काठमाडौँ । भारतमा सामाजिक सञ्जालबाट सुरु भएको ‘ककरोच जनता पार्टी’ अभियान अहिले भारतव्यापी बहसको विषय बनेको छ । सुरुवातमा व्यंग्य र मजाकका रूपमा सुरु भएको यो अभियानमा करोडौँ मानिस जोडिएको दाबी गरिएको छ । यसले राजनीतिक प्रणालीप्रति जनतामा रहेको असन्तुष्टि र आक्रोशलाई खुला रूपमा अभिव्यक्त गर्ने माध्यमका रूपमा चर्चा पाएको छ ।

अभियानका समर्थकहरूका अनुसार, अब जनताले आफ्‌ना अधिकार, कर्तव्य र राजनीतिक चेतनाबारे गम्भीर प्रश्न उठाउन थालेका छन् । त्यसैले नागरिकमा राजनीतिक चेतना बढाउन र आफ्‌नो अधिकारबारे जानकारी गराउन राजनीतिक विज्ञानको अध्ययन आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ । ‘ककरोच जनता पार्टी’ अभियान लोकप्रिय बन्दै गएपछि केही राजनीतिक दल र नेताहरूले पनि आफूहरू यस अभियानको पक्षमा रहेको सन्देश दिन खोजिरहेको चर्चा छ । सामाजिक सञ्जालमा “म पनि ककरोच हुँ” भन्ने नारासहित विभिन्न पोस्ट र अभियान सञ्चालन भइरहेका छन् ।

विशेषगरी इन्स्टाग्रामजस्ता सामाजिक सञ्जालमा युवाहरूको सक्रिय सहभागिता देखिएको छ । अभियानमा संलग्न अधिकांश युवा वर्तमान राजनीतिक व्यवस्था र सरकारी नीतिप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै परिवर्तनको माग गरिरहेका छन्। विश्लेषकहरूका अनुसार, यदि केही दिनमै करोडौँ मानिस एउटै अभियानमा आबद्ध हुन सक्छन् भने त्यसले सरकार र राजनीतिक नेतृत्वप्रति जनतामा गहिरो असन्तुष्टि रहेको सङ्केत गर्दछ ।

यद्यपि अभियानको आगामी दिशा कस्तो हुन्छ भन्नेबारे अझै स्पष्ट छैन। अभियानका समर्थकहरूले झुटा आरोप वा कानुनी प्रक्रियाको दुरुपयोग गरी अभियानमा सक्रिय व्यक्तिलाई फसाउने प्रयास हुन सक्ने आशंका पनि व्यक्त गरेका छन् । हाल भारतका अधिकांश समाचार माध्यम र सामाजिक सञ्जालमा ‘ककरोच जनता पार्टी’ नै प्रमुख बहसको विषय बनेको छ । सन् १९७७ देखि १९८० सम्म सक्रिय रहेको ऐतिहासिक ‘जनता पार्टी’ सँग तुलना गर्दै केहीले यसलाई नयाँ राजनीतिक सम्भावनाको रूपमा समेत चर्चा गर्न थालेका छन् ।

यद्यपि यो अभियानले भविष्यमा औपचारिक राजनीतिक दलको रूप लिन्छ वा सामाजिक आन्दोलनमै सीमित रहन्छ भन्ने कुरा समयले नै तय गर्नेछ । तर मजाकका रूपमा सुरु भएको अभियानले छोटो समयमै व्यापक जनसमर्थन प्राप्त गर्दै राष्ट्रिय राजनीतिक बहसको केन्द्रमा पुग्नु आफैंमा उल्लेखनीय घटना मानिएको छ ।

ककरोच जनता पार्टीको उदय

सन् २०२६ मा भारतको राजनीतिक तथा सामाजिक बहसमा एक असामान्य नाम चर्चामा आयो—ककरोच जनता पार्टी (Cockroach Janta Party–CJP)। नाम सुन्दा व्यंग्यात्मक लाग्ने यो अभियान वास्तवमा बेरोजगारी, शिक्षा प्रणालीको संकट र सरकारी जवाफदेहिताप्रति युवाहरूको असन्तुष्टिको प्रतीकका रूपमा उदय भएको थियो। प्रारम्भिक चरणमा यो निर्वाचन आयोगमा दर्ता भएको औपचारिक राजनीतिक दलभन्दा पनि सामाजिक सञ्जालबाट विस्तार भएको जनअभियानका रूपमा परिचित बन्यो।

यस अभियानको पृष्ठभूमि १५ मे २०२६ मा तयार भयो। भारतका तत्कालीन प्रधानन्यायाधीशले अदालतको सुनुवाइका क्रममा बेरोजगार युवाको प्रसङ्ग उठाउँदै “ककरोच” शब्द प्रयोग गरेको भनाइ सार्वजनिक भएपछि त्यसले व्यापक विवाद निम्त्यायो। धेरै युवाले उक्त अभिव्यक्तिलाई अपमानजनक ठाने र सामाजिक सञ्जालमा यसको तीव्र आलोचना हुन थाल्यो।

यही घटनापछि १६ मे २०२६ मा जनसम्पर्क रणनीतिकार तथा विद्यार्थी अभिजीत दिपकेले ककरोच जनता पार्टी (CJP) को घोषणा गरे। आन्दोलनले ‘ककरोच’ शब्दलाई अपमानको रूपमा होइन, जस्तोसुकै कठिन परिस्थितिमा पनि बाँच्न सक्ने क्षमता, संघर्षशीलता र प्रतिरोधको प्रतीकका रूपमा पुनर्परिभाषित गर्ने प्रयास गर्‍यो। यही सन्देशले युवाहरूमा तीव्र प्रभाव पार्दै अभियान छोटो समयमै सामाजिक सञ्जालमा भाइरल बन्यो।

ककरोच जनता पार्टीले बेरोजगारी, प्रतिस्पर्धात्मक परीक्षामा हुने प्रश्नपत्र चुहावट (विशेषतः NEET), शिक्षा प्रणालीमा सुधार, पारदर्शिता तथा सरकारी निकायको जवाफदेहितालाई आफ्ना प्रमुख एजेन्डा बनायो। अभियानसँग लाखौँ युवाहरू सामाजिक सञ्जालमार्फत जोडिए भने दिल्लीसहित विभिन्न स्थानमा विरोध प्रदर्शन र जनसभा पनि आयोजना गरिए।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार ककरोच जनता पार्टीले भारतीय युवाको बढ्दो निराशा र असन्तुष्टिलाई व्यंग्यात्मक राजनीतिक भाषामार्फत अभिव्यक्त गर्ने नयाँ शैली प्रस्तुत गर्‍यो। यसले परम्परागत राजनीतिक दलभन्दा फरक ढंगले डिजिटल अभियान, व्यंग्य र जनआन्दोलनलाई एकसाथ जोडेर आफ्नो उपस्थिति दर्ज गराएको मानिन्छ।

यद्यपि, प्रारम्भिक चरणमा ककरोच जनता पार्टी भारतको निर्वाचन आयोगमा दर्ता भएको औपचारिक राजनीतिक दल नभई सामाजिक सञ्जाल, व्यंग्य र जनदबाबको संयोजनबाट विकसित भएको एक राजनीतिक अभियानका रूपमा परिचित थियो। तर यसले भारतमा युवाको आवाज, असन्तुष्टि र वैकल्पिक राजनीतिक अभिव्यक्तिबारे नयाँ बहस भने सुरु गराएको देखिन्छ।