पेरिस, फ्रान्स, ३० असोज । रेकर्ड समुद्री तापक्रम बढाउने ‘सुपर एल निनो’ विश्वका कमजोर ‘कोरल रिफ’ का लागि भयानक खतरा बनेको संयुक्त राष्ट्रसङ्घको प्रकृति विशेषज्ञहरूले बताएका छन् ।
संयुक्त राष्ट्रसङ्घका प्यानलका अध्यक्षले ‘सुपर एल निनो’ विश्वका कमजोर ‘कोरल रिफ’ का लागि भयानक खतरा बनेको एएफपीलाई बताए ।
समुद्री वैज्ञानिक डेभिड ओबुराका अनुसार उष्णकटिबन्धीय प्रशान्त क्षेत्रमा बलियो बन्दै गरेको असाधारण एल निनो ढाँचाले कमजोर कोरल प्रजातिहरूलाई विलुप्तितर्फ अझ नजिक पुर्याउन सक्छ ।
कोरल तापप्रति संवेदनशील हुन्छन् र जलवायु परिवर्तनप्रति विशेष रूपमा कमजोर छन् जसले विश्वका महासागरहरू तातो बनाउँदै र हानिकारक ‘ब्लीचिङ’ (रङ वा स्वरूप परिवर्तन) हुने घटनाको आवृत्ति तथा तीव्रता बढाइरहेको छ ।
यस वर्षको एल निनोले ‘थप भयानक जोखिमको तह’ थपेको छ”, ओबुरा भन्नुहुन्छ । उहाँ केन्याका सामुद्रिक पत्थर विशेषज्ञ र जैविक विविधतासम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसङ्घको वैज्ञानिक प्यानल आईपीबीईएसका अध्यक्ष हुनुहुन्छ ।
प्राकृतिक जलवायु चक्रको तातो चरण मानिने एल निनो घटनाले अस्थायी रूपमा विश्वव्यापी तापक्रम बढाउँछ, बादल र हावाको ढाँचा परिवर्तन गर्छ र हानिकारक मौसमको जोखिम बढाउँछ ।
विश्वव्यापी पूर्वानुमानकर्ताहरूले यो घटना रेकर्डमा सबैभन्दा बलियो हुने अपेक्षा गरेका छन् र प्रशान्तका केही भागमा समुद्री सतहको तापक्रम अपेक्षित चरम विन्दुभन्दा महिनौँअघि नै सर्वकालीन उच्च पुगिसकेको छ ।
यसले ओबुरालाई धेरै चिन्तित बनाएको छ । उहाँले सन् १९९७–९८ को अघिल्लो सुपर एल निनोको हानिकारक प्रभाव सम्झिँदै भन्नुभयो, “तीनवटा बीचका विश्वव्यापी ‘ब्लीचिङ’ घटनापछि यो आउने घटना त्योभन्दा खराब हुनु भयानक वास्तविकता हो ।”
– भयानक बिग्रँदो अवस्था –
ओबुराले बिहीबार नेचर जर्नलमा प्रकाशित कोरल स्वास्थ्यको ठूलो पुनःमूल्याङ्कनको नेतृत्व गर्नुभएको थियो । यसले सन् २००८ को अन्तिम विश्वव्यापी गणनापछि ‘कोरल रिफ’ बनाउने प्रजातिहरूको अवस्थामा तीव्र गिरावट आएको देखाएको छ ।
“हाम्रो नतिजाले सन् २०२० सम्म लगभग आधा कोरल प्रजातिहरू विलुप्ति र जोखिमको उच्च स्तरमा थिए र जलवायु परिवर्तन यस गिरावटको मुख्य कारण हो,” दर्जनौँ शीर्ष वैज्ञानिकहरू सहभागी अनुसन्धनात्मक रिपोर्टमा ओबुराले लेख्नुभएको छ ।
समीक्षामा आईयूसीएनको ‘रेड लिस्ट’ का सयौँ प्रजातिहरू समेटिएका थिए । स्ट्यागहर्न र टेबल कोरलजस्ता प्रतिष्ठित प्रजातिहरू जसका खनिज कङ्कालले रिफलाई चम्किलो बनाइदिन्छन् ।
“यसले कोरलका लागि अवस्था उल्लेखनीय रूपमा बिग्रँदै गएको सङ्केत गर्छ । ‘कोरल रिफ’ गिरावटका लागि जिम्मेवार विश्वव्यापी चालकहरूको तीव्र तापक्रम वृद्धि र कमी नआएको अवस्थालाई हेर्दा यो अचम्मको कुरा होइन,” ओबुरा भन्नुहुन्छ ।
“यो अध्ययन सन् २०२० मा पूरा भएको थियो र आजका नतिजा अझ निराशाजनक हुने थिए,” ओबुरा भन्नुहुन्छ ।
त्यसपछि विश्वव्यापी समुद्री तापक्रम अभूतपूर्व उच्च पुगेको छ र सन् २०२३ देखि सन् २०२५ सम्मको रेकर्डमा सबैभन्दा खराब कोरल ब्लीचिङ घटनाले रिफहरूमा व्यापक परिवर्तन निम्त्यायो ।
“यो आउने एल निनो लगत्तै कोरलको स्थिति पुनः मूल्याङ्कन गर्दा विलुप्ति जोखिमको उच्च स्तरमा रहेका प्रजातिको अनुपात ५० प्रतिशत पार गरेको देखाउन सकिन्छ,” ओबुरा भन्नुहुन्छ ।
गत वर्ष वैज्ञानिकहरूले न्यानो पानीका कोरल रिफ लगभग निश्चित रूपमा फर्कन नसकिने विन्दु पार गरिसकेका छन् किनकि महासागर अधिकांश कोरल बाँच्न सक्ने स्तरभन्दा तातो भइसकेका चेतावनी दिएका थिए ।
प्रकृतिको अध्ययनले भनेको छ, “समुद्री तापक्रम र अन्य दबाबको अनुमानित वृद्धिले ‘कहिले र कहाँ, होइन कि के, कोरलका लागि अवस्था अस्तित्वहीन हुनेछ’ भन्ने मुख्य रूपमा निर्धारण गर्छ ।”
“जब उनीहरूले आफ्नो सीमा पार गर्छन् त्यस क्षेत्रका चट्टानकोे क्षयीकरण अचानक हुन सक्छ र हामीलाई थाहा छैन कि त्यो पाँच, पन्ध्र वा तीस वर्षपछि हो कि बढी हुनेछ यो यस वर्ष सुपर एल निनो बढ्दै गर्दा ?” ओबुरा भन्नुहुन्छ ।
