अथवा प्रतिगामी शाक्तिलाई परास्त गर्ने ।

यी तीनओटै काममा ध्यान केन्द्रित गरेका थियौँ । चुनावमा जिते पनि आमूल परिवर्तनको हाम्रो उद्देश्य पूरा हुने अवस्था होइन । हारे पनि हाम्रो सबै चिज सत्यानाश भइहाल्छ भन्ने पनि होइन । जम्माजम्मी फलाम तातेकै बेलामा ठटाएर धारिलो हतियार बनाए जस्तै जनताले चुनावमा उत्सुकता जनाएकै समयमा हाम्रो पार्टीपङ्क्ति र हाम्रो राजनीतिलाई जनताबिच पु¥याएर व्यवस्थित र अनुशासित बनाउँदै जनताको राजनैतिक चेतना उच्च बनाउनेमा स्पष्टताका साथ ढोरपाटन नगरपालिकाका मेयरले रकम हिनामिना गरेको, अधिकार दुरूपयोग गरेको, बेरुजु रकम फर्छ्यौत गर्नुको सट्टा झन् बढाएको, बजेट पास नगर्ने र आफुखुसी वितरण गरेको आदि अठारओटा दोषसहितको पर्चा वितरण र भण्डाफोर कार्यक्रम तीव्र बनाइएको थियो । मेयरका धेरै काम नियम, कानुन, निर्णय, बैठक आदि विरुद्ध भएकाले छोटे राजाको सङ्ज्ञासहित चुनाव हराउने अभियान तीव्र बनाएर प्रचार प्रसार गरिएको थियो । उनी एमालेका आधिकारिक व्यक्ति भएकाले एमाले पार्टी प्रतिगमनकारी शक्तिको आरोपले पनि सार्थकता पाएको थियोे ।

गठबन्धनको सल्लाहअनुसार हामीले चारओटा वडाध्यक्षको भाग पाएका थियौँ र तीनओटा पहिले २०७४ सालको स्थानीय चुनावमा हामीले जितेका वडा र एउटा थप वडाध्यक्ष हामीले उमेदवारी दिन स्वीकृति पाएकोमा एउटा वडामा काङ्ग्रेसको बागी उमेदवारी र मेयरको पदमा एउटा हाम्रोतर्फबाट बागी उम्मेदवारी परेको भए पनि दुवैले फिर्ता लिएका थिए । हाम्रो पहलमा गठबन्धन भएको र त्यसलाई जोगाउने मुख्य जिम्मा पनि हाम्रै भएकाले गम्भीरतापूर्वक र सम्मानजनक हिसाबले जिम्मा पूरा गरेका थियौँ ।

हामीलाई मुख्य चुनौती ४ नं. वडाको थियो किनभने त्यो वडाका वडाध्यक्ष हाम्रो पार्टीका व्यक्ति थिए । पार्टी विरुद्धको काम गरेको हुनाले कारबाही गरेर हटाइएका थिए । उनले हाम्रो पार्टीका समर्थक, शुभचिन्तक जनता समेटेर हरियो घाँसभित्र, हरियो सर्प रहे झैँ विरोधी भूमिकामा रहेर अन्तिम अवस्थामा एमालेका वडाध्यक्षको रूपमा प्रतिगमन विरोधी पार्टीका भएका थिए । त्यसकारण हामी त्यो वडामा लागेका थियौँ । वडाध्यक्ष जित्न हामीलाई चुनौती मात्र होइन, गठबन्धनभित्रैका अरू दलमा जान पनि बल गरेका थिए ।

अर्काे वडा नं. २ का वडाध्यक्ष हाम्रो पार्टीबाट विजयी भएर अर्काे पार्टीमा गएका भए पनि हाम्रा अरू साथीहरूले सुरुदेखि नै सकृयतापूर्वक सङ्गठन सञ्चालन गरेका हुनाले खासै अप्ठेरो परेको थिएन । जितहारको कुरा स्वाभाविक भए पनि त्यो वडामा छाडेर जाने वडाध्यक्ष चुनौतीको रूपमा रहेका थिएनन् ।

अर्काे वडा नं. ७ का विजयी वडाध्यक्ष पार्टीको नगरपालिका अध्यक्षसमेत भएर जिम्मेवारी सम्हालेका हुनाले उहाँमाथि कामको दोहोरो चाप परेको थियो । त्यो प्रतिकूल र अप्ठेरो परेको अवस्थामा समेत उहाँले इमान्दारीपूर्वक कार्यसम्पादन गरेर पार्टी र वडा दुवैको काममा सफल नेतृत्व प्रदान गर्नुभयो । अहिले त्यो वडाको वडाध्यक्षमा अर्काे साथीलाई उम्मेदवार बनाएर पार्टी अरू व्यवस्थित बनाउने प्रयत्न गर्याैँ ।

राष्ट्रिय जनमोर्चा अरू पार्टीहरू जस्तै वैधानिक पार्टी भए पनि उच्च उद्देश्य भएको जिम्मेवार पार्टी भएकाले खट्न र जिम्मा पूरा गर्न अरूलाई भन्दा अलि कठिन हुन्छ । सर्वसाधारण व्यक्तिले समेत हाम्रो पार्टीलाई र हाम्रा नेतालाई खराबको बिल्ला भिराउन सक्दैनन् । उनीहरूले हामीलाई लगाउने मुख्य आरोप ‘पार्टी सानो छ, ठुलो हुन सक्दैन’ भन्ने हो । हाम्रो जवाफ ‘तिमीहरू अरू अवसरवादी पार्टीमा लागेको हुनाले हाम्रो पार्टी सानो भएको छ’ भन्ने नै हो । त्यसपछिको वार्तालाप त्यहीँ रोकिन्छ । न उनीहरूको अवसरवादी चरित्र अगाडि बढ्छ, न हाम्रो ।

अरू अवसरवादी पार्टीको भन्डाफोर रोकिन्छ । यो खिचातानी धेरै वर्षअघि देखिको खिचातानी हो । अवसरवादी पार्टीले जनताको पिछडिएका चेतनाबाट फाइदा उठाउने काम गरिरहन्छन् । हामीले जनताको राजनैतिक चेतना उच्च बनाउने प्रयत्न गरिरहन्छौँ । त्यसरी हामी जनताको भर गरेर जनतासँगै रहिरहेका छौँ ।

२०७४ सालको निर्वाचनमा विजयी भएका मेयरलाई दुईओटा कारणले उनलाई मतदानबाट हराउन अप्ठेरो पर्ने प्रतिष्पर्धी भएका छन् ।

एउटा त उनी दलितजातिका व्यक्ति हुन् । त्यो नगरपालिकामा दलितजातिको बाक्लो बसोबास छ । हामी दलितहरू एक हुनुपर्छ र मलाई जिताएपछि मात्र नगरपालिकामा दलितजातिको नेतृत्व कायम रहन्छ भन्ने प्रचार गर्छन् । दलितजाति पिछडिएको जाति हो, उनीहरूको पिछडिएको राजनैतिक चेतनाबाट फाइदा उठाएर मनपरी चलाउँछन् । दोस्रो– उनी धनि व्यक्ति हुन् । धनपैसाको धाकधक्कु लगाएर पैसाले व्यक्तिलाई आफ्नो बनाएर फाइदा उठाउँछन् । यी दुईओटै कुरा त्यहाँका जनताका अगाडि ललिपप सावित भएका छन् । यो वास्तविकता बुझ्न बुझाउने अरू सचेत व्यक्तिहरू पनि भएको र राजनैतिक दलहरूको आफ्नो साङ्गठनिक संरचना पनि भएको हुनाले उनको हार हुने सम्भावना पनि कमजोर छैन । नियम, कानुन, नैतिकता, अनुशासन सबैको धज्जी उडाएको पनि जनतालाई राम्ररी थाहा छ । उनका दुवै हतियारको धार भुत्ते भएको छ । तर पनि हतियारमा सान लगाउने काम गरिरहेका छन् । यदि उनले अहिलेका चुनाव पनि जिते भने अनियमितताको पहिलो उदाहरण अन्त खोज्न जानुपर्ने छैन । जे जस्तो नतिजा आए पनि जनताको मतलाई हामीले सम्मान गरेर अनियमितालाई सच्चाउन लगातार प्रयत्न गरिरहने छौँ । इतिहासको निर्माता जनता हुन् भन्ने पार्टी भएको हुनाले जनतालाई सचेत र सङ्गठित पार्ने हाम्रो अभियान रोकिने छैन । लामो आन्दोलन गरेर राजतन्त्र हटाउन सक्ने नेपाली जनताले गणतन्त्रको सही प्रयोग गर्न पनि अवश्य सिक्ने छन् । छोटे राजालाई मतदानबाट नै हराउने छन् भन्ने कुरामा ढुक्क भएर चुनाव प्रचार गरिरहेका थियौँ ।

दुर्गम क्षेत्र भएको भए पनि राष्ट्रिय जनमोर्चाका तर्फबाट दुईपटक सम्म आफ्ना उम्मेदवार परि थापालाई सांसद पदमा जिताएको क्षेत्र हो । आज ती विजयी उमेदवारले पार्टी छाडिसकेका छन् । अवसरवादी पार्टीको ध्यान राष्ट्रिय जनमोर्चाका विजयी उमेदवारलाई दबाब प्रलोभन, आश्वासन, सहुलियत आदि सबै उपाय प्रयोग गरेर आफ्नो पार्टीमा ल्याउने नभए पनि राष्ट्रिय जनमोर्चाबाट उनको उपस्थिति हटाउनेमा नै केन्द्रित हुन्छ । त्यही तरिका केन्द्रीय स्तरमा मात्र नभई स्थानीय स्तरमा पनि प्रयोग गरेका र गरिरहेका छन् ।

गत २०७४ को स्थानीय निर्वाचनमा पनि प्रयोग गरेर तीनओटा विजयी वडाध्यक्षमध्ये दुईओटालाई राष्ट्रिय जनमोर्चाबाट अलग बनाइसकेका थिए । ती दुईओटै वडाका जनताले फेरि पनि तिनै पार्टी छाडेका व्यक्तिलाई जिताउने प्रयत्न गरिरहेका छन् । अबको स्थिति पहिले पहिलेको जस्तो हुने छैन भन्नेमा हामी विश्वस्त छौँ । अबका हाम्रा उम्मेदवारहरू पनि परिपक्व र दृढ निश्चयी भएर पार्टीमा रहेर जनताको काम गर्ने व्यक्ति बन्ने छन् ।

जनताका बिचमा काम गर्न : गराउन पार्टीले पत्रिका प्रकाशन गरिरहेको छ । भाषण, प्रशिक्षण पनि गरिरहेको छ । राजनीतिमा हाम्रो विश्लेषण सही भएर जनताका बिचबाट धेरै कार्यकर्ता उत्साहित भएर पार्टीमा आबद्ध भइरहेका पनि छन् । सबै कारणले हाम्रो सङ्गठन पुरानो मात्र नभई परिपक्व र जिम्मेवार पार्टी बनिरहेको छ । २०७४ सालको निर्वाचनमा विजयी उम्मेदवार २७२ जना थिए । कतिपयले पार्टी छाडिसकेका छन् भने धेरै सङ्ख्यामा अहिले पनि विजयी बन्दै छन् । ढोरपाटन नगरपालिका पनि अपवाद छैन । पहिलभन्दा धेरै उम्मेदवारले विजयी हासिल गर्ने छन् र परिपक्व तरिकाले काम गर्ने छन् भन्ने प्रचार गर्नुपर्दछ ।

वर्गसङ्घर्षमा राजनीतिक सङ्घर्ष प्रमुख र आर्थिक तथा वैचारिक सङ्घर्ष सहायक सङ्घर्ष हुन् । सुरुमा आर्थिक सङ्घर्ष गर्नुपर्छ । राजनीतिक सङ्घर्षको पूरै अवधिमा पनि सहायक सङ्घर्षको रूपमा आर्थिक सङ्घर्ष गरिरहनुपर्छ । वास्तवमा राजनीतिक सङ्घर्ष आर्थिक सङ्घर्ष समाप्त भएपछि स्वतः समाप्त हुन्छ ।

हामीले प्रचार प्रसार व्यवस्थित बनाउन आर्थिक कोष खडा गर्ने र बजेट बनाएर खर्च गर्ने काम पनि प्रचार प्रसारको काम सँगै सुरु गरेका थियौँ । सबै पार्टीहरू चुनाव प्रचार गर्न आआफ्नो पार्टीलाई सहयोग गर्ने भएकाले आफ्ना पार्टीका र समर्थक शुभचिन्तक जनतासँग मात्र आर्थिक सहयोगको लागि अनुरोध गरेका थियौँ । जनताबिच सहयोग सङ्कलन गर्दै गर्दा हामीलाई अप्ठेरो परेको थियो किनभने अरूले पैसा बाँड्दै भोट किन्ने काम गर्छन्, हामीले भोटभन्दा पहिल्यै पैसा माग्न जानाले उल्टो परेको कुरा सुन्नुपर्दथ्यो । हामीले भन्नैपर्ने भयो– हामीसँग पैसा भएको भए हामीले पनि पैसा बाड्ने थियौँ । चुनाव जितेपछि नाफा कमाउन भ्रष्टाचार गर्ने थियौँ । तर हामी काम गरेर खर्च चलाउने पार्टीका मान्छे मात्र होइनौँ : सबैले काम गरेको ज्याला पाउनुपर्छ भन्ने र कसैले नाफा कमाउन पाउनुहुन्न भन्ने सिद्धान्तका अनुयायी हौँ ।

त्यसकारण तपाईंहरूले सहयोग गर्नुभयो भने हाम्रो प्रचारको काम अगाडि बढ्छ नभए काम हुन सक्दैन । हाम्रो अनुरोधलाई स्वीकारेर धेरै व्यवसायी साथीहरूले सहयोग गर्नुभयो र बजेटअनुसार हाम्रो प्रचार प्रसारको काम गर्न सकिने भयो । वैचारिक सङ्घर्ष पनि आर्थिक सङ्घर्षको सिलसिलामा सम्पन्न गर्दै त्यसलाई पनि प्रचार प्रसारको अङ्गकै रूपमा अगाडि बढायौँ । प्रचार गरेका थियौँ । हामीले थोरै धेरै नभनिकन दिएको सहयोग सङ्कलन गर्याैँ ।

राजनीतिक प्रचार प्रसारको सिलसिलामा साङ्गठनिक काम पनि गरेका थियौँ । प्रत्येक वडाहरूमा वडा भेला गर्ने र त्यो भेलामा रिर्पोट लिने, साथै कार्यक्रम बनाएर सबैलाई परिचालन गर्ने प्रयत्न गरेका थियौँ । प्रत्येक वडामा खर्चका लागि बजेट बनाएर खर्च चलाउने काममा उनीहरूलाई सचेत गराएका थियौँ । वैचारिक खुराकका लागि पनि प्रयत्न गरिएको थियो । आफ्नो पार्टीको वडा भेला गर्ने काम सकेपछि फेरि गठबन्धनका दलको तर्फबाट संयुक्त प्रचार प्रसारका अफिस निश्चित गर्ने र उम्मेदवार छनौट गर्ने काम पनि क्रमैसँग गरेका थियौँ ।

उम्मेदवार निश्चित गरिसकेपछि गठबन्धनको भागबण्डा मिलाइएको थियो । पहिलेको मेयरलाई हराउनैपर्ने र अलिकति गडबड भए उसैले जित्न सक्ने कडा प्रतिद्वन्द्विता सामना गर्नुपरेको हुनाले धेरै किचकिच भएको थिएन । मुख्य काम मतदातालाई वैचारिक र राजनीतिक हिसाबले आफ्नो पक्षमा पारेपछि मतदानको प्राविधिक पक्षमा पनि ध्यान दिएर काम गरिएको थियो । सबै टोल टोलसम्म नमुना मतपत्र पु¥याएर अभ्यास गराइएको थियो ।

राजनीतिमा सिद्धान्त पहिलो राजनीतिक कार्यक्रम दोस्रो र साङ्गठनिक काम तेस्रो महत्वका भएको हुनाले सिद्धान्त र राजनीतिकमा ध्यान त दिनैपर्छ तर सङ्गठन नभए ती दुवै पक्षको उपयोग हुन सक्दैन । त्यसैले सङ्गठनको महत्वलाई ध्यान दिएर काम अघि बढाइएको थियो । अरू सबै वडामा भन्दा ४ नम्बरको वडामा भेला गर्दा पनि कडा प्रतिद्वन्द्विताको सामना गरेका थियौँ । त्यहाँको विजय–पराजय हाम्रो अस्तित्वको विजय–पराजय हुने भएको थियो । स्वजातीय जीवहरूको जीविकाको तरिका एकै किसिमको हुने हुनाले कडा सङ्घर्ष हुन्छ भन्ने डार्बिनको सिद्धान्त त्यहाँ लागु भएको थियो ।