खोटाङ । नेवार समुदायको प्रमुख चाड लाखेजात्रा सुरु भएको ठीक १० दिनपछि भदौ–१० गते भोटेकोशीमा भीषण बाढी गयो । छिमेकी देश चीनतर्फबाट अकस्मात भोटेकोशीमा आएको भीषण बाढीले ठूलोमात्रामा जनधनको क्षति गरेको छ ।

रसुवा, धादिङ तथा नुवाकोटलाई सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्र बनाएको भोटेकोशी बाढीका कारण अहिले देश रोइरहेको छ । नेवार समुदायको घनाबस्ती रहेको जिल्लाका विभिन्न ठाउँहरूमा हरेक वर्ष लाखेजात्रा मनाउने प्रचलन छ । धार्मिक, सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको नेवार समुदायको प्रमुख चाड लाखेजात्राको अवसरमा दर्शकलाई मनोरञ्जन दिलाउन लाखे नाचसहित विभिन्न झाँकीसमेत प्रदर्शन गरिन्छ ।

लाखेजात्राको अवसरमा मनाइने गाईजात्राको दिन वर्षभरि दिवङ्गत भएका आफन्तको सम्झना गर्दै चीरशान्तिको कामनासहित पूजाआजा गर्ने प्रचलन छ । यही प्रचलन अन्तर्गत शनिबार दिक्तेल बजारमा दिवङ्गत भएका आफ्ना पितृगणको सम्झना गर्दै टोलटोलमा घुमेर लाखे नाचसँगै सापारु ९दिवङ्गत भएका व्यक्तिको तस्वीरसहितको खट’ परिक्रमा गराएर पूजाआजा गरिएको थियो ।

विधिवत रूपमा बजार परिक्रमा गराइएका सापारुमा आफन्तजनले पूजाआजा गर्नुका साथै मृतकको जीवनी समेटिएको रामायण वाचन गर्ने चलनले जात्रामा सहभागी धेरैको ध्यान केन्द्रित गरेको थियो । बाजागाजासहित लयबद्ध तरिकाले वाचन गरिएको दिवङ्गत आफन्तको जीवनी सुन्दा धेरैको आँखा रसाएको थियो ।

जिल्लाको प्रमुख व्यापारिक केन्द्र दिक्तेल बजारमा मनाइएको गाईजात्रामा यस वर्ष छ जना मृतक आफन्तको सापारु परिक्रमा गराइएको थियो । देशमा ठूलोमात्रामा जनधनको क्षति हुनेगरी आएको भीषण बाढीका कारण यस वर्षको प्रमुख चाड लाखेजात्रालाई औपचारिकता मात्रै पूरा गरिएको नेवा: देय् दबूका दिक्तेल रूपाकोट मझुवागढी नगरपालिका अध्यक्ष सुमन श्रेष्ठले जानकारी दिनुभयो ।

दिक्तेल बजारमा मनाइने लाखेजात्राको मुख्य आकर्षण मुकुण्डोधारी लाखे नाच हुने गरेको छ । ढोल, झ्याम्टाको तालमा जातीय संस्कृति र परम्पराहरूको नक्कल गर्दै मुकुण्डोधारी लाखे नाचसहित सहभागी सबैले नाच्ने र रमाइलो गर्ने गर्छन् ।

जामा, चोली, चमर, मखुण्डो र घङला पहिरिएर लाखे बन्ने व्यक्तिले केही दिन अघिबाटै शुद्ध खानेकुरा खाएर बस्ने प्रचलन गरेको जनाइएको छ । मखुण्डोधारी लाखेसँगै अघिपछि नाच्ने धतुवारेले दर्शकलाई थप मनोरञ्जन दिलाउने गर्दछ ।

नागपञ्चमीदेखि कृष्णजन्माष्टमीसम्म मनाइने लाखेजात्रालाई जिल्लाका नेवार समुदायले विशेष महत्वका साथ मनाउने गरेका छन् । लाखेजात्रामा नेवार समुदायका घरपरिवार तथा आफन्तजन जमघट हुने र दु:खसुखका कुराहरू आदानप्रदानसमेत गर्ने गर्छन् ।

लाखेजात्राको अवसरमा नेवार समुदायको घरमा पूजाआजा गर्नुका साथै नेवारी परिवार खाने प्रचलन छ । आफन्तजन, इष्टमित्र, साथीभाइ लगायत भेला भएर मिष्ठान्न भोजन गर्ने तथा आपसमा रमाइलो गर्ने गर्छन् ।

अध्ययन, जागिर तथा विभिन्न पेशारव्यवसायका क्रममा घरदेखि टाढा रहेका परिवारका सदस्यहरू पनि लाखे जात्राको अवसरमा एक ठाउँ भेला हुने गरेको छन् । लाखेजात्राले सांस्कृतिक, धार्मिक एवम् ऐतिहासिक महत्वसँगै नेवार र गैंरनेवार समुदायबीच आपसी सद्भाव तथा भातृत्व कायम गर्ने नेवार अगुवाहरूले बताएका छन् ।

देशमा आइपरेको महाविपत्तिका कारण भाद्र कृष्ण षष्ठीको अवसर पारेर यही भदौ–१७ गते दिक्तेल बजारमा आयोजना गरिएको लाखे प्रदर्शन कार्यक्रम स्थगित गरिएको दिक्तेल बजार सामाजिक गुठीका अध्यक्ष विष्णुकुमार श्रेष्ठ ‘स्याण्डे’ले बताउनुभएको छ । “भोटेकोशी बाढीका कारण देश रोइरहेको छ । यही बेला हाम्रो प्रमुख चाड लाखेजात्रा पर्‍यो । यो बाढीमा नेवार समुदायका मात्रै एक हजार ५०० भन्दा बढी आफन्त बेपत्ता भएका छन् भन्ने हाम्रो अनुमान छ”, उहाँले भन्नुभयो, “यो दु:खद् अवस्थामा सबै मृतात्माप्रति चिर शान्तिको कामना गरेका छौँ । बेपत्ताको खोजी तथा विस्थापितको पुन: स्थापनाका लागि सम्बन्धित निकायसँग हार्दिक अपिल गर्दछौँ ।”

लाखेजात्रा दिक्तेल बजार, बुइपा, ऐसेलुखर्क, खोटाङबजार, चिसापानी, अर्खौले, खार्मी, दोर्पाचिउरीडाँडालगायत नेवार समुदायको घनाबस्ती भएको ठाउँमा विशेष कार्यक्रमका साथ मनाउने गरिएको थियो । भीषण बाढीका कारण यस वर्ष दिक्तेल बजारसँगै सबै ठाउँमा औपचारिकता मात्रै पूरा गरिएको आयोजकहरूले बताएका छन् ।

दश स्थानीय तह रहेको जिल्लामा लाखेजात्रा, गाईजात्रा, हिलेजात्रा, रोपाइँजात्रा, कृष्णजन्माष्टमीको जात्रालगायत विभिन्न जात्राहरू मनाउने चलन रहिआएको छ । श्रीकृष्ण जन्माष्टमीको दिन कृष्णजात्रा गरेपछि कृष्णले राक्षस, भूत–प्रेत आदि मारेकोले लाखे ख्याली आदि भूत–पिचास, नागको भय नहुने जनविश्वास छ ।