भरतपुर । चितवनका थारू समुदायका महिलाले जितियापर्वसँगै नजिकिएका अन्य चाडपर्व मनाउन कार्यविधि बनाएका छन् । त्यसअनुसार उनीहरूले सामूहिक भेला नगरी चाडपर्व मनाउने भएका हुन् ।
शनिवार थारू समुदायका विज्ञ र अगुवालाई राखेर (भर्चुअल बैठक) छलफलमार्फत कार्यविधि तयार गरिएको थारू कल्याणकारिणी सभा (थाकस) चितवनका सभापति ललितकुमार चौधरीले बताए । ‘चाडपर्वको रीत पूरा गरौँ, घरपरिवारमा सीमित भई पर्व मनाऔँ र कोरोना सङ्क्रमणबाट बचौँ’ भन्ने मूल नाराका साथ ‘चितोनिया थारू समुदायको चाडपर्व कार्यविधि–२०७७’ जारी गरेको उनले जानकारी दिए । “कोभिडको महामारीको अवस्थामा समुदायलाई कोरोना सङ्क्रमणबाट जोगाउँदै चाडपर्वको रक्षा गर्न कार्यविधि आवश्यक ठानेका हौँ” उनले भने ।
चितवनका थारू समुदायले जितिया, यमोसा, दसइँ, सोहराई, एकादशी, खिचरा, फगुवा आदि पर्वहरू विशेष महत्त्वका साथ मनाउँछन् । हरेक चाडपर्वमा नातागोता एवम् आफन्तसँग भेटघाट गरी सामूहिक रूपमा खुसी साटिन्छ ।
यो वर्ष भिडभाड हुने गरेर सामूहिक रूपमा कुनै पनि पर्व नमनाउन थाकस चितवनले अपिल गरेको छ । थारू समुदायका महिलाले भाद्र कृष्णअष्टमीमा जितिया पर्व मनाउँछन् । जितियामा सामूहिक नाचगान र पूजा हुन्छ । अविवाहितले राम्रो वर पाउन र विवाहितले आफ्नो श्रीमान् र सन्तानको दीर्घायुको कामना गर्दै व्रत बस्ने गर्छन । यो पर्वमा चेलीबेटीलाई निम्ता गरी बोलाउने र लिन जाने (लेलहारी) गर्ने चलन छ । यस्तै, जितियामा कोसेली (पाहुर) पुर्याउने चलन पनि छ । कार्यविधिमा सामूहिक रूपमा केही पनि नगर्न भनिएको छ ।
कार्यविधिमा भिडभाड र सामूहिक रूपमा पर्व नमनाई घरपरिवारमा सीमित रहेर कोरोनाबाट जोगिन जोड दिएको थारू संस्कृति सभाका अध्यक्ष कमानसिंह चौधरीले बताए । “हामीले चाडपर्व मनाउँदा गरिने विभिन्न क्रियाकलापबाट कोरोना समुदाय स्तरमा फैलन सक्ने जोखिम बढेको हुनाले चाडपर्व मनाउँदा हामी निकै सजग र सतर्क हुनुपर्ने अवस्था छ” उनले भन्नुभयो । साथै थाकसले आआफ्नो घरमा सुरक्षित रहेर भौतिक दुरी कायम राख्दै घरपरिवारमा सीमित भर्ई मनाउन आग्रह गरेको उनले बताए ।
थारू समुदायले दिवङ्गत पितृको सम्झनामा सोह्रश्राद्धको अन्तिम दिन ‘एमोसा’ (पितृऔँसी) मनाउँछन् । यसमा समूह बनाई एकर्काको घरमा खाना खाने प्रचलन छ । यो पटक त्यो पनि नगर्न भनिएको छ । दसैँ अनि त्यसपछि तिहारका बेला हुने सोहराई पूजामा पनि घर परिवारमै सीमित हुन सभाले कार्यविधि बनाएको छ । सामूहिक रूपमा भेला भएर मनाइने छठ, बड्का एकादशी (ठुलो एकादशी) मा पनि यस्तै अनुरोध छ ।
नयाँ वर्षको रूपमा मनाउँदै आएको माघे सङ्क्रान्तिको खिचरामा मेला महोत्सवसमेत आयोजना नगर्न भनिएको चौधरीले बताए । फागु र चैतनवमीमा पनि सामूहिक भेटघाट र पर्वको अनुष्ठानहरू नगर्न कार्यविधिले जोड दिएको उनले बताए । “रोग लागेर उपचार गर्नुभन्दा रोग लाग्नै नदिनु बुद्धिमानी हो । हामी सुरक्षित रह्यौँ भने पूरै जिन्दगी मनोरञ्जन गर्दै चाडपर्व मनाउँदै गरौँला तर अहिले ‘अड्कोपड्को तेलको धूप’ भने झैँ रीत मात्र पूरा हुने गरी चाडपर्व मनाऔँ” थाकसको अपिल छ ।
चैतेदसैँका बेलामा चितवनको थारूबहुल क्षेत्रमा मेला लाग्ने गर्दछन् । चैत्र शुक्लपक्षको प्रतिपदादेखि पूर्णिमासम्म १५ दिन विक्रमबाबाको मेला लाग्छ । नवमीका दिन माडीमा गोदक मेला लाग्ने गर्दछ । थारू समुदाय चितवनका मुख्य आदिवासी हुन् । (रासस)
